Нурова Фируза Камоловнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумот. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): Ўзбек тили морфоанализатори учун феъл аналитик шаклларини моделлаштириш, 10.00.11 – Амалий ва компютер лингвистикаси (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Fil7332.
Илмий раҳбар: Махмудова Садоқат Холматовна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.07. 
Расмий оппонентлар:  Гулямова  Шахноза Кахрамановна, филология фанлари доктори (DSc), доцент; Эшмўминов Асқар Алламуродович, филология фанлари доктори (DSc), профессор. 
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилидаги феълнинг аналитик шаклларини морфоанализаторда моделлаштириш орқали ахборот-қидирув тизимлари ва машинали ўқитишдаги автоматик таниб олиш моделларини ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзбек тилидаги феъл аналитик шаклларини автоматик аниқлашнинг формал лингвистик модели ишлаб чиқилиб, аналитик конструксияларни тавсифловчи морфологик, синтактик ва функсионал белгилар тизими аниқланган ҳамда уларнинг формал грамматик тавсифи асосланган, шунингдек феъл аналитик шаклларини қўшма феъл, фразеологик бирлик ва эркин феълли конструксиялардан ажратишнинг лингвистик-компютер модели ишлаб чиқилиб, дифференциал белгиларга асосланган классификация мезонларининг ишончлилиги далилланган; 
ўзбек тили морфоанализатори учун феъл аналитик шаклларининг теглар тизими ва формал қоидалар базаси ишлаб чиқилиб, уларни автоматик идентификациялаш ва бошқа синтактик бирликлардан дифференциаллашни таъминловчи морфологик ҳамда синтактик атрибутлар тизими аниқланган. 
феъл аналитик шаклларини автоматик аниқлаш, бирлаштириш ва маркировкалаш алгоритмлари ишлаб чиқилиб, уларнинг морфоанализаторнинг функсионал модули сифатида қўлланишида автоматик таҳлилнинг аниқлиги ва қамров даражасига кўра самарадорлиги далилланган; 
ўзбек тили морфоанализаторида феъл аналитик шаклларини моделлаштиришнинг интеграллашган консептуал модели ишлаб чиқилиб, моделнинг лингвистик аниқликни ошириш ва аналитик шаклларни автоматик таҳлил қилиш сифатини яхшилашнинг формал-лингвистик ва алгоритмик имкониятлари асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек тили морфоанализатори учун феъл аналитик шаклларини моделлаштириш мавзусида олинган илмий натижалар қуйидаги ишларда жорийланган: 
ўзбек тилидаги феъл аналитик шаклларини автоматик аниқлашнинг формал лингвистик модели ишлаб чиқилиб, аналитик конструксияларни тавсифловчи морфологик, синтактик ва функсионал белгилар тизими аниқланган ҳамда уларнинг формал грамматик тавсифи асосланган, шунингдек феъл аналитик шаклларини қўшма феъл, фразеологик бирлик ва эркин феълли конструксиялардан ажратишнинг лингвистик-компютер модели ишлаб чиқилган натижаларидан ва материалларидан 2020-2023-йилларда Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида бажарилган АМ-Ф3-201908172 – “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” номли амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 24-июндаги 01/4-2680-сон маълумотномаси). Натижада феъл аналитик шаклларини қўшма феъл, фразеологик бирлик ва эркин феълли конструксиялардан ажратиш юзасидан корпусда морфологик таҳлил самарадорлигига эришилган;
ўзбек тили морфоанализаторида феъл аналитик шаклларини моделлаштиришнинг интеграллашган консептуал модели ишлаб чиқилиб, моделнинг лингвистик аниқликни ошириш ва аналитик шаклларни автоматик таҳлил қилиш сифатини яхшилашнинг формал-лингвистик ва алгоритмик имкониятлари юзасидан олиб борилган тадқиқотларидан 2022-2024-йилларда Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида амалга оширилган ИЛ-402104209 рақамли “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” номли инновацион лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 24-июндаги 01/4-2681-сон маълумотномаси). Натижада ахборот-қидирув тизимлари ва ўзбек тилининг морфоанализаторида феъл аналитик шаклларининг моделлари дастурий таъминот сифатида морфологик таҳлил жараёнларини аниқлаштиришига эришилган;
ўзбек тили морфоанализатори учун феъл аналитик шаклларининг теглар тизими ва формал қоидалар базаси ишлаб чиқилиб, уларни автоматик идентификациялаш ва бошқа синтактик бирликлардан дифференциаллашни таъминловчи морфологик ҳамда синтактик атрибутлар тизими аниқланган тадқиқотларидан Бухоро вилояти телерадиокомпаниясининг “Ассалом, Бухоро”, “Сўз ва адабиёт”, “Халқ қадрлаган дурдоналар” каби телекўрсатувларида ҳамда “Халқнинг маънавий бойликлари” радиоешиттиришлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Бухоро” телеканалининг 2025-йил 6-октябрдаги 02-09-230-сон маълумотномаси). Натижада ўзбек тилидаги феъл аналитик шаклларининг янада самаралироқ ва ўринли фойдаланилишига эришилган.