Бекполатов Бозатау Отепбергеновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): Ўзбекистон Республикасида маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятида қонунийлик принципини таъминлаш , 12.00.02 – “Конституциявий ҳуқуқ. Маъмурий ҳуқуқ. Молия ва божхона ҳуқуқи” ихтисослиги бўйича (юридик фанлар).
Илмий раҳбар: Бердимуратова Гулназ Мурат қизи, юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бердақ номидаги Қорақалпоқ Давлат университети PhD.03/2025.27.12.Yu.04.05.
Расмий оппонентлар: юридик фанлар доктори, профессор К.Умарова, юридик фанлар доктори профессор Х.И.Рузметов.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Давлат ва ҳуқуқ институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятида қонунийлик принципини таъминлашнинг умумназарий ва амалий жиҳатларини комплекс таҳлил қилиш ҳамда шу асосда илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйдагилардан иборат:
ижро этувчи ҳокимият органларининг таркибий бўлинмалари раҳбарлари, агар қонунчиликда уларни тайинлаш ва лавозимдан озод этишнинг бошқа тартиби белгиланмаган бўлса, юқори турувчи республика ижро этувчи ҳокимият органлари билан келишилган ҳолда ҳоким томонидан лавозимга тайинланиши ва лавозимдан озод этилиши тўғрисидаги қоида асослаб берилган;
халқ депутатлари Кенгаши тегишли ҳудудда жойлашган давлат органлари ва ташкилотлари мансабдор шахсларига қонунларни ижро этиш, ҳудудни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурлари ва уларнинг ваколатига кирувчи бошқа масалалар юзасидан асосланган тушунтириш бериш ёки ўз нуқтаи назарини баён этишни талаб қилган ҳолда Кенгаш сўровини юбориш ҳуқуқига эгалиги асослаб берилган;
Кенгаш текшируви инсон ҳуқуқ ва эркинликларига, жамият ва давлат манфаатларига таҳдид солувчи, шунингдек, тегишли ҳудуднинг хавфсизлиги ва барқарор ривожланишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳолатлар ва воқеаларни ўрганиш мақсадида ўтказилиши мумкинлиги асослаб берилган;
Кенгаш текширувини ўтказиш учун Кенгаш депутатлари орасидан Кенгаш текширувини ўтказиш бўйича комиссия тузилиши асослаб берилган;
қонунчилик нормаларига мувофиқ келмайдиган вилоят, туман ва шаҳар халқ депутатлари Кенгашлари қарорлари Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати томонидан белгиланган тартибда бекор қилиниши асослаб берилган;
фавқулодда ҳолат амал қилган даврда Ўзбекистон Республикаси Президентининг фавқулодда ҳолат жорий этиш тўғрисидаги фармонида мазкур ҳолат жорий этилган ҳудудда маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ваколатларини тўлиқ ёки қисман тўхтатиб туриш назарда тутилиши мумкинлиги асослаб берилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот натижаларига кўра қуйидаги таклифлар ишлаб чиқилди ва жорий қилинди:
ижро ҳокимияти таркибий бўлинмалари раҳбарларини, агар қонунчиликда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, юқори турувчи республика ижро ҳокимияти органлари билан келишилган ҳолда ҳоким томонидан лавозимга тайинлаш ва лавозимдан озод этиш тўғрисидаги таклиф
Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 17 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрирда қабул қилиниши муносабати билан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-976-сон Қонунининг 23-моддасида ўз ифодасини топган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги
Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 29 декабрдаги 3/дн-274-сон далолатномаси).
Мазкур қоиданинг жорий этилиши маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари таркибий бўлинмалари раҳбарларини лавозимга тайинлаш ва лавозимдан озод этиш тартибини норматив жиҳатдан тартибга солишга, кадрлар бўйича қарорларнинг ягона давлат бошқаруви тизими билан мувофиқлаштирилишига, шунингдек, маҳаллий ижро ҳокимияти органлари фаолиятида қонунийлик ва масъулият принципларининг мустаҳкамланишига хизмат қилган;
Халқ депутатлари Кенгашига тегишли ҳудудда жойлашган давлат органлари ва ташкилотларининг мансабдор шахсларига қонунлар ижроси, ҳудудни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурларини амалга ошириш ҳамда уларнинг ваколатига тааллуқли бошқа масалалар юзасидан асослантирилган тушунтиришлар бериш ёки ўз позициясини баён этишни талаб қилувчи сўровлар юбориш ҳуқуқини назарда тутувчи таклиф Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 17 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрирда қабул қилиниши муносабати билан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-976-сон Қонунининг
25⁶-моддасини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 29 декабрдаги
3/дн-274-сон далолатномаси). Мазкур қоиданинг жорий этилиши жойларда давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятининг очиқлиги ҳамда ҳисобдорлигини кучайтиришга, шунингдек, маҳаллий давлат бошқаруви тизимида қонунийлик принципини амалга ошириш самарадорлигини оширишга қаратилган;
Халқ депутатлари Кенгашининг инсон ҳуқуқ ва эркинликларига, жамият ва давлат манфаатларига таҳдид солувчи, шунингдек, тегишли ҳудуд хавфсизлиги асослари ҳамда барқарор ривожланишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган фактлар ва ҳолатларни ўрганиш мақсадида Кенгаш текширувини ўтказиш имкониятини назарда тутувчи таклиф Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 17 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрирда қабул қилиниши муносабати билан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги
ЎРҚ-976-сон Қонунининг 25⁷-моддасини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 29 декабрдаги 3/дн-274-сон далолатномаси). Мазкур қоиданинг жорий этилиши депутатлик текшируви механизмини институционал жиҳатдан мустаҳкамлашга, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш самарадорлигини оширишга, шунингдек, маҳаллий даражада жамият ва давлатнинг қонуний манфаатларини таъминлашга қаратилган;
Кенгаш текширувини ўтказиш учун Кенгаш депутатлари орасидан Кенгаш текширувини ўтказиш бўйича комиссия тузилиши тўғрисидаги таклиф Ўзбекистон Республикасининг
2024 йил 17 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрирда қабул қилиниши муносабати билан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги
ЎРҚ-976-сон Қонунининг 25⁸-моддасини ишлаб чиқишда инобатга олинган
(Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 29 декабрдаги 3/дн-274-сон далолатномаси). Мазкур таклифнинг жорий этилиши Кенгаш текшируви тартибини институционал жиҳатдан шакллантиришга, аниқланган фактларни коллегиал ва холис кўриб чиқиш механизмларини яратишга, шунингдек, маҳаллий халқ депутатлари Кенгашларининг назорат ваколатларини амалга ошириш самарадорлиги ва очиқлигини оширишга хизмат қилади;
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати томонидан вилоят, туман ва шаҳар халқ депутатлари Кенгашларининг қонунчилик талабларига мувофиқ бўлмаган қарорларини белгиланган тартибда бекор қилишни назарда тутувчи таклиф Ўзбекистон Республикасининг
2024 йил 17 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрирда қабул қилиниши муносабати билан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги
ЎРҚ-976-сон Қонунининг 26-моддасини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 29 декабрдаги 3/дн-274-сон далолатномаси). Мазкур қоиданинг жорий этилиши маҳаллий халқ депутатлари Кенгашлари қарорларининг қонунийлиги устидан парламент назоратини кучайтиришга, ҳуқуқни қўллаш амалиётининг ягоналигини таъминлашга ҳамда маҳаллий давлат ҳокимияти тизимида қонун устуворлиги принципини мустаҳкамлашга қаратилган;
Ўзбекистон Республикаси Президентининг фавқулодда ҳолат жорий этиш тўғрисидаги фармонида фавқулодда ҳолат амал қилаётган ҳудудда маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ваколатларини тўлиқ ёки қисман тўхтатиб туриш имкониятини назарда тутувчи таклиф Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 17 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрирда қабул қилиниши муносабати билан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-976-сон Қонунининг 26¹-моддасини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 29 декабрдаги 3/дн-274-сон далолатномаси). Мазкур қоиданинг жорий этилиши фавқулодда ҳолат шароитида маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини ҳуқуқий тартибга солишнинг конституциявий жиҳатдан асосланган механизмини шакллантиришга, ваколатларнинг такрорланиши ва бошқарув соҳасидаги коллизияларнинг олдини олишга, шунингдек, инқирозли вазиятларда фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини лозим даражада ҳимоя қилишни таъминлашга қаратилган.
