Соҳибова Зарнигор Нусратиллоевнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон 

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Ўзбек пейзаж лирикаси: генезиси, табиати ва ўзига хос хусусиятлари, 10.00.14 – ХХ аср ўзбек адабиёти ва ҳозирги адабий жараён (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В.2023.4.DSc/Fil699.
Илмий маслаҳатчи: Қувватова Дилрабо Хабибовна, филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.09.08.
Расмий оппонентлар: Халова Мафтуна Абдусаломовна, филология фанлари доктори, доцент; Йўлчиев Қаҳҳор Ваҳобович, филология фанлари доктори, профессор; Пирназарова Манзура Матниёзовна, филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Алишер Навоий номидаги ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек пейзаж лирикасининг генезиси, назарий асослари, тарихий шаклланиш босқичлари ҳамда миллий шеъриятимиздаги бадиий-эстетик вазифаларини яхлит очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек пейзаж лирикасининг генезиси халқ оғзаки ижоди ва мумтоз адабиётда шаклланганлиги, унинг марказида табиат образи туриши, ҳаёцеварликка илҳомлантирувчи эстетик ва шуурий манзаралар билан боғлиқ психологик функсияларни бажариши, табиат ва инсон муносабатларининг бадиий, фалсафий ва экологик жиҳатдан интеграциялашуви халқ қўшиқлари, мумтоз лирика намуналари, Ҳамид Олимжон, Абдулла Ориповларнинг шеърлари негизида асосланган; 
табиат тасвири балалар адабиётида билиш, тарбиявий-ахлоқий ва ҳиссий-эстетик қиймат касб этиши, модерн шеъриятда эса фалсафий-рамзий кечинмаларни ифодалаши, ижтимоий-сиёсий лирикада эса аллегорик тарзда давр билан боғлиқ муайян ғояни ташиши аниқланиб, унинг ватан тасвири билан боғлиқ миллий топографик хусусияти, инсон руҳий оламини ифодалашдаги шодлик ва умид, ғамгинлик ва соғинч, исёнкорлик ва кураш каби психологик фон сифатидаги имкониятлари исботланган;
    Орол тимсоли Матназар Абдулҳаким, Муҳаммад Юсуф, Шавкат Раҳмон, Усмон Азим, Фахриёр ва Эшқобил Шукур каби шоирлар ижодида аёл, она ёки ўлимга маҳкум қилинган инсон каби образлар орқали экопоетик ёндашувда тасвирланиб, инсоният, оналик ва келажак қадриятлари инқирози сингари маʼноларни англатиши; “кўк тобут”, “кўкайлари кесилган аёл”, “ҳалок бўлаётган Алпомиш”, “заҳарланган дарё” сингари парадоксал бирликлар бефарқликнинг ахлоқий ва маʼнавий жавобгарлигини ифодалаши аниқланган;
ўзбек модерн шеъриятида табиат манзараси инсон онгининг зиддиятли ҳолатларини очиб берувчи поетик ҳодиса эканлиги, пейзаж образлари рамзийлик, фрагментарлик ва абсурд каби хусусиятларни ифодалаши, борлиқни субектив идрок этиш ва “руҳий ландшафт”ни ифода этиши, шеърхон тафаккурида индивидуализм, ёлғизлик, экзистенсионал ташвиш, ҳаётни севиш, борлиқни асраш, келажакка жавобгарлик каби ҳиссий сифатларни шакллантиришга хизмат қилиши очиб берилган; 
янги ўзбек шеъриятида пейзаж инсон ва табиат ўртасидаги мураккаб фалсафий, ижтимоий ҳамда экологик муносабатларни ёритувчи бадиий воситага айланганлиги, экопоетик ёндашув орқали табиат эстетик гўзаллик манбайи, инсоний масъулият, маънавий уйғоқлик ва огоҳлик тимсоли сифатида талқин этилганлиги, бунда экологик мувозанат, инсоннинг табиатга бефарқлиги, ижтимоий зўравонлик ва маънавий таназзул билан боғлиқ муаммолар марказий ўринга чиққанлиги далилланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек пейзаж лирикаси генезиси, табиати ва ўзига хос хусусиятларига бағишланган диссертация натижаларидан: 
ўзбек пейзаж лирикасининг генезиси халқ оғзаки ижоди ва мумтоз адабиётда шаклланганлиги, унинг марказида табиат образи туриши, ҳаёцеварликка илҳомлантирувчи эстетик ва шуурий манзаралар билан боғлиқ психологик функсияларни бажариши, табиат ва инсон муносабатларининг бадиий, фалсафий ва экологик жиҳатдан интеграциялашуви халқ қўшиқлари, мумтоз лирика намуналари, Ҳамид Олимжон, Абдулла Ориповларнинг шеърлари негизида асосланган хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021–2023-йилларда бажарилган ПФ-201912258 рақамли “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 29-декабрдаги 04/1-6365-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа янги назарий маълумотлар билан бойиган;
табиат тасвири балалар адабиётида билиш, тарбиявий-ахлоқий ва ҳиссий-эстетик қиймат касб этиши, модерн шеъриятда эса фалсафий-рамзий кечинмаларни ифодалаши, ижтимоий-сиёсий лирикада эса аллегорик тарзда давр билан боғлиқ муайян ғояни ташиши аниқланиб, унинг ватан тасвири билан боғлиқ миллий топографик хусусияти, инсон руҳий оламини ифодалашдаги шодлик ва умид, ғамгинлик ва соғинч, исёнкорлик ва кураш каби психологик фон сифатидаги имкониятлари борасидаги илмий-назарий қарашлардан Бухоро давлат университети ҳамда Германия академик алмашинув хизмати ДААД томонидан молиялаштирилган ИД-57663348-сонли “Эуропеан Перспеcтивес ин Диалогуе: Cентрал Асиа анд Wестерн Ресеарч – Мулоқотда Европа истиқболлари: Марказий Осиё ва Ғарб тадқиқотлари” номли халқаро лойиҳа доирасида фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025-йил 29-декабрдаги 06/8194-сон маълумотномаси). Натижада замонавий ўзбек шеъриятидаги пейзаж тасвирининг ўзига хослиги ва экотанқидий ёндашувларга оид илмий хулосалар халқаро лойиҳа материалларини янги назарий маълумотлар билан бойитишга хизмат қилган;
Орол тимсоли Матназар Абдулҳаким, Муҳаммад Юсуф, Шавкат Раҳмон, Усмон Азим, Фахриёр ва Эшқобил Шукур каби шоирлар ижодида аёл, она ёки ўлимга маҳкум қилинган инсон каби образлар орқали экопоетик ёндашувда тасвирланиб, инсоният, оналик ва келажак  қадриятлари инқирози сингари маʼноларни англатиши; “кўк тобут”, “кўкайлари кесилган аёл”, “ҳалок бўлаётган Алпомиш”, “заҳарланган дарё” сингари парадоксал бирликлар бефарқликнинг ахлоқий ва маʼнавий жавобгарлигини ифодалаши аниқланган ўринлардан 2025-йил 22-май куни Германиянинг Майнз шаҳридаги Ёханнес Гутенберг университети Славян, Турк ва Болтиқбўйи тадқиқотлари институти Туркология кафедрасида илмий маʼруза қилинган (Ёханнес Гутенберг университетининг 2025-йил 22-майдаги 55099-сон маълумотномаси). Натижада хорижлик талабалар ва маʼруза иштирокчиларининг ўзбек пейзаж лирикасига оид янги илмий билимларга эга бўлишларига эришилган;
бухоролик ижодкорлар, жумладан, Фитрат ижодидаги пейзажнинг миллий адабий тафаккур ва фалсафий қатламларни очишдаги аҳамияти борасидаги таҳлиллардан; ўзбек пейзаж лирикасининг генезиси, тараққиёт босқичлари ва бадиий хусусиятларига оид мулоҳазалардан, пейзажнинг бадиий-эстетик, композицион ва рамзий вазифалари ҳақидаги таснифлардан олинган хулосалардан Бухоро давлат университетида 2024-йилда бажарилган АЛ-662204396 рақамли “Бухоро адабий муҳити ижодкорларининг илмий-адабий мероси бўйича электрон платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025-йил 8-сентябрдаги 5341-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа пейзаж тасвирининг ўзига хосликлари ҳақидаги янги маʼлумотлар билан бойитилган;
ўзбек пейзаж лирикасининг генезиси, тараққиёт босқичлари ва бадиий хусусиятлари илк бор тизимли равишда тадқиқ этилган хулосалардан, пейзажнинг бадиий-эстетик, композицион ва рамзий вазифалари алоҳида таснифлар асосида ўрганилиб, халқ оғзаки ижоди, мумтоз адабиёт ва янги ўзбек шеъриятидаги бадиий намуналар орқали далилланган мулоҳазалардан, ўзбек пейзаж лирикасига мансуб шеърларнинг миллий адабий тафаккурдаги ўрни ҳамда унинг фалсафий қатламлари очиб берилган таҳлиллардан, шунингдек, ўзбек адабиётшунослигида “топографик шеърият” тушунчаси, унинг асосий жиҳатлари, вазифалари асосланган хулосалардан Бухоро вилоят телерадиокомпанияси “Ассалом, Бухоро”, “Адабиёт – миллат эртаси” кўрсатувларининг 2025-йил 2216 ва 5-сонларидаги сенарийсида фойдаланилган ҳолда тадқиқотчи билан бевосита суҳбат олиб борилган (Бухоро вилояти телерадиокомпаниясининг 2025-йил 8-сентябрдаги 01-09-209-сон маълумотномаси). Натижада адабий кўрсатувлар заҳирасини илмий жиҳатдан бойишига эришилган.