Qurbonova Nigina Boboxo‘jaevnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqidagi e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Sadriddin Ayniyning jadidchilikka oid faoliyati va uning asarlarida pedagogik fikrlar taraqqiyoti masalasi” 13.00.01 - “Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Ped 6876
Ilmiy rahbar: Ahmadov Olimjon Shodmonovich, pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi: Buxoro xalqaro universiteti, PhD.03/2026.10.04.Ped.43.02.
Rasmiy opponentlar: Rahmonov Kamol jamolovich, dotsent, pedagogika fanlari doktori (DSc); Hasanova Gulnoz Qosimovna, professor, pedagogika fanlari nomzodi.
Yetakchi tashkilot: Shahrsabz davlat pedagogika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: Sadriddin Ayniyning jadidchilikka oid faoliyati va uning asarlarida pedagogik fikrlar taraqqiyotini o‘rganish hamda yosh avlodni har tomonlama tarbiyalash bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Sadriddin Ayniyning jadidchilik harakatidagi ma’rifiy-pedagogik faoliyati zamonaviy sivilizatsion yondashuvlar asosida qayta tahlil qilinib, uning milliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, intellektual jamiyatni shakllantirish va inson kapitalini rivojlantirishga oid g‘oyalarining ilmiy-nazariy ahamiyati aniqlashtirilgan;
adib asarlari va ma’rifiy merosida ilgari surilgan ta’lim-tarbiyaga oid qarashlarning mazmuni XXI asr ta’lim tendensiyalari - kompetensiyaviy yondashuv, soft skills, milliy va global fuqarolik, mediamadaniyat va ma’naviy immunitetni shakllantirish nuqtai nazaridan pedagogik interpretatsiya qilingan;
Ayniyning ma’rifatparvarlik g‘oyalarini raqamli ta’lim muhiti, kompetensiyaviy yondashuv, innovatsion pedagogik texnologiyalar hamda integrativ ta’lim modellari asosida zamonaviy ta’lim jarayoniga tatbiq etishning ilmiy-metodik mexanizmi hamda milliy qadriyatlar, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, critical thinking, soft skills va ma’naviy immunitetni rivojlantirishga xizmat qiluvchi tarbiyaviy komponentlarning o‘zaro integratsiyasi pedagogik jihatdan asoslab berilgan;
Sadriddin Ayniy pedagogik merosi asosida yoshlarda tanqidiy fikrlash, ijtimoiy faollik, milliy identiklik, vatanparvarlik va ma’naviy barqarorlikni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion tarbiyaviy model takomillashtirilib, unda shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv, muammoli ta’lim (problem-based learning), loyihaviy faoliyat (project-based learning) hamda raqamli ta’lim texnologiyalarining integratsiyasiga oid amaliy - metodik tavsiyalar tizimi takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Sadriddin Ayniyning jadidchilikka oid faoliyati va uning asarlarida pedagogik fikrlar taraqqiyoti masalasi bo‘yicha tadqiqot natijalari asosida:
Sadriddin Ayniyning jadidchilik harakatidagi ma’rifiy-pedagogik faoliyati zamonaviy sivilizatsion yondashuvlar asosida qayta tahlil qilinib, uning milliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, intellektual jamiyatni shakllantirish va inson kapitalini rivojlantirishga oid g‘oyalarining ilmiy-nazariy ahamiyati aniqlashtirilgan ma’lumotlar asosida O‘zbekiston milliy tetradiokompaniyasi Buxoro viloyati teleradiokanalining “Assalom Buxoro”, “Moziy bisotidan”, “Asrlarning asraganlari” ko‘rsatuvlari senariysi tuzishda foydalanilgan va davra suhbatlari uyushtirilgan. (O‘zbekiston milliy tetradiokompaniyasi Buxoro viloyati teteradiokanali 2025 yil 4 fevraldagi 01-09-56-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, ko‘rsatuvlar mazmunini boyitishga, teletomoshabinlarga Sadriddin Ayniyning jadidchilikka oid faoliyati hamda uning asarlarida ilgari surilgan pedagogik fikrlar taraqqiyotiga doir g‘oyalarning mazmuni hamda o‘lkada yangi paydo bo‘lgan ta’lim-tarbiya tizimi haqida keng tushunchalarga ega bo‘lish imkoni oshgan.
adib asarlari va ma’rifiy merosida ilgari surilgan ta’lim-tarbiyaga oid qarashlarning mazmuni XXI asr ta’lim tendensiyalari - kompetensiyaviy yondashuv, soft skills, milliy va global fuqarolik, mediamadaniyat va ma’naviy immunitetni shakllantirish nuqtai nazaridan pedagogik interpretatsiya qilingan tavsiyalar asosida Buxoro davlat universitetining “PZ-202005236-raqamli Oila psixologiyasi fanidan multimediya mahsulotini yaratish” mavzusidagi innovatsion-tadqiqot loyihani amalga oshirishda foydalanilgan. (O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi Buxoro davlat universiteti 16 sentyabr 2025 yil. 01-11-05/5625-son ma’lumotnoma). Natijada, Buxoro davlat universitetining “PZ-202005236-raqamli Oila psixologiyasi fanidan multimedia mahsulotini yaratish” mavzusidagi innovatsion-tadqiqot loyihasi doirasida adib asarlari va ma’rifiy merosida ilgari surilgan ta’lim-tarbiyaga oid g‘oyalar XXI asr ta’lim tendensiyalari nuqtai nazaridan pedagogik qayta talqin qilingan.
Ayniyning ma’rifatparvarlik g‘oyalarini raqamli ta’lim muhiti, kompetensiyaviy yondashuv, innovatsion pedagogik texnologiyalar hamda integrativ ta’lim modellari asosida zamonaviy ta’lim jarayoniga tadbiq etishning ilmiy-metodik mexanizmi hamda milliy qadriyatlar, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, critical thinking, soft skills va ma’naviy immunitetni rivojlantirishga xizmat qiluvchi tarbiyaviy komponentlarning o‘zaro integratsiyasi pedagogik jihatdan asoslab berilgan taklif va tavsiyalardan “Pedagogika nazariyasi va tarixi” nomli o‘quv qo‘llanmasi mazmunini boyitishda foydalanildi. (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 9-iyuldagi 258-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan 401751-sonli guvohnoma). Natijada, mazkur o‘quv qo‘llanma mazmuni zamonaviy ta’lim paradigmalari asosida boyitilib, Ayniyning ma’rifatparvarlik g‘oyalari raqamli ta’lim muhiti, kompetensiyaviy yondashuv va innovatsion pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilgan holda integrativ ta’lim modeli doirasida ilmiy-metodik jihatdan qayta talqin qilindi.
Sadriddin Ayniy pedagogik merosi asosida yoshlarda tanqidiy fikrlash, ijtimoiy faollik, milliy identiklik, vatanparvarlik va ma’naviy barqarorlikni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion tarbiyaviy model takomillashtirilib, unda shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv, muammoli ta’lim (problem-based learning), loyihaviy faoliyat (project-based learning) hamda raqamli ta’lim texnologiyalarining integratsiyasiga oid amaliy - metodik tavsiyalar tizimi takomillashtirilgan tavsiyalar asosida “Pedagogika nazariyasi va tarixi” nomli o‘quv qo‘llanmasi mazmunini boyitishda foydalanildi. (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 9-iyuldagi 258-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan 401751-sonli guvohnoma). Natijada, o‘quv qo‘llanma pedagogik fanlar mazmunini zamonaviylashtirish, ta’limning innovatsion modellarini joriy etish hamda talabalarning kasbiy va shaxsiy kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy ahamiyatga ega manba sifatida takomillashtirilgan.