Ahmadov Humoyun Hamza o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqidagi e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Muslihiddin Sa’diy Sheroziyning pedagogik qarashlari (Guliston va Bo‘ston asarlari misolida), 13.00.01 – Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi (pedagogika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.PhD/Ped11752.
Ilmiy rahbar: Jalilov Zarafshon Baxshilloevich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat pedagogika instituti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi: Buxoro xalqaro universiteti, PhD.03/2026.10.04.Ped.43.02.
Rasmiy opponentlar: Raxmonov Kamol Djamolovich, pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent; Zaripov Lochin Rustamovich, pedagogika fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Navoiy davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi Muslihiddin Sa’diy Sheroziy pedagogik qarashlarining zamonaviy jamiyatda yosh avlodni tarbiyalash jarayonida tutgan o‘rnini aniqlash, mutafakkir ijodining ta’lim va tarbiya amaliyoti bilan bog‘lanishi, shuningdek, millat yoshlarini zamonaviy tendensiyalar asosida tarbiyalash sohasida uning pedagogik g‘oyalaridan samarali foydalanish bo‘yicha taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Muslihiddin Sa’diy Sheroziyning “Guliston” va “Bo‘ston” asarlarida ilgari surilgan intellektual-ma’rifiy, aksiologik-tarbiyaviy, kreativ-kompetensiyaviy pedagogik qarashlarning intellektual jamiyatni shakllantirish va inson kapitalini rivojlantirishga transformativ ta’sir ko‘rsatish imkoniyatlari pedagogik determinantlar asosida aniqlashtirilgan;
adib asarlarida ilgari surilgan ta’lim-tarbiyaga oid aksiologik yo‘naltirilganlik, intellektual-kompetensiyaviy rivojlanish, ijtimoiy-ma’naviy mas’uliyat kabi pedagogik qarashlarning mazmuni XXI asr ta’lim tendensiyalari - kompetensiyaviy yondashuv, shaxsiy va kasbiy ko‘nikmalar, milliy va global fuqarolik, mediamadaniyat hamda ma’naviy immunitetni shakllantirish nuqtai nazaridan zamonaviy pedagogik paradigmalar bilan integrativ uyg‘unlashtirish asosida konseptual-pedagogik jihatdan interpretatsiya qilingan;
Muslihiddin Sa’diy Sheroziyning “Guliston” va “Bo‘ston” asarlarida ifodalangan aksiologik-ma’rifiy yo‘naltirilganlik, ma’naviy-axloqiy refleksiya, mediaonglilik, ijtimoiy-madaniy mas’uliyat kabi ma’rifiy-pedagogik g‘oyalarning mediamadaniyat va ma’naviy immunitetni shakllantirish, axloqiy tarbiya mazmunini boyitish hamda tarbiyaviy faoliyatning metodik asoslarini takomillashtirishdagi transformativ-integrativ salohiyati va pedagogik implementatsiyasining ilmiy-amaliy imkoniyatlari asoslab berilgan;
yosh avlodda tanqidiy va axloqiy tafakkur, milliy o‘zlikni anglash, vatanparvarlik, fuqarolik mas’uliyati, insonparvarlik hamda ma’naviy barqarorlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan innovatsion tarbiyaviy model “Guliston” va “Bo‘ston” asarlarida ilgari surilgan refleksiv-tarbiyaviy ta’sir, shaxsga yo‘naltirilgan ma’rifiy muloqot kabi pedagogik va aksiologik o‘zini anglash, ma’naviy-axloqiy rezilentlik kabi ma’naviy-axloqiy g‘oyalarni integratsiyalash asosida takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Muslihiddin Sa’diy Sheroziyning pedagogik qarashlari (Guliston va Bo‘ston asarlari misolida) bo‘yicha tadqiqot natijalari asosida:
Muslihiddin Sa’diy Sheroziyning “Guliston” va “Bo‘ston” asarlarida ilgari surilgan intellektual-ma’rifiy, aksiologik-tarbiyaviy, kreativ-kompetensiyaviy pedagogik qarashlarning intellektual jamiyatni shakllantirish va inson kapitalini rivojlantirishga transformativ ta’sir ko‘rsatish imkoniyatlari pedagogik determinantlar asosida aniqlashtirilgan ma’lumotlardan “Umumiy pedagogika” nomli o‘quv qo‘llanmasi mazmunini boyitishda foydalanilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 2-martdagi 4031-8769-81-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan 5834-sonli guvohnoma). Natijada, Shayx Sa’diy Sheroziyning pedagogik qarashlarining zamonaviy ta’limdagi ahamiyati asosida o‘qitish va ma’naviy-ma’rifiy ishlarda foydalanish yo‘llari ishlab chiqilgan;
adib asarlarida ilgari surilgan ta’lim-tarbiyaga oid aksiologik yo‘naltirilganlik, intellektual-kompetensiyaviy rivojlanish, ijtimoiy-ma’naviy mas’uliyat kabi pedagogik qarashlarning mazmuni XXI asr ta’lim tendensiyalari - kompetensiyaviy yondashuv, shaxsiy va kasbiy ko‘nikmalar, milliy va global fuqarolik, mediamadaniyat hamda ma’naviy immunitetni shakllantirish nuqtai nazaridan zamonaviy pedagogik paradigmalar bilan integrativ uyg‘unlashtirish asosida konseptual-pedagogik jihatdan interpretatsiya qilingan ma’lumotlar bo‘yicha oliy ta’lim muassasalarining “60110100 – Pedagogika” ta’lim yo‘nalishi o‘quv rejasidagi fanlar bo‘yicha “Umumiy pedagogika” nomli o‘quv qo‘llanma ishlab chiqilgan va Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining buyrug‘i asosida nashr etilgan hamda o‘quv jarayonida nazariy-amaliy, o‘quv-metodik va didaktik materiallar sifatida foydalanilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi oliy ta’limni rivojlantirish tadqiqotlari markazining 2026-yil 4-martdagi 02/01-01-143-son ma’lumotnomasi). Natijada, dissertatsiya ishida ilgari surilgan ilmiy g‘oyalar, keltirilgan ilmiy materiallar va xulosalardan pedagogika tarixi fani va ta’lim-tarbiya nazariyasini o‘qitish, maxsus kurslar ishlab chiqish, pedagogika nazariyasiga oid darsliklarga muhim o‘zgarishlar kiritish, o‘quv qo‘llanmalar va ma’ruzalar tayyorlangan;
Muslihiddin Sa’diy Sheroziyning “Guliston” va “Bo‘ston” asarlarida ifodalangan aksiologik-ma’rifiy yo‘naltirilganlik, ma’naviy-axloqiy refleksiya, mediaonglilik, ijtimoiy-madaniy mas’uliyat kabi ma’rifiy-pedagogik g‘oyalarning mediamadaniyat va ma’naviy immunitetni shakllantirish, axloqiy tarbiya mazmunini boyitish hamda tarbiyaviy faoliyatning metodik asoslarini takomillashtirishdagi transformativ-integrativ salohiyati va pedagogik implementatsiyasining ilmiy-amaliy imkoniyatlari asoslab berilgan ma’lumotlardan O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasi Buxoro viloyati teleradiokanalining “Assalom Buxoro”, “Moziy bisotidan”, “Asrlarning asraganlari” ko‘rsatuvlari senariysi va davra suhbatlari uyushtirilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Buxoro viloyati teleradokanali davlat muassasasining 2025-yil 9-sentyabrdagi 01-09-225-son ma’lumotnomasi). Natijada, Sa’diy Sheroziyning g‘oyat yuksak qadriyatga ega bo‘lgan ijodiy merosi Respublika oliy ta’lim muassasalarining ta’lim va tarbiya ishlari amaliyotida beqiyos o‘ringa ega ekanligi tajriba – sinov ishlari natijasida asoslangan;
yosh avlodda tanqidiy va axloqiy tafakkur, milliy o‘zlikni anglash, vatanparvarlik, fuqarolik mas’uliyati, insonparvarlik hamda ma’naviy barqarorlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan innovatsion tarbiyaviy model “Guliston” va “Bo‘ston” asarlarida ilgari surilgan refleksiv-tarbiyaviy ta’sir, shaxsga yo‘naltirilgan ma’rifiy muloqot kabi pedagogik va aksiologik o‘zini anglash, ma’naviy-axloqiy rezilentlik kabi ma’naviy-axloqiy g‘oyalarni integratsiyalash asosida takomillashtirilgan tavsiyalar asosida 2023-2025-yillarda European Perspectives in Dialogue: Central Asia and Western Research – Muloqotda Evropa istiqbollari: Markaziy Osiyo va G‘arb tadqiqotlarda bajarilgan Germaniya akademik almashinuv xizmati DAAD tomonidan moliyalashtirilgan ID-57663348 raqamli xorijiy loyihada foydalanilgan (Buxoro davlat universitetining 2026-yil 16 iyun kunidagi 02/4597-son ma’lumotnomasi). Natijada “Evropa istiqbollari: Markaziy Osiyo va G‘arb tadqiqotlari” mavzusidagi innovatsion-tadqiqot loyihasi doirasida adib asarlari va ma’rifiy merosida ilgari surilgan ta’lim-tarbiyaga oid g‘oyalar XXI asr ta’lim tendensiyalari nuqtai nazaridan pedagogik qayta talqin qilingan.
