Egamov Mirshohid Xolmurodovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Texnika oliy ta’lim muassasasalarida sferik trigonometriya fanini o‘qitish metodikasi», 13.00.02-Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (matematika) (pedagogika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2018.4.PhD/Ped732.
Ilmiy rahbari: Tajiev Mamarejab, pedagogika fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasalar nomi, IK raqami: Samarqand davlat universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi PhD.28.03.2018.Ped.02.05 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Xalxo‘jaev Axmad Miyassarovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor; Axlimirzaev Ahmadjon, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy va nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: texnika oliy ta’lim muassasalarida sferik trigonometriya fanini o‘qitish metodikasini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
sferik trigonometriya fani o‘qitish mazmunini muhandislik faoliyatini olib borishda dasturiy ta’minot (Excel, Marle) va fazoviy qobiliyatlar (to‘g‘ri burchakli, silindrik, sferik koordinatalar sistemasining bog‘liqligi) imkoniyatlaridan foydalanib takomillashtirilgan;
sferik trigonometriya fanini fuzionizm g‘oyasi (planimetriya va sferik trigonometriya)ni ta’lim sub’ektlarining o‘quv va amaliy faoliyatini kengaytirish asosida o‘qitish orqali talabalarning mutaxassilik fanlaridan o‘quv ko‘nikmalari shakllantirildi va mantiqiy, fazoviy tasavvurlari rivojlantirilgan;
fanlararo va o‘quv mavzularidagi analogik tushunchalarning aloqadorlik ko‘rsatkichlari (planimetriya va sferik trigonometriya tayanch tushunchalarning bir xilligi, turli xilligi va birida mavjud bo‘lib ikkinchisida mavjud emasligi) asosida sferik trigonometriya fani o‘quv mashg‘ulotlarini loyihalashtirib o‘qitish metodikasi takomillashtirilgan;
texnika oliy ta’lim muassasalarida sferik trigonometriya fanini o‘qitish metodikasi Marle dasturi imkoniyatlaridan foydalanib sferik trigonometriyaga oid bilimlar dinamikasiga (animatsion faollik, o‘quv faolligi, amaliy faollik) ustuvorlik berish asosida takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Texnika oliy ta’lim muassasasalarida sferik trigonometriya fanini o‘qitish metodikasi bo‘yicha olingan natijalar asosida:
sferik trigonometriya fanini o‘qitishda fuzionizm g‘oyasining ta’lim sub’ektlari o‘quv va amaliy faoliyati doirasi va mantiqiy, fazoviy tasavvurlarni kengaytirishga ta’siri, sferik va tekislikdagi geometriyaning «analog» tushunchalarini guruhlashtirish (bir xil ma’noli, turli xil ma’noli, bir-birida mavjud bo‘lmagan), fanni o‘qitishning o‘quv-metodik ta’minotini takomillashtirish, Marle dasturi imkoniyatlaridan foydalanib sferik trigonometriyaga oid bahs-munozara savollari va topshiriqlari, nazorat sinovlari, o‘quv materiallarini ishlab chiqishga oid takliflari «Sferik trigonometriya» nomli o‘quv qo‘llanma ishlab chiqilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2019 yil 4 oktyabrdagi 892-son buyrug‘i, 892-136 raqamli guvohnoma). Ushbu o‘quv qo‘llanma texnika oliy ta’lim muassasalarning o‘quv-metodik ta’minotini boyitish hamda «Sferik trigonometriya» fanidan olingan bilimlar asosida talabalar tomonidan mutaxassislik masalalarini echimini topish imkoniyatlarining oshishiga xizmat qilgan;
sferik trigonometriya fanining o‘quv mazmunini tanlash mezonlari (uzluksizlik, ahamiyatlilik, muvofiqlik, ehtiyojlarini qondirish, amaliy tavsiyali, xususiyatlarga moslik), geometriya va stereometriyaning madaniy, intellektual`, ijodiy va estetik rivojlanish, harakat yo‘nalishini aniqlashdagi roli, fanlar va mavzular o‘rtasidagi integratsiyalashuvga oid takliflardan A-1-33 raqamli «Oliy ta’lim muassasalaridagi o‘quv fanlarining modulli o‘qitish metodikasi va amaliyoti (“Matematika o‘qitish metodikasi” ta’lim yo‘nalishi misolida)» (2015-2017 yy.) mavzusidagi amaliy loyihani bajarishda foydalanilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2019 yil 3 oktyabrdagi 89-03-3703-son ma’lumotnomasi). Ishlab chiqilgan taklif va tavsiyalar analog usulga muvofiq mutaxassislik fanlari va sferik trigonometriya fanini o‘quv mavzulari o‘rtasidagi aloqadorlikni mustahkamlash, o‘qitish mazmuni o‘qituvchi va talabaning o‘zaro faoliyati tuzilmasini kengaytirish va ta’lim samaradorligini oshirish imkonini bergan;
texnika oliy ta’lim muassasalarida sferik trigonometriya fani darslarini loyihalashtirish tuzilmasi, ob’ektlar o‘rtasida geometrik aloqadorlikni ta’minlovchi analogik usullarni qo‘llash (sferik va planar analoglarni qurish)ga oid takliflardan texnika oliy ta’lim muassasalari “Er tuzish va er kadastri” bakalavriat ta’lim yo‘nalishi Davlat ta’lim standartlarini ishlab chiqish, sferik trigonometriya fani mashg‘ulotlariga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etishda foydalanilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2019 yil 3 oktyabrdagi 89-03-3703-son ma’lumotnomasi). Natijada, “Er tuzish va er kadastri” bakalavriat ta’lim yo‘nalishi o‘quv mazmunini takomillashtirish, sferik trigonometriya fanidan mashg‘ulotlar samaradorligini oshirish imkoniyatlari kengaytirilgan.