Xolmirzaev Ilhom Jummaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Intensiv bog‘larda olma daraxtlarining zararkunandasi shira hasharotiga qarshi kurashadigan elektrotexnologik qurilmani ishlab chiqish”, 05.05.07 – “Qishloq xo‘jaligida elektr texnologiyalar va elektr uskunalar” (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.4.PhD/T6218.
Ilmiy rahbar: Bayzakov Taxir Mirzanovich, texnika fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash ilmiy-tadqiqot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash ilmiy-tadqiqot instituti, DSc.08/2025.27.12.T.13.01 (Bir martalik Ilmiy kengash).
Rasmiy opponentlar: To‘xtamishev Botir Qo‘nishevich - texnika fanlari doktori, professor; Erkinov Bahodir Narimonovich - texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Akademik Mahmud Mirzaev nomli bog‘dorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy-tadqiqot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi intensiv bog‘larda shira hasharoti bilan zararlangan olma daraxtlariga elektrotexnologik ishlov berish samaradorligini oshiradigan qurilmani ishlab chiqish va parametrlarini asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
UV-C nurlar yordamida shira hasharoti bilan zararlangan olma daraxtlarga ishlov berish uchun ekologik sof va samarali elektrotexnologik qurilma ishlab chiqilgan;
olma daraxtlarga ishlov berishda shira hasharotiga nisbatan UV-C nurlari dozasining samaradorlik ko‘rsatkichlariga ta’sir etish darajasi quvvat, masofa va vaqtga bog‘liq holda asoslangan;
eksperimental tadqiqotlarda zararkunanda shira hasharotlariga qarshi elektrotexnologik ishlov berishning samaradorligi UV-Cnurlanish lampalar quvvati, ta’sir masofasi va vaqtiga bog‘liq ravishda o‘zgarishi aniqlangan;
eksperimentlarni ko‘p omilli matematik rejalashtirish asosida UV-Cnurlari bilan ishlov berish parametrlari va zararkunanda shira hasharotining kamayish darajasini ifodalaydigan regressiya tenglamasi samaradorlik maksimumga intilish sharti bo‘yicha yechilib, qurilmaning maqbul parametrlari aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Intensiv bog‘lardagi olma daraxtlaridagi zararkunanda shira hasharotiga qarshi kurashishning elektrotexnologiyasini asoslash bo‘yicha olingan natijalar asosida:
intensiv bog‘larda olma daraxtlaridagi zararkunanda shira hasharotiga qarshi kurashish uchun UV-C nurlari yordamida ishlov berish texnologiyasi Surxondaryo viloyatining Angor tumanidagi fermer xo‘jaliklarida amaliyotga joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2026-yil 6-maydagi 05/04-04 427-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, olma daraxtlaridagi shira hasharotlariga qarshi kurashish samaradorligi oshirilib, UV-C nurlari yordamida ishlov beradigan elektrotexnologik qurilmani ishlab chiqish imkoni yaratilgan;
ishlab chiqilgan elektrotexnologik qurilma Surxondaryo viloyatining Angor tumanidagi “ANGOR ShIRIN” va “G‘ULOMOV BAXRIDDIN” fermer xo‘jaliklarida amaliyotga joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2026-yil 6-maydagi 05/04-04-427-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, olma daraxtlaridagi shira hasharotiga qarshi kurashishda an’anaviy kimyoviy usulga nisbatan elektrotex-nologik usulga asoslangan texnologiyasidan foydalanishda, iqtisodiy samaradorlik va atrof-muhit ifloslanishining yo‘qotilishiga sezilarli darajada imkon yaratilgan;
ishlab chiqilgan elektrotexnologik qurilma Surxondaryo viloyati O‘simliklar karantini va homoyasi ilmiy-tadqiqot institutining tajriba uchastkasida amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2026-yil 6-maydagi 05/04-04-427-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, olma daraxtlaridagi shira hasharotlarining miqdorini 85 foizdan ortiq va hosildorligini saqlagan holda xarajatlarni 25-30 foizga kamaytirishga erishilgan.