Tashev Sarvar Norboboevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Axborot-kommunikatsiya tizimlarida paketlarni dinamik filtrlash usullari va algoritmlarini takomillashtirish”, 05.01.05 - “Axborotlarni himoyalash usullari va tizimlari. Axborot va kiberxavfsizlik” (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/T4418
Ilmiy rahbar: G‘ulomov Sherzod Rajaboevich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, DSc. 09/2025.27.12.T.01.02.
Rasmiy opponentlar: Kerimov Komil Fikratovich, texnika fanlari doktori, professor; Kadirov Mir-Xusan Mirpulatovich, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: “UNICON.UZ” MChJ – Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
II. Tadqiqotning maqsadi axborot-kommunikatsiya tizimlarida tarmoq xavfsizligini oshirishga imkon beruvchi paketlarni dinamik filtrlash usul va algoritmlarini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
tarmoq trafigida paketlarni dinamik filtrlash jarayonida ilovalarga xizmat ko‘rsatishda resurslardan ortiqcha foydalanishni bartaraf etish va tarmoq paketlari navbatlarini minimallashtirish natijasida filtrlash samaradorligini oshirishning tarmoqlararo ekran modeli filtrlash mexanizmini joriy etish orqali takomillashtirilgan;
tarmoq paketlarini filtrlash qoidalari bosqichlarini joriy etish orqali tarmoqdagi o‘zgarishlarga mos ravishda tizim xavfsizligini saqlash va tarmoq trafigidagi shubhali paketlarni aniqlash qoidalarini shakllantirish usuli takomillashtirilgan;
tarmoq trafigini ishlash sxemasi yordamida paketlarning filtrlash qoidalari shartlariga mosligini tekshirish hamda tarmoqda zararli trafik aniqlanganda yangi qoidalarni tezkor kiritishni ta’minlaydigan paketlarni dinamik filtrlash usuli bosqichlarini joriy etish orqali takomillashtirilgan;
tarmoq paketlarini dinamik filtrlashda funksional bloklar yordamida filtrlash jarayonini soddalashtiruvchi va har bir paket uchun noyob qiymatlar yaratishni ta’minlovchi algoritmlar ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Axborot-kommunikatsiya tizimlarida paketlarni dinamik filtrlash usullari va algoritmlarini takomillashtirish mavzusidagi tadqiqot ishida olingan ilmiy natijalar asosida:
tarmoq trafigida paketlarni dinamik filtrlash jarayonida ilovalarga xizmat ko‘rsatishda resurslardan ortiqcha foydalanishni bartaraf etish va tarmoq paketlari navbatlarini minimallashtirish natijasida filtrlash samaradorligini oshirishning tarmoqlararo ekran modelini filtrlashning takomillashtirilgan mexanizmi “Aloqabank” aksiyadorlik tijorat banki muhitida joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 21-yanvardagi 33-8/348-sonli ma’lumotnomasi). Natijada 3844 ta zararli paketning 3483 tasi 90% aniqlik bilan aniqlanib, tarmoqni zararli paketlardan himoyalash samaradorligini oshirishga erishilgan;
tarmoq paketlarini filtrlash qoidalari bosqichlarini joriy etish orqali tarmoqdagi o‘zgarishlarga mos ravishda tizim xavfsizligini saqlash va tarmoq trafigidagi shubhali paketlarni aniqlash qoidalarini shakllantirishning takomillashtirilgan usuli “O‘zbektelekom” aksiyadorlik kompaniyasi Qashqadaryo filialiga joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 21-yanvardagi 33-8/348-sonli ma’lumotnomasi). Natijada 1275 ta zararli veb-saytning 1134 tasi muvaffaqiyatli blokirovka qilinib, 88,9% aniqlik darajasiga erishilgan va zararli veb-resurslarga kirishni samarali nazorat qilishga imkon bergan;
tarmoq trafigini ishlash sxemasi yordamida paketlarning filtrlash qoidalari shartlariga mosligini tekshirish hamda tarmoqda zararli trafik aniqlanganda yangi qoidalarni tezkor kiritishni ta’minlaydigan paketlarni dinamik filtrlashning takomillashtirilgan usuli Ichki ishlar vazirligi “Xavfsiz shahar” tizimlarini rivojlantirish markazida amaliyotga joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining 2025-yil 29-yanvardagi 02-07/290-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, dastur volumetrik hujumlarning 91,2% aniqlik bilan 1132 tasini qayd etib, dastur hujumlarni aniqlash va bartaraf etish orqali korporativ tizimlarning uzlyuksiz ishlashini ta’minlashga yordam bergan;
tarmoq paketlarini dinamik filtrlashda funksional bloklar yordamida filtrlash jarayonini soddalashtiruvchi va har bir paket uchun noyob qiymatlar yaratishni ta’minlovchi algoritmlar “O‘zbektelekom” aksiyadorlik kompaniyasi Qashqadaryo filialiga joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 21-yanvardagi 33-8/348-sonli ma’lumotnomasi). Natijada tarmoq infratuzilmasining xavfsizlik darajasini oshirish, ruxsatsiz kirish urinishlarini o‘z vaqtida aniqlash hamda zararli trafikni bartaraf etishga imkon bergan.