Насруллаева Тозагул Сухробовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Т.Драйзернинг “Тҳе Финанcиер” романи рус ва ўзбек таржималарининг стилистик ва прагматик таҳлили, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Fil6591.
Илмий раҳбар: Базарбаева Албина Мингалиевна, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият коʻрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12. Fil.37.02.
Расмий оппонентлар: Умурова Гузал Хатамовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Акрамова Тахмина Камилжоновна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади “Тҳе Финанcиер” романининг рус ва ўзбек тилидаги таржималарини инглиз тилидаги асл матн билан қиёсий асосда таҳлил қилиш орқали муаллиф Теодор Драйзер идиостилининг трансформация қонуниятларини, бадиий матннинг прагматик салоҳиятини ҳамда коммуникатив стратегияларини тил ва маданиятлараро ўзаро таъсир шароитида аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Теодор Драйзернинг “Тҳе Финанcиер” романининг рус ва ўзбек тилларидаги таржималарининг миллий-маданий хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда бадиий матннинг прагматик салоҳияти трансформацияси қонуниятлари очиб берилиб, рус ва ўзбек тилларга таржима матнлардаги лексик-семантик, когнитив-консептуал, лингвомаданий ва прагматик хусусиятлари қай даражада сақлаб қолинганлиги аниқланган;
Драйзер насрининг синтактик кенг, номинативлик, вазмин баҳоловчилик, киноявий масофа ва баённинг ҳужжатлилиги каби стилистик хусусиятларидан асл матнда фойдаланиши асосланиб, рус ва ўзбек таржималарида мақсадли лингвомаданиятлар меъёрлари ва таржима стратегиялари билан боғлиқ прагматик жиҳатдан шартланган нутқий актлар, нутқ стратегиялари, интенсия ва стилистик-прагматик маънодаги ўзгаришлар далилланган;
романнинг рус ва ўзбек вариантларида юзага келадиган прагматик трансформация турлари жумладан, муаллиф услубининг кўчиши, баҳоловчи компонентларнинг эксплицитлик даражасининг ўзгариши ва персонажларнинг нутқий хусусиятларининг трансформацияси асосида ушбу номувофиқликлар бадиий образлар талқинига ва асарнинг ижтимоий-фалсафий муаммоларини ўқувчи тил маданиятида идрок этишига таъсир кўрсатиши исботланган;
ўзбек таржимашунослигида “Тҳе Финанcиер” романининг тизимли қиёсий таҳлили натижасида, бадиий таржиманинг прагматик эквивалентлигини баҳолаш мезонларини аниқлаштириш орқали, Америка натурализмининг реалистик ва прагматик хоссаларини етказишда ўзбек таржима анъанасининг калкалаш, изоҳли таржима ва эквивалент лексикани танлаш усулларининг ўзига хос хусусиятлари аниқланган, шунингдек, асл матн билан стилистик-прагматик мувофиқликни таҳлил қилишнинг  семантик/стилистик/прагматик яхлитлик модели ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Т. Драйзернинг “Тҳе Финанcиер” романи рус ва ўзбек таржималарининг стилистик ҳамда прагматик таҳлилига бағишланган олиб борилган тадқиқот асосида, натижалар қуйидагича жорий этилди:
Теодор Драйзернинг “Тҳе Финанcиер” романининг рус ва ўзбек тилларидаги таржималарининг миллий-маданий хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда бадиий матннинг прагматик салоҳияти трансформацияси қонуниятлари очиб берилиб, рус ва ўзбек тилларга таржима матнлардаги лексик-семантик, когнитив-консептуал, лингвомаданий ва прагматик хусусиятлари қай даражада сақлаб қолинганлиги аниқланганлигига оид хулосалардан Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида 2023-2025-йилларда давлат илмий-техник дастурлари доирасида №ИЛ-27-4722022413 “Қиёсий адабиётшунослик” фанига мўлжалланган “Компаративистика” электрон платформасини яратиш мавзусидаги инновацион лойиҳа ижроси жараёнида қўлланилган (Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетининг 2026-йил 3-февралдаги 11-25/62-сон маълумотномаси). Натижада, Т. Драйзер насрининг синтактик кенглик, номинатив конструксиялар, вазмин баҳоловчи оҳанг, ироник дистанция ҳамда баённинг ҳужжатли характери каби стилистик хусусиятларидан фойдаланишнинг мақсадга мувофиқлиги илмий жиҳатдан асослаб берилган;
Драйзер насрининг синтактик кенг, номинативлик, вазмин баҳоловчилик, киноявий масофа ва баённинг ҳужжатлилиги каби стилистик хусусиятларидан асл матнда фойдаланиши асосланиб, рус ва ўзбек таржималарида мақсадли лингвомаданиятлар меъёрлари ва таржима стратегиялари билан боғлиқ прагматик жиҳатдан шартланган нутқий актлар, нутқ стратегиялари, интенсия ва стилистик-прагматик маънодаги ўзгаришлар далилланганлиги юзасидан олинган хулосалардан Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида 2021-2022-йилларда амалга оширилган №АЛ-412104512 “Ўзбекистон географик обектлари учун кўп тилли электрон луғат яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳасида қўлланилган (Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетининг 2026-йил 3-февралдаги 11-25/61-сон маълумотномаси). Натижада, романинг рус ва ўзбек талқинларида мавжуд бўлган прагматик трансформациялар турлари аниқлаб берилган;
романнинг рус ва ўзбек вариантларида юзага келадиган прагматик трансформация турлари жумладан, муаллиф услубининг кўчиши, баҳоловчи компонентларнинг эксплицитлик даражасининг ўзгариши ва персонажларнинг нутқий хусусиятларининг трансформацияси асосида ушбу номувофиқликлар бадиий образлар талқинига ва асарнинг ижтимоий-фалсафий муаммоларини ўқувчи тил маданиятида идрок этишига таъсир кўрсатиши исботланганлигига оид хулосалардан Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети ва Халқаро таълим бўйича Америка кенгаши ҳамкорлигида амалга оширилган №СУЗ80021ГР3106 “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” мавзусидаги лойиҳа доирасида қўлланилган (Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетининг 2026-йил 13-февралдаги 11-25/81-сон маълумотномаси). Натижада, оригинал матнга мос стилистик ва прагматик мувофиқликлар таклиф этилган.