Abdullaev Erkinjon A’zamovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi):
“O‘zbekistonda sug‘urta bozorini davlat tomonidan tartibga solishning moliyaviy mexanizmini takomillashtirish”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.4.PhD/Iqt2554
Ilmiy rahbar: Raxmonov Dilshodjon Alidjonovich, iqtisodiyot fanlar doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent Xalqaro universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.30.01
Rasmiy opponentlar: Tursunov Jahongir Pulatovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Sharobiddinov Akramjon Goyibbaevich, iqtisodiyot fanlari nomzodi.
Yetakchi tashkilot: Toshkent kimyo-texnologiya instituti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston sug‘urta bozorini davlat tomonidan tartibga solishning moliyaviy mexanizmlarini takomillashtirishga qaratilgan tizimli tahlil asosida taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
mustaqil aktuariy ishtirokidagi majburiy aktuar tekshiruv orqali sug‘urta tashkilotlari sof foydasini taqsimlash va sug‘urta bozori kapitallashuvini oshirish asoslangan;
sug‘urta tashkilotlarining depozit investisiyalarini banklarning NPL darajasi asosida baholash hamda yuqori NPLga ega banklardagi depozitlarni nolikvid aktiv sifatida e’tirof etish orqali investisiya portfeli likvidligini oshirish mexanizmi taklif etilgan;
sug‘urta tashkilotlari to‘lovga qobiliyasizligida sug‘urta qildiruvchilar manfaatlarini himoya qilish hamda sug‘urta bozori barqarorligini ta’minlashga qaratilgan sanatsiya, tugatish va sug‘urta portfelini o‘tkazishning kompleks mexanizmi ishlab chiqilgan;
telematika texnologiyalari asosida haydovchining individual riskini baholash va sug‘urta tariflarini aktuar hisoblash mexanizmi taklif etilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. O‘zbekiston sug‘urta bozorini davlat tomonidan tartibga solishning moliyaviy mexanizmini takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
mustaqil aktuariy ishtirokidagi majburiy aktuar tekshiruv orqali sug‘urta tashkilotlari sof foydasini taqsimlash va sug‘urta bozori kapitallashuvini oshirish taklifi “Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJ faoliyatiga joriy etilgan (“Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJning 2025-yil 29-dekabrdagi 02-8149-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, “Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJ ning ustav kapitali 2025-yil 30-sentyabrda 40 181 954 040 so‘mdan 60 272 931 060 so‘mga oshirildi, alohida tavakkalchiliklar bo‘yicha majburiyatlarining eng ko‘p miqdori 51 162 582 000 so‘mga oshib, 20,6 foizga erishildi, Kompaniya uchun qo‘shimcha mijozlarni jalb qilishga imkon yaratgan.
sug‘urta tashkilotlarining depozit investisiyalarini banklarning NPL darajasi asosida baholash hamda yuqori NPLga ega banklardagi depozitlarni nolikvid aktiv sifatida e’tirof etish orqali investisiya portfeli likvidligini oshirish mexanizmi taklif “Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJ va “Farovon sug‘urta” AJ faoliyatlariga joriy etilgan (“Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJning 2025-yil 29-dekabrdagi 02-8149-sonli ma’lumotnomasi, “Farovon sug‘urta” AJning 2025-yil 30-dekabrdagi 28-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, “Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJ ning sho‘ba kompaniyasi bo‘lgan “Farovon sug‘urta” AJning 2021-2026 yillarda 5,9 mlrd.so‘m kabi investisiya qo‘yilmalarini muammoli debitor qarzdorlik sifatida shakllanib qolishini oldini olishga imkon yaratgan.
sug‘urta tashkilotlari to‘lovga qobiliyasizligida sug‘urta qildiruvchilar manfaatlarini himoya qilish hamda sug‘urta bozori barqarorligini ta’minlashga qaratilgan sanatsiya, tugatish va sug‘urta portfelini o‘tkazishning kompleks mexanizmini joriy etish taklifi “Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJ faoliyatiga joriy etilgan (“Alskom sug‘urta kompaniyasi” AJning 2025-yil 29-dekabrdagi 02-8149-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, sug‘urta kompaniyalarining 2023-2025 yillarda to‘lovga layoqatliligi o‘rta hisobda 5,6 foizga ortgan, 2030-yilga qadar 8-10 foizga oshish imkonini bergan.
telematika texnologiyalari asosida haydovchining individual riskini baholash va sug‘urta tariflarini aktuar hisoblash mexanizmiga doir taklifi “Farovon sug‘urta” AJ faoliyatiga joriy etilgan (“Farovon sug‘urta” AJning 2025-yil 30-dekabrdagi 28-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, transport vositalarini sug‘urtalashda telematika vositalarini qo‘llash hisobiga sug‘urta xizmatlari bozoriga qo‘shimcha 45,3 mlrd.so‘m sug‘urta mukofotlarini jalb qilishga, sug‘urta qamrovini ixtiyoriy sug‘urta turlari bo‘yicha 30 foizgacha yetkazish imkonini yaratadi.
