Шаропова Нилуфар Бахшилло қизининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Михаил Булгаков асарлар поетикасининг ўзига хос хусусиятлари (ўзбек тилига таржима қилинган асарлари мисолида), 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Fil3614.
Илмий раҳбар: Умурова Гузал Хотамовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Навоий давлат университети.
ИК фаолият коʻрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12.Fil.37.02. 
Расмий оппонентлар: Мусурмонов Эркин Раббимович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Имамова Гулчеҳра Муҳаммадиевна, филология фанлари доктори (DSc), профессор.  
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади М.Булгаков асарлари поетикаси, образлар тизими, услубий ва ғоявий қатламларининг бадиий матн ҳамда уларнинг ўзбекча таржималарида ифодаланиш хусусиятларини белгилаш, аслият ва таржима ўртасидаги поетик мувофиқликни ёритиш хусусиятларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
рус адабиёти материали асосида М.А. Булгаков асарлари поетикасининг рус ва ўзбек тилларидаги ифода хусусиятлари қиёсланиб, ундаги муаллиф поетикаси, образлар тизими, сатирик-гротеск қурилиш ва фалсафий-рамзий мазмуннинг ўзбекча таржимада қайта яратилишини таъминловчи ифодалаш, сақлаш ва қайта яратиш усуллари очиб берилган;
М.А. Булгаков иронияси, гротески, фантастикаси, метафорик образлилиги, интертекстуал ишоралари ҳамда маданий маркировкаланган элементларининг ўзбек таржима матнида бадиий трансформацияланишининг асл мазмунни сақлаш ва қайта ифодалашга хизмат қилувчи мазмуний, муаллиф услубини сақлаш ва ифодалашга хизмат қилувчи услубий ҳамда бадиий таъсир ва образлиликни қайта яратишга хизмат қилувчи функсионал жиҳатлари аниқланган;
ёзувчи асарларидаги бадиий образлиликни таржимада қайта яратишнинг асосий стратегия ва тактикалари аниқланиб, тизимлаштирилган ҳамда муаллиф интонацияси, персонажлар нутқий тавсифи, диний-фалсафий аллузиялар ва маданий аҳамиятга эга реалияларнинг таржимада бадиий мазмун ва услубий хусусиятларини сақлаганлиги очиб берилган;
ўзбек таржималарида М.А. Булгаков асарлари поетикасининг поетик-стилистик, образли-семантик ва маданий-ресептив жиҳатлари ўзаро боғлиқликда ёритилиб, Булгаков поетикасига хос бадиий образлар, услубий белгилар ва маданий мазмуннинг ўзбек тилида сақланиши ҳамда қайта ифодаланишини таъминловчи маънони сақлаш, образни қайта яратиш ва маданий мазмунни етказиш каби таржима хусусиятлари асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. М.А.Булгаков асарларининг ўзбек тилига таржималари таҳлили асосида ёзувчи бадиий оламини акс эттириш ва поетикасини етказиш хусусиятлари нуқтайи назаридан олинган хулосалар ва тавсиялар асосида қуйидаги жорий этиш ишлари амалга оширилди:
рус адабиёти материали асосида М.А. Булгаков асарлари поетикасининг рус ва ўзбек тилларидаги ифода хусусиятлари қиёсланиб, ундаги муаллиф поетикаси, образлар тизими, сатирик-гротеск қурилиш ва фалсафий-рамзий мазмуннинг ўзбекча таржимада қайта яратилишини таъминловчи ифодалаш, сақлаш ва қайта яратиш усуллари очиб берилганлигига оид хулосалар асосида Самарқанд давлат чет тиллар институтида бажарилган халқаро илмий лойиҳа — “English Access Microscholarship Program” доирасида амалиётга жорий этилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 7-апрелдаги 930/02-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳанинг илмий қиймати ошди, мураккаб бадиий матнларни таржима қилишни ўрганишга доир янги ёндашувлар ишлаб чиқилган;
М.А. Булгаков иронияси, гротески, фантастикаси, метафорик образлилиги, интертекстуал ишоралари ҳамда маданий маркировкаланган элементларининг ўзбек таржима матнида бадиий трансформацияланишининг асл мазмунни сақлаш ва қайта ифодалашга хизмат қилувчи мазмуний, муаллиф услубини сақлаш ва ифодалашга хизмат қилувчи услубий ҳамда бадиий таъсир ва образлиликни қайта яратишга хизмат қилувчи функсионал жиҳатлари аниқланганлигига доир хулосалардан Қарши давлат университетида бажарилган “Reinforcing English Language Competence at Karshi State University” номли халқаро лойиҳада қўлланилган (Қарши давлат университетининг 2025-йил 14-апрелдаги 04/01357-сон маълумотномаси). Мазкур натижалар сатира мужассам бўлган мураккаб матнларни таржима қилиш бўйича ўқув материалларини ишлаб чиқишда қўлланилди ҳамда талабалар бадиий таржима компетенсияларини шакллантиришга хизмат қилиши, асарнинг услубий ифодавийлиги ва шаклий эквивалентлигини сақлаб қолишга доир тавсиялар таълим сифатини оширишга хизмат қилган; 
ёзувчи асарларидаги бадиий образлиликни таржимада қайта яратишнинг асосий стратегия ва тактикалари аниқланиб, тизимлаштирилган ҳамда муаллиф интонацияси, персонажлар нутқий тавсифи, диний-фалсафий аллузиялар ва маданий аҳамиятга эга реалияларнинг таржимада бадиий мазмун ва услубий хусусиятларини сақлаганлиги очиб берилганлигига оид натижалардан 2025-йил 12-апрел куни эфирга узатилган “Ёшлар вақти” ҳамда 19-май куни тайёрланган “Жавондаги жавоҳир” телекўрсатувларини тайёрлашда қўлланилди (Навоий вилояти телерадиокомпаниясининг 2025-йил 21-июлдаги 01-01/104-сон маълумотномаси). Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси томонидан М.А.Булгаковнинг “Уста ва Маргарита” романи поетикасига ва бадиий таржима муаммоларига бағишланган диссертация материалларидан, хусусан, хронотопнинг эпик макондаги нарративни ташкил этувчи асосий элемент сифатидаги роли, шунингдек таржимонлик маҳоратининг аҳамияти масалалари кенг фойдаланилган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish