Аметова Фотимажон Розматовнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Аҳоли ижтимоий ҳимоясини молиялаштириш амалиётини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Iqt5386. 
Илмий раҳбар: Элмирзаев Самариддин Эшқуватович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Банк-молия академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
Расмий оппонентлар: Хайдаров Низомиддин Хамраевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Пулатов Дилшод Хақбердиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: аҳолини ижтимоий ҳимоялаш тизимини молиялаштиришни такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ижтимоий ҳимоя дастурлари доирасида ногиронлиги бўлган шахслар бандлигини ошириш мақсадида ижтимоий мослашув хизматларини қўллаб-қувватловчи давлат бюджетидан молиялаштириш тизимини жорий этиш таклиф этилган;
болаларни ижтимоий ҳимоя қилишда даромад мезони билан бирга эмас, балки оиланинг ижтимоий ҳолати, ота-онанинг бандлиги, соғлиқ ва таълим хизматларидан фойдаланиш имкониятларини инобатга олиб, ижтимоий хизматларни ягона мувофиқлаштирилган тизим асосида молиялаштиришни ташкил этиш таклиф этилган;
ногиронлиги бўлган ёки касал оила аъзоси мавжуд оилалар учун уй шароитида хизмат кўрсатиш амалиётларини давлат бюджети ҳисобидан молиялаштиришда “бир дарча” тамойилини жорий этиш таклиф этилган;
манзилли ижтимоий ёрдамни молиялаштиришда маблағларнинг мақсадли ва самарали тақсимланишини таъминлаш, бюджет харажатларни оптималлаштириш ва шаффофликни таъминлашга қаратилган дастурий ва натижага йўналтирилган бюджетлаштириш механизмини жорий этиш таклифи асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон Республикасида аҳолини ижтимоий ҳимоялаш тизимини молиялаштириш амалиётини такомиллаштириш юзасидан ишлаб чиқилган илмий-амалий таклиф ва тавсиялар асосида:
ижтимоий ҳимоя тизимида аҳолига ёрдам кўрсатиш дастурлари доирасида фуқароларнинг бандлиги, асосан ногиронлиги мавжуд бўлган шахсларнинг бандлик даражаси албатта давлат бюджетига ва жамиятга катта енгиллик келтиришини инобатга олган ҳолда ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлигини таъминлашда мослаштирилган иш ўринлари ва масофавий бандлигини кенгайтириш, уй шароитида бандлик турларини ривожлантириш, меҳнат бозорида психологик ва ижтимоий мослашув хизматлари биргаликда мавжуд бўлган қўллаб-қувватловчи бандлик тизимини жорий этиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлигини таʼминлаш тизимини такомиллаштиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” 2025-йил 8-майдаги ПФ–85-сон Фармони ижросини таъминлашга эришилган (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармасининг 2026-йил 2-февралдаги 01/2-сонли маълумотномаси). Мазкур таклиф жорий қилиниши натижасида ногиронлиги бўлган шахсларга кўрсатилаётган ёрдам сифатининг ошишига эришилган, 2025-йилнинг 2-чорак якуни бўйича жами 315 521 нафар ногиронлиги мавжуд бўлган фуқароларга ўз вақтида хизмат кўрсатилган ва жами 904,7 млрд. сўм нафақа пуллари вақтида тўлаб берилган, шунингдек, имконияти чекланган фуқароларнинг жамиятга инклюзив адаптациясини жадаллаштириш, тиббий кўмак ҳамда комплекс реабилитация босқичларини оптималлаштириш учун зарурий шарт-шароитлар тизими шакллантирилган;
болаларни ижтимоий ҳимоя қилишда даромад мезони билан бирга эмас, балки оиланинг ижтимоий ҳолати, ота-онанинг бандлиги, соғлиқ ва таълим хизматларидан фойдаланиш имкониятларини инобатга олиб, ижтимоий хизматларни ягона мувофиқлаштирилган тизим асосида молиялаштиришни ташкил этиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” 2024-йил 14-ноябрдаги ПФ–185-сон Фармони ижросини таъминлашда ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармасининг 2026-йил 2-февралдаги 01/2-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида маблағлар тақсимланишида шаффофлик таъминланган ҳамда Агентлик томонидан тўлаб берилган кам таъминланган оилаларга болалар нафақалари суммаси бўйича 2025-йил 2-чорак якунида 1-чоракка нисбатан 195 млн. сўм маблағ тежаб қолинган, шу билан бирга, эҳтиёжманд хонадонларга фақатгина тўғридан-тўғри молиявий трансфертлар ажратиш билан чекланиб қолмасдан, балки ўсиб келаётган авлоднинг интеллектуал салоҳиятини юксалтириш, уларда меҳнат кўникмаларини ривожлантириш ҳамда инсон капиталини шакллантириш орқали оилаларнинг узоқ муддатли иқтисодий барқарорлигини таъминлаш чоралари кўрилган;
ўзгалар парваришига муҳтож ёки ногиронлиги бўлган аъзолари бор оилаларга уй шароитида ижтимоий-тиббий хизмат кўрсатиш кўламини кенгайтириш лозим. Ушбу жараённи рақамлаштириш (мобил платформалар, онлайн мониторинг ва рақамли чақирув тизимлари) ҳамда маҳалла даражасида ҳуқуқий, психологик ва тиббий консултацияларни “бир дарча” принциплари асосида кўрсатиш чораларини тўғридан-тўғри давлат бюджети маблағлари ҳисобидан молиялаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ногиронлиги бўлган болаларга ижтимоий хизмат ва ёрдам кўрсатиш тизимини янада такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” 2025-йил 3-февралдаги ПҚ-41-сон қарорининг учинчи банди ижросини таъминлашда хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармасининг 2026-йил 2-февралдаги 01/2-сонли маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётга жорий этиш натижасида жами ҳудудлар кесимида 2025-йил 2-чорак якуни бўйича мавжуд 18 ёшгача ногиронлиги бўлган болалар сони 2 000 нафарга кўпайган бўлса-да, уларга ажратилган нафақа суммаси 487 млн. сўм миқдорида ўзгаришсиз қолган, бунга асосий сабаб саломатлик кўрсаткичларида ижобий динамика (реабилитация) кузатилганлиги билан изоҳланади. Шу билан бирга, амалга оширилган инклюзив чоралар имконияти чекланган болаларнинг турмуш сифатини яхшилаш ва уларнинг ижтимоий мослашув даражасини консептуал юксалтириш имконини берган;
манзилли ижтимоий ёрдамни молиялаштиришда маблағларнинг мақсадли ва самарали тақсимланишини таъминлаш, бюджет харажатларни оптималлаштириш ва шаффофликни таъминлашга қаратилган дастурий ва натижага йўналтирилган бюджетлаштириш механизмини жорий этиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикасининг “2025-йил учун Ўзбекистон Республикасининг давлат бюджети тўғрисида”ги қонуни ижросини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида” 2024-йил 25-декабрдаги ПҚ-455-сон қарори ижросини таъминлашда ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармасининг 2026-йил 2-февралдаги 01/2-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этилиши орқали давлат бюджети маблағларидан фақат харажат шаклида эмас, балки натижа ва ижтимоий таъсирга эришиш нуқтайи назаридан фойдаланиш, яъни ҳар бир ажратилган сўмнинг реал ижтимоий самарасини аниқлашдан иборатлиги кўрсатиб берилган, шунингдек, ушбу ёндашув ижтимоий ёрдам дастурларини молиялаштиришда масъулият, шаффофлик ҳамда самарадорлик тамойилларини кучайтиришга хизмат қилган.