Рамбергенова Рита Генжемуратовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):  Қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисаси, 10.00.03 – Қорақалпоқ тили (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Fil3780.
Илмий раҳбар: Абишов Генжебай Матжанович, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.04.06
Расмий оппонентлар: Салқинбай Анаркул Баймирзақизи, филология фанлари доктори, профессор;  Патуллаева Гаwҳар Сақлапбергеновна, филология фанлари номзоди, доцент. 
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг назарий асосларини белгилаш, уни юзага келтирувчи омилларни аниқлаш, шунингдек қорақалпоқ тилида акс этиш қонуниятларини очиб беришдан иборат.  
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
қорақалпоқ тилида тежамкорлик   ҳодисасининг назарий асослари коммуникатив эҳтиёж, нутқий иқтисод ва тил тизимининг ривожланиш қонуниятларининг ўзаро боғлиқлигида очиб берилиб, унинг юзага келишига таъсир этувчи фонетик, лексик, морфологик ва синтактик қишқаришлар каби интралингвистик ҳамда нутқ вазияти, коммуникатив мақсад, сўзловчи ва тингловчининг ижтимоий муносабатлари каби экстралингвистик омиллар аниқланган; 
қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг фонетик сатҳда намоён бўлиш механизмлари (редуксия, элизия, ассимиляция, аккомодация, диереза, протеза, эпентеза, эпитеза ва метатеза) қиёсий баноланиб, уларнинг нутқий иқтисодга хизмат қилувчи фонетик қисқариш, товушларнинг тушиши ва ўзаро фонетик мослашуви каби лингвистик қонуниятлари асослаб берилган;
қорақалпоқ тилининг лексик-семантик ва морфологик сатҳларида тежамкорлик ҳодисасининг полисемия, универбация, аббревиация, субстантивация ҳамда бошқа тежамкорлик воситалари орқали юзага чиқиш хусусиятлари аниқланиб, уларнинг функсионал-семантик тавсифи ишлаб чиқилган;
қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг фонетик, лексик-семантик, морфологик ва синтактик сатҳларда намоён бўлиш шакллари далилланиб, уларнинг ўзаро тизимли боғлиқлигини акс эттирувчи функсионал тасниф ишлаб чиқилган ҳамда мазкур таснифнинг замонавий қорақалпоқ тилини тавсифлашдаги аҳамияти асослаб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг назарий асослари, унинг интралингвистик ва экстралингвистик омиллари, фонетик, лексик-семантик, морфологик ҳамда синтактик сатҳларда намоён бўлиш қонуниятларига оид олинган илмий натижалар қуйидаги йўналишларда амалиётга жорий этилди:
қорақалпоқ тилида тежамкорлик   ҳодисасининг назарий асослари коммуникатив эҳтиёж, нутқий иқтисод ва тил тизимининг ривожланиш қонуниятларининг ўзаро боғлиқлигида очиб берилиб, унинг юзага келишига таъсир этувчи фонетик, лексик, морфологик ва синтактик қишқаришлар каби интралингвистик ҳамда нутқ вазияти, коммуникатив мақсад, сўзловчи ва тингловчининг ижтимоий муносабатлари каби экстралингвистик омиллар аниқланганлиги ҳамда қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг фонетик сатҳда намоён бўлиш механизмлари (редуксия, элизия, ассимиляция, аккомодация, диереза, протеза, эпентеза, эпитеза ва метатеза) қиёсий баноланиб, уларнинг нутқий иқтисодга хизмат қилувчи фонетик қисқариш, товушларнинг тушиши ва ўзаро фонетик мослашуви каби лингвистик қонуниятлари асослаб берилганлигига оид илмий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтида 2017–2020-йилларда бажарилган ФА-Ф-1-Г005-сон “Қорақалпоқ фолклоршунослиги ва адабиётшунослиги тарихини ўрганиш” мавзусидаги фундаментал илмий лойиҳа доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлимининг 2025-йил 3-ноябрдаги 690/1-сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида қорақалпоқ тили материалларида тежамкорлик ҳодисасининг намоён бўлиш хусусиятларини изоҳлаш ва фолклор матнларининг лингвистик таҳлилини бойитишга хизмат қилувчи илмий-назарий ёндашувлар такомиллаштирилган;
қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг лексик-семантик воситалари, хусусан метафора ва метонимиянинг нутқий иқтисод ҳамда маъно ихчамлигини таъминлашдаги функсионал хусусиятларига оид илмий натижалардан Қорақалпоғистон Республикаси тарихи ва маданияти давлат музейи фаолиятида экспозициялар ва илмий-маърифий материалларни тайёрлашда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Маданият вазирлигининг 2025-йил 28-октябрдаги 8-03/2297-сон маълумотномаси). Натижада, экспозицияларда бадиий матнларда метафора ва метонимиянинг семантик, стилистик ҳамда коммуникатив функсияларини изоҳлаш сифати оширилган;
қорақалпоқ тилида тежамкорлик ҳодисасининг диалогик ва монологик нутқда намоён бўлиш моделлари, эллипсис, қисқартириш ва бошқа нутқий иқтисод воситаларига оид илмий хулосалардан Қорақалпоғистон телерадиокомпаниясининг “Қайıрлı таń”, “Тилге итибар – элге итибар” ва “Ана тилим” телекўрсатувлари ҳамда радиоешиттиришларини тайёрлаш жараёнида фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси телерадиокомпаниясининг 2025-йил 11-ноябрдаги 05-22/628-сон маълумотномаси). Натижада, адабий тил меъёрлари, нутқ маданияти ва тежамкорлик ҳодисасининг замонавий нутқдаги ўрни ҳақидаги илмий-маърифий кўрсатувларнинг мазмуни бойитилиб, уларнинг маданий-маърифий самарадорлиги оширилган.