Мустафаева Сожида Улашевнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Инглиз ва ўзбек тилларидаги меронимларнинг семантик ва лексикографик хусусиятари, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик. (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган: В2024.2.PhD/Fil4677.
Илмий раҳбар: Эшмуминов Асқар Алламуродович, филология фанлари доктори (DSc), профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, илмий кенгаш рақами: Термиз иқтисодиёт ва сервис университети, PhD.03/27.12.2025.Fil.13.02
Расмий оппонентлар: Худойқулов Абдулла Эшқуватович, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент; Эшбоев Қаҳрамон Бакир ўғли, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида меронимия ҳодисасининг лексик-семантик ҳамда лексикографик хусусиятлари, уларнинг ўхшаш ва фарқли жиҳатларини очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инглиз ва ўзбек тилларидаги меронимик бирликларда қисмнинг бутунга таркибий мансублиги, бутун ва бўлак ўртасидаги иерархик тобелик ҳамда структуравий-функсионал боғлиқлиги белгиланиб, меронимик муносабатининг мустақил лексик-семантик ҳодиса сифатидаги мақоми асосланган ҳамда мероним, холоним, партоним, гипоним ва градуоним бирликларни ўзаро фарқлашга хизмат қилувчи қисм–бутунлик йўналиши, иерархик тобелик, жинс–тур муносабати ва даражаланиш белгиси каби семантик-дифференциал мезонлар аниқланган;
инглиз ва ўзбек тилларидаги 500 дан ортиқ меронимик бирликнинг предметли, анатомик, фазовий, ижтимоий ва жараёнли семантик майдонлар бўйича қиёсий-типологик таснифи ишлаб чиқилиб, мазкур бирликларнинг лексик-семантик тузилишидаги универсал, миллий-семантик ҳамда дифференциал белгиларни ажратишга имкон берувчи грамматик ифодаланиш воситаси, морфологик шаклланиш усули каби параметрлар исботланган;
инглиз ва ўзбек тилларидаги изоҳли, икки тилли ҳамда электрон луғатларда меронимик бирликларни беришнинг маъновий изоҳлаш, бутун–бўлак иерархиясини кўрсатиш, контекстуал далиллаш ва таржима муқобиллигини белгилаш тамойиллари аниқланиб, уларнинг семантик изоҳи, контекстуал қўлланиши, иерархик мансублиги, семантик белгиланиши ва таржима муқобиллигини меъёрлаштирувчи лексикографик мезонлар белгиланган ҳамда мазкур мезонларни ягона тизимда акс эттирувчи интеграл лексикографик микромодел ишлаб чиқилган;
инглиз (БНC, CОCА) ҳамда ўзбек тили миллий корпуслари материаллари асосида меронимик бирликларнинг корпус-статистик, коллокацион ва синтактик хусусиятларини тизимлаштирувчи корпус модел шакллантирилиб, мазкур модел асосида бирликларнинг маъноси, реал контекстларда қўлланиши, “бутун–бўлак” иерархияси ва таржима муқобиллигини бирлаштирувчи инглизча-ўзбекча луғати прототипи яратилган.
IV.  Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек тилларидаги меронимларнинг семантик-лексикографик хусусиятларини тадқиқ этиш асосида: 
инглиз ва ўзбек тилларидаги меронимик бирликларда қисмнинг бутунга таркибий мансублиги, бутун ва бўлак ўртасидаги иерархик тобелик ҳамда структуравий-функсионал боғлиқлиги белгиланиб, меронимик муносабатининг мустақил лексик-семантик ҳодиса сифатидаги мақоми асосланган ҳамда мероним, холоним, партоним, гипоним ва градуоним бирликларни ўзаро фарқлашга хизмат қилувчи қисм–бутунлик йўналиши, иерархик тобелик, жинс–тур муносабати ва даражаланиш белгиси каби семантик-дифференциал мезонлар аниқланганлигига оид хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети бажарилган Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги А-ОТ-2019-10 рақамли “Ўзбек тилида неймингнинг меъёрий-ҳуқуқий асосларини яратиш номли” номли илмий-амалий лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 19-апрелдаги 01/4-1522-сон маълумотномаси). Натижада мероним асосида ҳосил бўлган нейминглар ҳақида илмий хулосалар чиқаришга асос бўлган; 
инглиз ва ўзбек тилларидаги 500 дан ортиқ меронимик бирликнинг предметли, анатомик, фазовий, ижтимоий ва жараёнли семантик майдонлар бўйича қиёсий-типологик таснифи ишлаб чиқилиб, мазкур бирликларнинг лексик-семантик тузилишидаги универсал, миллий-семантик ҳамда дифференциал белгиларни ажратишга имкон берувчи грамматик ифодаланиш воситаси, морфологик шаклланиш усули каби параметрлар исботланганлиги бўйича хулосадан Ф3-201912258 “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” номли илмий-амалий лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 19-апрел 01/4-1524-сон маълумотномаси) Натижада меронимларнинг бадиий адабиётдаги ўрни ҳақида умумий хулосалар шакллантирилган;
инглиз ва ўзбек тилларидаги изоҳли, икки тилли ҳамда электрон луғатларда меронимик бирликларни беришнинг маъновий изоҳлаш, бутун–бўлак иерархиясини кўрсатиш, контекстуал далиллаш ва таржима муқобиллигини белгилаш тамойиллари аниқланиб, уларнинг семантик изоҳи, контекстуал қўлланиши, иерархик мансублиги, семантик белгиланиши ва таржима муқобиллигини меъёрлаштирувчи лексикографик мезонлар белгиланган ҳамда мазкур мезонларни ягона тизимда акс эттирувчи интеграл лексикографик микромодел ишлаб чиқилганлигига доир хулосалардан И-ОТ-2019-42. “Ўзбек ва инглиз тилларининг электрон (инсон қиёфаси, феъл атвори, табиат ва миллий тимсоллар тасвири) поетик луғатини яратиш номли” номли амалий лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 19-апрел 01/4-1523-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши луғатшунослик касбий компетенсиясини ошириш ва ривожлантиришга доир услубий кўрсатмаларни такомиллаштириш ҳамда амалий дарсларни ўтказишга хизмат қилган.