Raimqulova Sohiba Bahromovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Zamonaviy o‘zbek hikoyalarida ijodkorning badiiy-estetik konsepsiyasi Abduqayum Yo‘ldosh va Isajon Sulton hikoyalari misolida), 10.00.14 - XX asr o‘zbek adabiyoti va hozirgi adabiy jarayon (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/Fil4984.
Ilmiy rahbar: Raimova Sayyora Zaitovna, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Termiz davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qarshi davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05.
Rasmiy opponentlar: Imomova Gulchehra Muhammadievna, filologiya fanlari doktori, professor; O‘razboev G‘ayrat Kenjaboevich, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi mustaqillik davri o‘zbek hikoyalarida zamonaviy hikoyalarning badiiy talqini darajasini, hikoya mavzuining shakllanish jarayonidagi poetik yangilik va asosiy tamoyillarini ochib berish, badiiy to‘qima, va prototip kabi adabiy hodisalarni ilmiy-nazariy asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
mustaqillik davri hikoyalarida shakllangan yangi tipdagi obrazlar sistemasi, yangicha tasvir va bayon uslublari badiiy talqin etilib, umuminsoniy g‘oyalarning zamonaviy badiiy kanonlar bilan uyg‘unlashuvida ijodkor konsepsiyasi va badiiy-estetik qarashlariga xos jihatlar aniqlangan;
ma’naviy–axloqiy muammolarni yoritishda fojeiylik omilining inson qismatidagi ojizlik va mas’uliyat holati, adibning portret yaratish mahorati, obraz individualligi va qahramon nutqi, uning ruhiy evrilish jarayonlariga xos funksional xususiyatlari asoslangan;
o‘tmish hayotini badiiy qayta tasvirlashda obektiv mazmunni saqlash tamoyili hamda hikoyalardagi zohiriy fojia va mag‘lubiyat fonida shaxs ma’naviy yuksalishi va ichki g‘alabasining badiiy tajassumi dalillangan;
zamonaviy o‘zbek hikoyalarida ijodkor konsepsiyasini belgilashda badiiy g‘oya, mavzu, qahramon xarakteri va tipik sharoitning estetik idealga munosabati masalalari ochib berilgan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Zamonaviy o‘zbek hikoyalarida ijodkorning badiiy-estetik konsepsiyasi Abduqayum Yo‘ldosh va Isajon Sulton hikoyalari misolida) mavzusi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
mustaqillik davri hikoyalarida shakllangan yangi tipdagi obrazlar sistemasi, yangicha tasvir va bayon uslublari badiiy talqin etilib, umuminsoniy g‘oyalarning zamonaviy badiiy kanonlar bilan uyg‘unlashuvida ijodkor konsepsiyasi va badiiy-estetik qarashlariga oid nazariy ma’lumotlardan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2021-2023-yillarda bajarilgan PF-201912258 “O‘zbek adabiyotining ko‘p tilli (o‘zbek, rus, ingliz tillarida) elektron platformasini yaratish” mavzusidagi loyihani bajarishda foydalanilgan (Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2026-yil 15-yanvardagi 04/1-228-son ma’lumotnomasi). Natijada mustaqillik davri adabiyoti hikoyalarida shakllangan yangi tipdagi obrazlar tipi, yangicha tasvir va bayon uslubiga doir qarashlarning takomillashuviga xizmat qilgan;
zamonaviy o‘zbek hikoyalarida ijodkorning badiiy-estetik konsepsiyasi, mualliflik pozisiyasi va hayotga falsafiy munosabatini ifodalash mahorati tahlil qilinib, badiiy matn negizidagi falsafiy umumlashmalar, konseptual teranlik va g‘oyaviy yaxlitlik darajasiga oid ma’lumotlardan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2023-2025-yillarga mo‘ljallangan ALM-202310132634 “Yangi so‘z va atamalarning o‘zbekcha muqobilini sun’iy intellekt asosida avtomatik taqdim qiluvchi atamacom.uz dasturiy ta’minoti platformasi va mobil ilovasini yaratish” mavzusidagi loyihani bajarishda foydalanilgan (Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2026-yil 6-iyuldagi 04/1-743-son ma’lumotnomasi). Natijada o‘zbek hikoyalarida ijodkor badiiy-estetik konsepsiyasi, muallif pozisiyasi, badiiy matn tarkibida qo‘llanilgan falsafiy umumlashmalarga doir so‘z va atamalardan foydalanish imkonini bergan;
o‘tmish hayotini badiiy qayta tasvirlashda obektiv mazmunni saqlash tamoyili hamda hikoyalardagi zohiriy fojia va mag‘lubiyat fonida shaxs ma’naviy yuksalishi va ichki g‘alabasining badiiy tajassumi, zamonaviy o‘zbek hikoyalarida ijodkor konsepsiyasini belgilashda badiiy g‘oya, mavzu, qahramon xarakteri va tipik sharoitning estetik idealga munosabatiga oid ma’lumotlardan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Surxondaryo viloyati teleoradiokanali davlat muassasasi tomonidan tashkil etilgan “Bir asar sharhi”, “Ko‘ngil olami” dam olish dasturi ssenariysini tayyorlashda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Surxondary viloyati teleradiokanali davlat muassasasining 2026-yil 18-iyundagi 01-01/28-son ma’lumotnomasi). Natijada zamonaviy o‘zbek hikoyalarida tasvirlangan zohiriy fojia va mag‘lubiyat fonida shaxs ma’naviy yuksalishi va ichki g‘alabasining badiiy tasvirlanishi, ijodkor konsepsiyasi masalalariga doir tushunchalar yosh avlod dunyoqarashi va tafakkurini shakllantirishga xizmat qilgan.
