Odilova Nozima Nizomiddinovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi,ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i): Ingliz va o‘zbek ertaklari mifonimlari tizimida spellonimlarning o‘rni va poetik talqin xususiyatlari, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan: B2024.2.PhD/Fil4887.
Ilmiy rahbar: Nazarova Gulbahor Pirmanovna, pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08.
Rasmiy opponentlar: Bobokalonov Ramazon Rajabovich, filologiya fanlari doktori (DSc), professor; Jumaeva Nilufar G‘ulomovna, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi ingliz va o‘zbek ertaklarida spellonimlarning o‘rni va poetik talqin xususiyatlarini universal va o‘ziga xos jihatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ingliz va o‘zbek tillaridagi mifonimlar tizimidagi spellonimlarning semantik, etimologik va funksional xususiyatlari milliy-madaniy kod, mifologik tafakkur va axloqiy-didaktik qadriyatlarni reprezentatsiya qilish hamda avlodlararo madaniy merosning uzlyuksizligini ta’minlashdagi konseptual ahamiyatini belgilash orqali aniqlashtirilgan;
qiyoslanayotgan ikkala til adabiyotining an’anaviy ertaklaridagi spellonimlarning universal xususiyatlari sehr, jodu, g‘ayritabiiy kuchlar bilan bog‘liq motivlarga ustuvorlik berish hamda milliy mifologiya, urf-odatlar, til va madaniy konnotatsiyalarda namoyon bo‘lishini inobatga olgan holda asoslangan;
ingliz va o‘zbek ertaklari diskursidagi spellonimlarning obraz yaratish, syujetni rivojlantirish, dramatik keskinlikni kuchaytirish va badiiy ta’sirchanlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi funksional vazifalari qiyosiy-lingvopoetik jihatdan asoslanib, ularning xalqning milliy-madaniy o‘ziga xosligi, dunyoqarashi va qadimiy mifologik tasavvurlarini ifodalashdagi ustuvor o‘rni dalillangan;
ingliz va o‘zbek an’anaviy ertaklaridagi spellonimlarning zamonaviy ertak diskursida qayta semantizatsiyalanishi va lingvopoetik transformatsiyasiga oid nazariy yondashuvlari ularning semantik-pragmatik xususiyatlari, badiiy-estetik ta’sirchanligi, emotsional-funksional qiymati, mifopoetik tafakkur bilan uyg‘unlikda voqelanish qonuniyatlarini qiyosiy tahlillash orqali takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ingliz va o‘zbek ertaklari mifonimlari tizimida spellonimlarning o‘rni va poetik talqin xususiyatlari tadqiqini amalga oshirish jarayonida erishilgan ilmiy natijalar asosida:
ingliz va o‘zbek tillaridagi mifonimlar tizimidagi spellonimlarning semantik, etimologik va funksional xususiyatlari milliy-madaniy kod, mifologik tafakkur va axloqiy-didaktik qadriyatlarni reprezentatsiya qilish hamda avlodlararo madaniy merosning uzlyuksizligini ta’minlashdagi konseptual ahamiyatini belgilash orqali aniqlashtirilgan ilmiy xulosalardan O‘zbekiston Milliy universitetida 2024–2025-yillarda bajarilgan IL-7823051524 – “Paratranslator - parallel korpusga asoslangan elektron kontekstologik tarjima lug‘at platformasini yaratish” mavzusidagi amaliy loyihada foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy universitetining 2025-yil 03-noyabrdagi 04/11-26525-son ma’lumotnomasi). Natijada, ingliz va o‘zbek ertaklaridagi spellonimlar poetik semantika orqali milliy tafakkurni yoritib, asarlarning g‘oyaviy-estetik mazmunini boyitishga xizmat gilgan;
qiyoslanayotgan ikkala til adabiyotining an’anaviy ertaklaridagi spellonimlarning universal xususiyatlari esa sehr, jodu, g‘ayritabiiy kuchlar bilan bog‘liq motivlarga ustuvorlik berish hamda milliy mifologiya, urf-odatlar, til va madaniy konnotatsiyalarda namoyon bo‘lishini inobatga olgan holda ilmiy asoslangan natijalardan Samarqand davlat chet tillar institutida 2022–2024-yillarda bajarilgan AQSh elchixonasi hamda AQSh davlat departamenti tomonidan moliyalashtirilgan SUZ80020GR0039 - “English Access Microscholarship Program” loyihasida foydalanilgan (Samarqand davlat chet tillar institutining 2025-yil 15-dekabrdagi 995/02-son ma’lumotnomasi). Natijada, dissertatsiya ilmiy xulosalaridan xalqaro loyihani amalga oshirish jozibadorligi mazmunan boyitilgan;
ingliz va o‘zbek ertaklari diskursidagi spellonimlarning obraz yaratish, syujetni rivojlantirish, dramatik keskinlikni kuchaytirish va badiiy ta’sirchanlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi funksional vazifalari qiyosiy-lingvopoetik jihatdan asoslanib, ularning xalqning milliy-madaniy o‘ziga xosligi, dunyoqarashi va qadimiy mifologik tasavvurlarini ifodalashdagi ustuvor o‘rni dalillangan taklif va tavsiyalardan “Ingliz tili” nomli o‘quv qo‘llanmasi mazmunini boyitishda foydalanilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 01-dekabrdagi 02/01-01-532-son ma’lumotnomasi). Natijada, talabalarda ingliz va o‘zbek ertaklari diskursidagi spellonimlarning milliy-madaniy, semantik va funksional xususiyatlarini tahlil qilish, ularning badiiy-estetik vazifalarini anglash hamda folklor matnlarini qiyosiy tadqiq etish kompetensiyalarini rivojlantirish samaradorligi ta’minlangan;
ingliz va o‘zbek an’anaviy ertaklaridagi spellonimlarning zamonaviy ertak diskursida qayta semantizatsiyalanishi va lingvopoetik transformatsiyasiga oid nazariy yondashuvlari ularning semantik-pragmatik xususiyatlari, badiiy-estetik ta’sirchanligi, emotsional-funksional qiymati va mifopoetik tafakkur bilan uyg‘unlikda voqelanish qonuniyatlarini qiyosiy tahlillash orqali takomillashtirilgan xulosalardan “Ingliz tili” nomli o‘quv qo‘llanmada foydalanilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 01-dekabrdagi 02/01-01-532-son ma’lumotnomasi). Natijada mazkur o‘quv qo‘llanma oliy ta’lim talabalari uchun “Mustaqil ta’lim”ni tashkil etishga yo‘naltirilgan bo‘lib, o‘qish va gapirish mahoratini rivojlantirishga xizmat qilgan.