Эргашев Расулбек Сохиб ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Талабаларнинг лексик компетенсиясини сунъий интеллект воситасида такомиллаштиришнинг аралаш таълим технологияси (Лингвистика: инглиз тили магистратура мутахассислиги мисолида)” 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (немис тили).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Ped9562
Илмий раҳбар: Ботирова Зебо Хакимжон-қизи, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институти, PhD.03/2025.27.12.Ped.35.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Наманган давлат педагогика институти доценти, педагогика фанлари доктори (DSc) Ж.А.Юлдашев, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети доценти, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) Г.Г.Раджабова.
Етакчи ташкилот: Денов тадбиркорлик ва педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади лингвистика (инглиз тили) магистратура мутахассислиги талабаларнинг лексик компетенсиясини сунъий интеллект воситасида такомиллаштиришнинг аралаш таълим технологиясини мукаммаллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий йангилиги қуйидагилардан иборат:
талабаларнинг лексик компетенсиясини катта тил модели (ЛЛМ) асосидаги ЧатГПТ ва генератив сунъий интеллект воситасида ривожлантиришдаги аралаш таълим технологияларининг лингвистик (лексик бирликларнинг семантик, контекстуал-прагматик ва коллокацион хусусиятларини чуқурроқ очиб бериш) ва дидактик (босқичма-босқич ўзлаштиришга йўналтирилган топшириқларни ишлаб чиқиш, индивидуаллаштирилган ўқув траекториясини яратиш ва мустақил таълимни қўллаб-қувватлаш) имкониятлари рақамли педагогика, шахсга йўналтирилган таълим ва компетенсиявий парадигма контекстида илмий жиҳатдан аниқлаштирилган;
лингвистика йўналишида талабаларнинг лексик компетенсиясининг таркибий тузилмаси Чет тилни эгаллашнинг умумевропа компетенсияри (CЕФР) дескрипторлари ҳамда Дата-Дривен Ассессмент (маълумотларга асосланган баҳолаш) ёндашуви доирасида когнитив, коммуникатив-прагматик, социомаданий ва стратегик компонентлар, уларнинг диагностик мезонлари, ўлчов кўрсаткичлари ва баҳолаш параметрлари тизими орқали илмий-педагогик жиҳатдан аниқлаштирилган;
талабаларнинг лексик компетенсиясини сунъий интеллект воситасида такомиллаштириш жараёнига аралаш таълим технологиясини интеграциялаш методикаси консептуал-дидактик моделлаштириш, таркибий ва функсионал компонентларни тизимлаштириш, рақамли таълим муҳитини яратиш, интегратив дидактик тизим асосида ишлаб чиқилган;
сунъий интеллект воситасида лексик компетенсиясини ривожлантиришнинг аралаш таълим технологиясининг услубий таъминотини ТПАCК (технологик педагогик материал билими) модели, адаптив ўқитиш, индивидуаллаштирилган ўқув траекторияси, тезкор тескари алоқа ва ўқув фаолиятининг аналитик мониторинги асосида ишлаб чиқилган ва унинг самарадорлиги тажрибавий ўқитиш асосида исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Талабаларнинг лексик компетенсиясини сунъий интеллект воситасида такомиллаштиришнинг аралаш таълим технологияси юзасидан ишлаб чиқилган услубий ва амалий таклифлар асосида:
катта тил модели (ЛЛМ) асосидаги ЧатГПТ ва генератив сунъий интеллект платформаларини лингвистик таълим жараёнига интеграциялаш шароитида талабаларнинг лексик компетенсиясини ривожлантиришнинг назарий-методологик асослари, аралаш таълимнинг дидактик имкониятлари ҳамда унинг касбий лингвистик тайёргарлик тизимидаги ўрни, рақамли педагогика, шахсга йўналтирилган таълим ва компетенсиявий парадигма контекстига оид хулоса ва тавсияларидан Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “ЎЗБЕКИСТОН” телерадиоканали ДМ муҳарририяти томонидан тайёрланган “Ўзбекистон ёшлари”, “Таълим ва тараққиёт” номли дастурлари ссенарийсининг 2025-йил апрел ва сентябр ойи сонларида Олий таълимга оид рукнида фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 13-октябрдаги 05-09-1600-сонли маълумотномаси). Натижада, лингвистик таълим жараёнида сунъий интеллект асосидаги аралаш таълим технологияларини жорий этиш, талабаларнинг лексик компетенсиясини ривожлантиришнинг назарий-методологик асослари ҳамда уларнинг касбий тайёргарлик тизимидаги аҳамияти кенг педагогик жамоатчиликка етказилди ва олий таълим амалиётига татбиқ этиш бўйича илмий-методик тавсиялар оммалаштирилди;
лингвистика (инглиз тили) магистратуре мутахассислиги талабаларнинг лексик компетенсиясининг таркибий тузилмаси CЕФР дескрипторлари ҳамда Дата-Дривен Ассессмент (маълумотларга асосланган баҳолаш) ёндашуви доирасида когнитив, коммуникатив-прагматик, социомаданий ва стратегик компонентлар, уларнинг диагностик мезонлари, ўлчов кўрсаткичлари ва баҳолаш параметрлари тизимига оид тавсиялардан 2024-2025-йилларда бажарилган ИНТИ ИУ Ресеарч Сеединг Грант 2024 (ИНТИ-ФЕЛА-02-06-2024) рақамли лойиҳа доирасида фойдаланилган (Туран халқаро университети 2025-йил 10-октябрдаги 04/10-09/33 рақамли маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг лексик компетенсиясини сунъий интеллект воситасида аралаш таълим технологиялар асосида такомиллаштиришга қаратилган машқлар мажмуи ва методик тавсиялари таълим сифатини оширишга хизмат қилган;
аралаш таълим технологиясини сунъий интеллект (СИ) интеграциясига асосланган консептуал-дидактик модели, таркибий ва функсионал компонентлар тизими, педагогик шарт-шароитлар мажмуи ҳамда лексик компетенсияни босқичма-босқич ривожлантиришни таъминловчи методик тизим рақамли таълим муҳити, интегратив дидактик тизим ва маълумотларга асосланган ўқув бошқаруви тамойилларига оид хулоса ва тавсиялардан “Энглиш фор Сcиентифиc анд Профессионал Пурпосес” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 9-июлдаги 258-сонли буйруғига асосан № 229657-сонли ўқув адабиётининг нашр рухсатномаси). Натижада, талабаларнинг лексик компетенсиясини сунъий интеллект воситасида такомиллаштиришнинг аралаш таълим технологияси мукаммаллаштирилган;
сунъий интеллект воситасига асосланган аралаш таълим муҳитида талабаларнинг лексик компетенсиясини ривожлантириш жараёнини рақамли таълим муҳити, ТПАCК (технологик педагогик материал билими) модели, адаптив ўқитиш, индивидуаллаштирилган ўқув траекторияси, тезкор тескари алоқа ва ўқув фаолиятининг аналитик мониторинги асосида ташкил этиш механизмига асосланган амалий таклифларидан “Энглиш фор Сcиентифиc анд Профессионал Пурпосес” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 9-июлдаги 258-сонли буйруғига асосан № 229657-сонли ўқув адабиётининг нашр рухсатномаси). Натижада, талабаларнинг сунъий интеллект воситаларига асосланган аралаш таълим муҳитида лексик компетенсияни риволантиришга эришиш имкониятлари кенгайтирилган.