Mavlyanova Nigina Erkinovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i): Yangi ingliz va o‘zbek dramaturgiyasida bolalar obrazi talqini, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari) .
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan: B2023.2.PhD/Fil3515.
Ilmiy rahbar: Axmedova Mehrinigor Bahodirovna, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08.
Rasmiy opponentlar: Adizova Obodon Istamovna, filologiya fanlari doktori (DSc), professor; Maxmaraimova Shohista Tuxtashevna, filologiya fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Namangan davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi ingliz va o‘zbek dramaturgiyasida bolalar obrazini qiyosiy-tipologik aspektda ochib berish hamda bolalar dramaturgiyasi muammolarini aniqlashdan iborat
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ingliz va o‘zbek dramatik ijodida bola-infantil, o‘smir va yovuzlik jabrdiydasiga aylangan yosh qahramonlar obrazini sahnada gavdalantirishda muallif mahorati hamda dunyoqarashi, ikki xalqning o‘ziga xos milliy mentaliteti, diniy va ma’rifiy an’analari muhim asos bo‘lib xizmat qilganligi, tarbiyaviy g‘oyalarga esa alohida estetik urg‘u berilganligi isbotlangan;
qiyoslanayotgan adabiyotlar dramatik asarlarining lingvopsixologik tahlili yosh qahramonlarda demokratik tafakkurning shakllanish dinamikasini, bolalar va o‘smirlarning tengdoshlari, ota-onalari hamda murabbiylar bilan o‘zaro munosabatlarining kundalik manzarasini, ijtimoiy-madaniy va gender identifikatsiyasini anglash bilan bog‘liq ekzistensial izlanishlarni sahna vositasida ochib berish imkonini yaratganligi asoslangan;
ingliz va o‘zbek bolalar dramaturgiyasida jinoyat botqog‘iga tushgan hamda johillik qurboni bo‘lgan yosh qahramonlar ruhiy kechinmalari va dunyoqarashidagi o‘zgarishlar, ularning kattalar bilan teng mavqega intilishi, o‘zini anglash va ma’naviy etilish jarayoni badiiy talqinining tipologik umumiyligi hamda milliy o‘ziga xosligi bola obrazi ishtirokidagi drama asarlarining kompozision tuzilishi va tur-tip belgilari asosida aniqlangan;
yosh qahramonlar ichki kechinmalarini sahnada ifodalash usullari yangi ingliz dramaturgiyasida ijtimoiy-psixologik, o‘zbek dramaturgiyasida esa milliy-madaniy omillar ustuvorligida shakllanishi va bu farq asarlarning janriy tasnifini belgilashi ilmiy asoslangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Zamonaviy ingliz va o‘zbek sahna adabiyotida bola timsollarining badiiy talqiniga doir ilmiy tadqiqot davomida erishilgan natijalar asosida:
ingliz va o‘zbek dramatik ijodida bola-infantil, o‘smir va yovuzlik jabrdiydasiga aylangan yosh qahramonlar obrazini sahnada gavdalantirishda muallif mahorati hamda dunyoqarashi, ikki xalqning o‘ziga xos milliy mentaliteti, diniy va ma’rifiy an’analari muhim asos bo‘lib xizmat qilganligi, tarbiyaviy g‘oyalarga esa alohida estetik urg‘u berilganligiga oid xulosa va natijalardan Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2020–2021 yillarda bajarilgan I-OT-2019-42 “O‘zbek va ingliz tillarining elektron poetik lug‘atini yaratish” nomli fundamental loyihada foydalanilgan (Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2023-yil 23-sentyabrdagi 01/10-1908-son ma’lumotnomasi). Natijada bola timsoli aks etgan dramatik asarlar ta’lim dasturlari va o‘quv-metodik qo‘llanmalarga jalb etilib, pedagogik usullar samaradorligi oshgan;
qiyoslanayotgan adabiyotlar dramatik asarlarining lingvopsixologik tahlili yosh qahramonlarda demokratik tafakkurning shakllanish dinamikasini, bolalar va o‘smirlarning tengdoshlari, ota-onalari hamda murabbiylar bilan o‘zaro munosabatlarining kundalik manzarasini, ijtimoiy-madaniy va gender identifikatsiyasini anglash bilan bog‘liq ekzistensial izlanishlarni sahna vositasida ochib berish imkonini yaratganligi, personajlarning milliy betakrorligi jihatlari jihatlariga oid xulosa va natijalardan Balikesir universitetida 2020–2021 yillarda bajarilgan Erasmus+ (K-102) “Translation into English and Creating Electronic Fund of Turkic Nations Folklore” nomli xorijiy loyihada foydalanilgan (Balikesir universitetining 2023-yil 9-sentyabrdagi 3-son ma’lumotnomasi). Natijada bola timsollarining tipologik umumiyligi va milliy o‘ziga xosligiga doir xulosalar o‘quv dasturlari mazmunini boyitishga xizmat qilgan;
ingliz va o‘zbek bolalar dramaturgiyasida jinoyat botqog‘iga tushgan hamda johillik qurboni bo‘lgan yosh qahramonlar ruhiy kechinmalari va dunyoqarashidagi o‘zgarishlar, ularning kattalar bilan teng mavqega intilishi, o‘zini anglash va ma’naviy etilish jarayoni badiiy talqinining tipologik umumiyligi hamda milliy o‘ziga xosligi bola obrazi ishtirokidagi drama asarlarining kompozision tuzilishi va tur-tip belgilariga asoslanganligiga oid nazariy hamda amaliy materiallardan Buxoro davlat universitetida 2021–2023 yillarda bajarilgan ID-57663348-sonli “European Perspectives in Dialogue: Central Asia and Western Research” mavzusidagi loyihada foydalanilgan (Buxoro davlat universitetining 2024-yil 4-yanvardagi 06-01-0004-son ma’lumotnomasi). Natijada bolalar sahna adabiyotining jahon adabiy kontekstidagi o‘rni va uning ma’naviy-tarbiyaviy ahamiyati ilmiy asosda ochib berilgan;
yosh qahramonlar ichki kechinmalarini sahnada ifodalash usullari yangi ingliz dramaturgiyasida ijtimoiy-psixologik, o‘zbek dramaturgiyasida esa milliy-madaniy omillar ustuvorligida shakllanishi va bu farq asarlarning janriy tasnifini belgilashi ilmiy asoslanganligiga oid ilmiy xulosa va natijalardan Buxoro viloyat teleradiokompaniyasida “Zamondosh” ko‘rsatuvi ssenariylarini tayyorlashda foydalanilgan (Buxoro viloyati teleradiokompaniyasining 2023-yil 5-sentyabrdagi 02-09-237-son ma’lumotnomasi). Natijada teletomoshabinlarda bolalar dramalarida hissiyotlarning aks ettirilishi haqida tasavvur shakllangan.
