Бадикова Ойсулув Гапировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Равишларнинг тил тизимида тутган ўрни ва мақоми, 10.00.11 – Амалий ва компютер лингвистикаси (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Fil5426.
Илмий раҳбар: Шахабитдинова Шохидахон Хошимовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат чет тиллари институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат чет тиллари институти, DSc.03/2025.27.12.Fil.32.02.
Расмий оппонентлар: Мирзахидова Муяссар Инамжановна, филология фанлари доктори, профессор; Убайдуллаева Мафтуна Азаматовна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади равишларнинг тил тизимидаги ўрни ва сўз туркуми сифатидаги мақомини аниқлаштириш, унинг парадигматик хусусиятларини очиб бериш ва функсионал-стилистик, прагматик имкониятлари кўламини илмий асослаш ҳамда рақамли дастурини ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тил тизимида равишларнинг градуонимик (анча-мунча тушунмади, унча тушунмади, сал тушунмади, сира тушунмади, асло тушунмади каби) ва бош даража, қиёсий даража, орттирма даража, интенсив-кучайтирма даража каби парадигматик ҳамда функсионал-семантик хусусиятлари очиб берилиб, равишларнинг бадиий ва сўзлашув услубларида энг кўп қўлланилиши, сўзлашув услубида унинг диалектизм ва варваризм шакллари, публицистик, илмий ва расмий услубларда китобий шакллари фаол қўлланилиши, сабаб ва мақсад равишлари нофаол эканлиги аниқланган;
ўзбек тилидаги равишлар миллий ментал хусусиятларни яққол намоён этувчи когнитив категория эканлиги ҳамда улар дейктик бирликлар сифатида олиниб, анафора ва катафора кўринишлари ҳамда равишлар иштирокида шаклланган турғун бирикмаларнинг этнолингвистик, услубий-семантик, хусусиятлари аниқланган; 
равишларнинг функсионал-семантик синкретизми ҳамда контекстуал омонимияси муаммосини бартараф этишга қаратилган гибрид (лингвистик қоидалар ва CРФ моделлари комбинацияси) ҳамда чуқур ўрганиш (Дееп Леарнинг) нейротармоқ алгоритмларини интеграциялаш тамойиллари асослаб берилган;
ўзбек тилида равиш сўз туркумига оид бирликларнинг функсионал-семантик ва когнитив-прагматик, кўп маънолилик ҳамда конверсион хусусиятларини формаллаштириш ва рақамли формага ўтказишга асосланган кўп сатҳли консептуал-лингвистик модели ва формал-семантик таснифлаш мезонлари асосланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Равишларнинг тил тизимида тутган ўрни ва мақоми мавзуси доирасида олинган илмий натижалар асосида:
тил тизимида равишларнинг градуонимик (анча-мунча тушунмади, унча тушунмади, сал тушунмади, сира тушунмади, асло тушунмади каби) ва бош даража, қиёсий даража, орттирма даража, интенсив-кучайтирма даража каби парадигматик ҳамда функсионал-семантик хусусиятлари очиб берилиб, равишларнинг бадиий ва сўзлашув услубларида энг кўп қўлланилиши, сўзлашув услубида унинг диалектизм ва варваризм шакллари, публицистик, илмий ва расмий услубларда китобий шакллари фаол қўлланилиши, сабаб ва мақсад равишлари нофаол эканлигига доир илмий хулосалардан 2023-2024-йилларда А.Авлоний номидаги педагогларни касбий ривожлантириш ва янги методикаларга ўргатиш миллий тадқиқот институтида бажарилган АИ-201704-сон “Умумтаълим муассасалари битирувчиларининг она тили (ўзбек тили) фани бўйича малакасини баҳолаш ҳамда 14 та фандан фандан тест тизимини ишлаб чиқиш” номли фундаментал лойиҳасида фойдаланилган (А.Авлоний номидаги педагогларни касбий ривожлантириш ва янги методикаларга ўргатиш миллий тадқиқот институтининг 2024-йил 17-декабрдаги 03-17-09-994-сон маълумотномаси). Натижада, улар асосида ишлаб чиқилган тавсияларни амалиётга татбиқ этиш юзасидан ижобий натижалар илмий-амалий натижалар тадқиқот доирасида ўз аксини топган;
ўзбек тилидаги равишлар миллий ментал хусусиятларни яққол намоён этувчи когнитив категория эканлиги ҳамда улар дейктик бирликлар сифатида олиниб, анафора ва катафора кўринишлари ҳамда равишлар иштирокида шаклланган турғун бирикмаларнинг этнолингвистик, услубий-семантик, хусусиятлари аниқланганлиги тўғрисидаги илмий хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат Ўзбек тили ва адабиёти университетида 2017-2021-йилларда бажарилган ОТ-ФИ-030-рақамли “Ўзбек адабиёти тарихи кўп жилдлик монографиясини яратиш” номли фундаментал лойиҳа доирасида жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 17-декабрдаги 1307/30.02.01-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу эшиттириш учун тайёрланган материалларнинг илмий аҳамияти ортиб, мукаммаллашган, қизиқарлилиги, ҳаётийлиги ва илмий далилларга бойлиги таъминланган;
равишларнинг функсионал-семантик синкретизми ҳамда контекстуал омонимияси муаммосини бартараф этишга қаратилган гибрид (лингвистик қоидалар ва CРФ моделлари комбинацияси) ҳамда чуқур ўрганиш (Дееп Леарнинг) нейротармоқ алгоритмларини интеграциялаш тамойиллари асослаб берилганлиги ҳақидаги амалий хулосалардан Ўзбекистон Давлат  Хореографияси 2023-2025-йилларда Мусиқа ва санъат ўқув муассасалари учун “Болалар рагслари” фанидан интерактив ўқув-методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги  Ф3-202003161-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан,  “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг  ўзбекча-русча-инглизча-французча қисқача изоҳли луғати” ни яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон Давлат  Хореографиясининг 2026-йил 30-июлдаги 01/04-73сон маълумотномаси). Натижада, инновацион тадқиқот лойиҳаси асосида таълим тизими жараёнини мустаҳкамлаш мақсадида яратилган услубий қўлланмалар ишлаб чиқишда янги ёндашувлар сифатида тадқиқот ишидаги таҳлил натижаларидан фойдаланилган; 
ўзбек тилида равиш сўз туркумига оид бирликларнинг функсионал-семантик ва когнитив-прагматик, кўп маънолилик ҳамда конверсион хусусиятларини формаллаштириш ва рақамли формага ўтказишга асосланган кўп сатҳли консептуал-лингвистик модели ва формал-семантик таснифлаш мезонлари илмий жиҳатдан асосланганлиги хусусидаги илмий-амалий хулосалардан “Ўзбекистон” телерадиоканалида эфирга узатилган “Адабий жараён!”, “Таълим ва тараққиёт” каби туркум дастурлар сенарийсида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Телерадиокомпаниясининг 2025-йил 21-июлдаги 05-09-1200-сон маълумотномаси). Натижада, ўзбек тилидаги равишларнинг функсионал-семантик периферияси замонавий тилшуносликка оид атамалар талқинидаги тадқиқини ифодаловчи воситаларнинг хусусиятлари яхши англашилишига, ўзбек тилидаги равишларнинг функсионал-семантик перифериясидан унумли фойдаланишга, жумлаларнинг нутқда яхшироқ ифодаланиши ва нутқнинг равон бўлишига ёрдам берган.