Tyan Tat`yana Valerievnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “SOVID-19 pandemiyasi davrida akusherlik va ginekologik yordamni tashkil etishda mul`tidistiplinar yondashuvlar” 14.00.33 – Jamiyat salomatligi, sog‘liqni saqlashda menejment, 14.00.01 – Akusherlik va ginekologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqami: B2025.2.DSc/Tib1351.
Ilmiy maslahatchi: Alimova Xilola Pulatovna tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Rasmiy opponentlar: Paxomova Janna Evgenevna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Bejenar Vitaliy Fedorovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi); Ismailov Saidmurod Ibroximovich, tibbiyot fanlari doktori, professor,
Yetakchi tashkilot: Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: COVID-19 pandemiyasi davrida tashkiliy va davolash-diagnostika jihatlarini ishlab chiqish orqali SARS-CoV-2 infeksiyasini yuqtirgan ayollarda perinatal davrni boshqarish natijalarini yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
yangi ixtisoslashtirilgan ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi sharoitida akusherlik-ginekologiya majmuasini yaratish bo‘yicha ko‘rilgan chora-tadbirlarning samaradorligi isbotlangan; bu o‘z navbatida, pandemiya sharoitida bemorlarni bosqichma-bosqich yo‘naltirish va tibbiy yordam ko‘rsatish tizimini optimallashtirish bilan birga, kasallanish tarqalishini nazorat qilishni hamda homilador ayollarda COVID-19 ning og‘ir shakllari rivojlanishi chastotasini kamaytirishni isbotlagan;
yangi ixtisoslashtirilgan ko‘p tarmoqli tibbiyot markazida COVID-19 infeksiyasiga chalingan ayollarga barcha turdagi akusherlik-ginekologik yordam ko‘rsatishni tashkil etish va shakllantirishning o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganilgan bo‘lib, bu pandemiya davrida davolash-diagnostika ta’limotini ishlab chiqishga imkon berganligi isbotlangan;
COVID-19 pnevmoniyasi bilan kasallangan homilador ayollarga akusherlik-ginekologik yordam ko‘rsatishda tashkiliy jihatlari va davolash-diagnostika usulini takomillashtirish imkonini beruvchi bog‘liqliklar hamda perinatal davrdagi noxush oqibatlar rivojlanishi xavfining asosiy prediktorlari aniqlangan;
COVID-19 pnevmoniyasi bilan og‘rigan homilador ayollar yo‘ldoshidagi o‘zgarishlarning patomorfologik va morfofunksional xususiyatlari o‘rganilib, SARS-CoV-2 infeksiyasi fonida yo‘ldoshda morfologik ko‘rinishining geterogenligi aniqlangan: muddatidan oldin qarish belgilari xamda etilmagan yo‘ldosh elementlari mavjudligi isbotlangan;
COVID-19 pnevmoniyasi fonida bemorlar ahvolini og‘irligini baholash va davolashda multidissiplinar yondashuvni inobatga olingan xolda akusherlik statusi asoratlangan homilador ayollarni boshqarish algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Olingan ilmiy natijalar asosida COVID-19 pandemiyasi sharoitida koronavirus infeksiyasiga chalingan homilador ayollarga ko‘rsatiladigan akusherlik-ginekologik yordamni tashkiliy va davolash jihatidan optimallashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: yangi ixtisoslashtirilgan ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi sharoitida akusherlik-ginekologiya majmuasini yaratish bo‘yicha ko‘rilgan chora-tadbirlarning samaradorligi isbotlandi; bu o‘z navbatida, pandemiya sharoitida bemorlarni bosqichma-bosqich yo‘naltirish va tibbiy yordam ko‘rsatish tizimini optimallashtirish bilan birga, kasallanish tarqalishini nazorat qilishni hamda homilador ayollarda COVID-19 ning og‘ir shakllari rivojlanishi chastotasini kamaytirishni isbotlaganligi “COVID-19 ixtisoslashtirilgan markazi sharoitida akusherlik-ginekologik yordamning tashkiliy jihatlari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritildi (Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining 2025 yil 9 sentyabrdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan). Ushbu taklif 2025 yil 8 sentyabrdagi 03-281-sonli buyruqqa asosan Zangiota-1 Respublika ixtisoslashtirilgan shifoxonasi hamda 2025 yil 8 sentyabrdagi 9-sonli buyruqqa muvofiq Toshkent davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 01/40-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: klinik va etika-huquqiy jihatlarni boshqarishga doir kompleks yondashuv tibbiy yordam sifatini sezilarli darajada yaxshilab, COVID-19 bilan kasallangan homilador ayollarni davolash bilan bog‘liq xavflarni kamaytirdi. Iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 pandemiyasi davrida homilador ayollarni olib borishga doir yangicha yondashuvlarning joriy etilishi Zangiota-1 RIShda COVID-19 ning o‘rtacha og‘ir kechishi bilan davolangan 1585 nafar homilador ayol misolida bir bemor hisobiga 424000 so‘mni, umumiy hisobda esa 672040000 so‘mni tejash imkonini berdi. Xulosa: yangicha yondashuvlarning joriy etilishi pandemiya sharoitida bemorlarni bosqichma-bosqich yo‘naltirish va tibbiy yordam ko‘rsatish tizimini optimallashtirish bilan birgalikda kasallanishning tarqalishini nazorat qilishni ta’minladi va homilador ayollarda COVID-19 ning og‘ir shakllari rivojlanishi chastotasini kamaytirdi, bu esa o‘z navbatida bir bemor hisobiga 424000 so‘m byudjet mablag‘ini tejashga imkon bergan.
ikkinchi ilmiy yangilik: yangi ixtisoslashtirilgan ko‘p tarmoqli tibbiyot markazida COVID-19 infeksiyasiga chalingan ayollarga barcha turdagi akusherlik-ginekologik yordam ko‘rsatishni tashkil etish va shakllantirishning o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganilgan bo‘lib, bu pandemiya davrida davolash-diagnostika ta’limotini ishlab chiqishga imkon berganligi isbotlanganligi “COVID-19 ixtisoslashtirilgan markazi sharoitida akusherlik-ginekologik yordamning tashkiliy jihatlari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritildi (Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining 2025 yil 9 sentyabrdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan). Ushbu taklif 2025 yil 8 sentyabrdagi 03-281-sonli buyruqqa asosan Zangiota-1 Respublika ixtisoslashtirilgan shifoxonasi hamda 2025 yil 8 sentyabrdagi 9-sonli buyruqqa muvofiq Toshkent davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 01/40-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi:perinatal davr asoratlari chastotasi kamayadi, tug‘uruqning bexatar o‘tishi ta’minlanadi va bemorlarning kundalik hayotga erta qaytishiga erishiladi. Iqtisodiy samaradorligi: pandemiya davrida bemorlar ommaviy qabul qilingan sharoitda davolash-tashxis doktrinasiga doir yangicha yondashuvlarning joriy etilishi hisobiga bir bemor uchun 10379200 so‘m tejaldi. Xulosa: COVID-19 pandemiyasi fonida bemorlar ommaviy qabul qilingan sharoitda akusherlik-ginekologik yordamni tashkil etish tizimini optimallashtirish kadrlar salohiyatini yaxshilash va tibbiyot xodimlarining malakasini oshirish imkonini bergan.
uchinchi ilmiy yangilik: COVID-19 pnevmoniyasi bilan kasallangan homilador ayollarga akusherlik-ginekologik yordam ko‘rsatishda tashkiliy jihatlari va davolash-diagnostika usulini takomillashtirish imkonini beruvchi bog‘liqliklar hamda perinatal davrdagi noxush oqibatlar rivojlanishi xavfining asosiy prediktorlari aniqlanganligi “COVID -19 pandemiyasi sharoitida yangi tug‘ilgan chaqaloqlardagi klinik xususiyatlar” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritildi (Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining 2025 yil 9 sentyabrdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan). Ushbu taklif Zangiota-1 Respublika ixtisoslashtirilgan shifoxonasi amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 03-282-sonli, Toshkent davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 9-sonli va Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy markazining Jizzax filiali amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 91-sonli buyruqlar bilan joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 01/40-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: perinatal davr asoratlarining uchrash chastotasi kamayadi, bemorlar uchun qulay tug‘uruq sharoiti yaratiladi va ularning kundalik hayotga ertaroq qaytishi ta’minlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: davolash-diagnostika doktrinasiga yangicha yondashuvlarni joriy etish hisobiga pandemiya davrida bemorlarni ommaviy qabul qilishda har bir bemor uchun 10379200 so‘m mablag‘ tejaldi. Xulosa: COVID-19 pnevmoniyasi bilan kasallangan homilador ayollarga akusherlik-ginekologik yordam ko‘rsatishni tashkil etish va davolash-diagnostika taktikasining jihatlarini optimallashtirishga imkon beruvchi perinatal va neonatal davr noxush oqibatlari rivojlanishining sabab-oqibat bog‘liqliklari va asosiy xavf prediktorlari aniqlangan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: COVID-19 pnevmoniyasi bilan og‘rigan homilador ayollar yo‘ldoshidagi o‘zgarishlarning patomorfologik va morfofunksional xususiyatlari o‘rganilib, SARS-CoV-2 infeksiyasi fonida yo‘ldoshda morfologik ko‘rinishining geterogenligi aniqlangan: muddatidan oldin qarish belgilari xamda etilmagan yo‘ldosh elementlari mavjudligi isbotlanganligi “COVID-19 pandemiyasi sharoitida yangi tug‘ilgan chaqaloqlardagi klinik xususiyatlar” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritildi (Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining 2025 yil 9 sentyabrdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Zangiota-1 Respublika ixtisoslashtirilgan shifoxonasi amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 03-281 va 03-282-sonli buyruqlar bilan, Toshkent davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 9-sonli buyruq bilan hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy markazining Jizzax filiali amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 91-sonli buyruq bilan joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 01/40-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: COVID-19da yo‘ldoshning patomorfologik va morfofunksional o‘zgarishlarini aniqlash orqali homiladorlikni tashxislash va olib borish sifati oshiriladi, bu esa asoratlarni o‘z vaqtida bashorat qilishga hamda noxush perinatal oqibatlar xavfini kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi davolash-diagnostika doktrinasiga yangicha yondashuvlarni joriy etish hisobiga pandemiya davrida bemorlarni ommaviy qabul qilishda har bir bemor uchun 10379200 so‘m mablag‘ tejaldi. Xulosa: o‘tkazilgan tadqiqot homilador ayollarda COVID -19da yo‘ldoshdagi morfologik o‘zgarishlarning xususiyatlarini aniqlash imkonini berdi. Bu esa infeksiya patogenezi haqidagi tasavvurlarni kengaytirib, homiladorlikning noxush oqibatlarini tashxislash, prognozlash va profilaktika qilishni takomillashtirish uchun zamin yaratgan.
beshinchi ilmiy yangilik: COVID-19 pnevmoniyasi fonida bemorlar ahvolini og‘irligini baholash va davolashda multidissiplinar yondashuvni inobatga olingan xolda akusherlik statusi asoratlangan homilador ayollarni boshqarish algoritmi ishlab chiqilganligi “COVID -19 ixtisoslashtirilgan markazi sharoitida akusher-ginekologik yordam ko‘rsatishning tashkiliy jihatlari” (Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining 2025 yil 9 sentyabrdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan) va “COVID-19 pandemiyasi sharoitida yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning klinik xususiyatlari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritildi (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 01/40-sonli xulosasi) nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga kiritildi. Mazkur taklif Zangiota-1 Respublika ixtisoslashtirilgan shifoxonasi amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 03-281 va 03-282-sonli buyruqlar bilan, Toshkent davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 9-sonli buyruq bilan hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy markazining Jizzax filiali amaliyotiga 2025 yil 8 sentyabrdagi 91-sonli buyruq bilan joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 01/40-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: perinatal davr asoratlari kamayadi, tug‘uruqning muvaffaqiyatli kechishi va bemorlarning kundalik hayotga erta qaytishi ta’minlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: pandemiya davrida bemorlar ommaviy qabul qilinganida davolash-diagnostika doktrinasiga yangi yondashuvlarni joriy etish hisobiga har bir bemor uchun 10379200 so‘m tejab qolindi. Xulosa: COVID-19 pnevmoniyasi fonida akusherlik anamnezi murakkablashgan homilador ayollarni parvarishlash, bemorlarning ahvoli og‘irligini baholagan holda ularni keyingi bosqichlarga yo‘naltirish va davolashda multidissiplinar yondashuvni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan algoritm homiladorlikning noxush oqibatlarini tashxislash, prognozlash va profilaktika qilishni yaxshilash imkonini bergan.
