Xodjiev Azizjon Rashid o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Baydarka va kanoeda sportchilarning yuqori sport mahorati bosqichida mashg‘ulot yuklamalarining hajmi va intensivligini optimallashtirish”, 13.00.04–Jismoniy tarbiya, sport mashg‘ulotlari, sog‘lomlashtirish va adaptiv jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi, pedagogika fanlari.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Ped7685.
Ilmiy rahbar: Korobeynikov Georgiy Valerovich biologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti.
Ilmiy Kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, DSc.28/2025.27.12.Ped.02.01.
Rasmiy opponentlar: Yarashev Komiljon Dexkanovich o‘g‘li pedagogika fanlari doktori (DSc), professor; Sherov Zokir To‘ylievuch pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Qoraqolpoq davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi. Yuqori malakali eshkak eshuvchilarning mashg‘ulot yuklamalari hajmi va intensivligini hisobga olgan holda yillik tayyorgarlik jarayonini optimallashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarning 200 m va 1000 m musobaqa masofalarida faoliyatni ta’minlovchi anaerob-alaktat, anaerob-laktat va aerob energiya ta’minoti mexanizmlarining ulushini aniqlash asosida mashg‘ulot yuklamalarini sportchilarning musobaqaviy ixtisosligi, funksional imkoniyati va masofa xususiyatiga muvofiq oqilona taqsimlash imkoniyati kengaytirilgan;
yuqori malakali eshkak eshuvchilarning bazaviy, maxsus masofaviy hamda musobaqa chidamliligi, tezlik va start quvvatini maqsadli rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulot yuklamalarini yurak urish chastotasi, laktat ko‘rsatkichlari va ish shiddatiga bog‘liq holda intensivlik zonalari bo‘yicha tasniflash orqali mashg‘ulot jarayonini bosqichma-bosqich tizimlashtirish imkoniyati kengaytirilgan;
yillik tayyorgarlik siklida mashg‘ulot yuklamalari hajmi va shiddati nisbati, tayyorgarlik bosqichlari ketma-ketligi, makro- va mezotsikllarda yuklamalarning vaqt bo‘yicha o‘zgarish dinamikasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan mashg‘ulot tuzilmasi asosida yuqori malakali eshkak eshuvchilarning yuklamalarini optimal rejalashtirish uslubiyati takomillashtirilgan;
eshkak eshuvchilarning jismoniy tayyorgarligi, anaerob almashinuv chegarasi (ANACh), maksimal yurak urish chastotasi (MYuCh), tiklanish jarayonlari dinamikasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi maxsus mashqlar, intensivlik zonalariga asoslangan yuklama vositalari hamda individuallashtirilgan nazorat usullarini qo‘llash orqali yillik tayyorgarlik davrida mashg‘ulot yuklamalarini optimal boshqarish imkoniyati kengaytirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Yuqori malakali eshkak eshuvchilarning mashg‘ulot yuklamalari hajmi va intensivligini hisobga olgan holda yillik tayyorgarlik jarayonini optimallashtirish qaratilgan vositalarni qo‘llash bo‘yicha tadqiqotlar davomida olingan ilmiy natijalar asosida:
baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarning 200 m va 1000 m musobaqa masofalarida faoliyatni ta’minlovchi anaerob-alaktat, anaerob-laktat va aerob energiya ta’minoti mexanizmlarining ulushini aniqlash asosida mashg‘ulot yuklamalarini sportchilarning musobaqaviy ixtisosligi, funksional imkoniyati va masofa xususiyatiga muvofiq oqilona taqsimlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar Respublika suv sporti turlariga ixtisoslashtirilgan sport maktabining baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarning mashg‘ulotlar jarayoniga tadbiq qilingan. (O‘zbekiston Respublikasi sport vazirligining 2025-yil 24-sentyabrdagi 02-16/10265-son ma’lumotnomasi). Natijada, yuqori malakali eshkak eshuvchilarni mashg‘ulot yuklamalarining hajmi va intensivligi 12,6% ga oshgan;
yuqori malakali eshkak eshuvchilarning bazaviy, maxsus masofaviy hamda musobaqa chidamliligi, tezlik va start quvvatini maqsadli rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulot yuklamalarini yurak urish chastotasi, laktat ko‘rsatkichlari va ish shiddatiga bog‘liq holda intensivlik zonalari bo‘yicha tasniflash kabi taklif va tavsiyalar Toshkent viloyati suv sport turlariga ixtisoslashtirilgan sport maktabi eshkak eshuvchilarining mashg‘ulotlariga tadbiq etilgan. (O‘zbekiston Respublikasi sport vazirligining 2025-yil 24-sentyabrdagi 02-16/10265-son ma’lumotnomasi). Natijada, texnik mashqlari (qayiq burish)da tajriba guruhi eshkak eshuvchilarda o‘rtacha nisbiy o‘sish 6,68% ga yaxshilangan;
yillik tayyorgarlik siklida mashg‘ulot yuklamalari hajmi va shiddati nisbati, tayyorgarlik bosqichlari ketma-ketligi, makro- va mezotsikllarda yuklamalarning vaqt bo‘yicha o‘zgarish dinamikasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan mashg‘ulot tuzilmasi bo‘yicha taklif va tavsiyalar Suv sport turlari bo‘yicha Respublika oliy sport mahorati maktabining baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarning mashg‘ulotlar jarayoniga tadbiq qilingan. (O‘zbekiston Respublikasi sport vazirligining 2025-yil 24-sentyabrdagi 02-16/10265-son ma’lumotnomasi). Natijada, muvozanat saqlash testi bo‘yicha ushlab turish mashqida tajriba guruhi sinaluvchilari o‘rtacha 18,35% ga oshgan;
eshkak eshuvchilarning jismoniy tayyorgarligi, anaerob almashinuv chegarasi (ANACh), maksimal yurak urish chastotasi (MYuCh), tiklanish jarayonlari dinamikasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi maxsus mashqlar, intensivlik zonalariga asoslangan yuklama vositalari hamda individuallashtirilgan nazorat usullarini qo‘llash bo‘yicha taklif va tavsiyalar eshkak eshish sport turlari bo‘yicha ixtisoslashtirilgan olimpiya zaxiralari Respublika sport maktabining baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarning mashg‘ulot jarayonlariga tadbiq etilgan. (O‘zbekiston Respublikasi sport vazirligining 2025-yil 24-sentyabrdagi 02-16/10265-son ma’lumotnomasi). Natijasida, gantel bilan ko‘krakdan bosish mashqi o‘rtacha nisbiy o‘sish ko‘rsatkichi 10,84% ga yaxshilangan.
