Гулимбетов Арıсланбай Отебаевичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “ХИХ асрнинг охири ХХ аср бошларида Қуйи Амударё бўйи халқларининг савдо-иқтисодий алоқалари”,  07.00.01 – Ўзбекистон тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Tar1538.
Илмий раҳбарининг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони:
Джумашев Аскар Мамбетович, тарих фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институти.
Илмий Кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, илмий кенгаш рақами: Қорақалпоқ давлат университети. DSc.03/2025.27.12.Tar.04.04
Расмий оппонентларнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси, унвони:
Сулайманов Саламат Арепбаевич, тарих фанлари доктори (DSc), профессор.
Акимниязова Гулназ Абдинайимовна, тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
Етакши ташкилот: Урганч давлат университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ХИХ асрнинг охири ХХ аср бошларида Қуйи Амударё бўйи халқларининг савдо ва иқтисодий алоқалари тарихини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: Илмий тадқиқотлар давомида ХИХ аср охири – ХХ аср бошларида Қуйи Амударё бўйи халқларининг савдо-иқтисодий алоқаларида сув ва қуруқликдаги йўлларининг аҳамияти архив материалларидаги янги маълумотлар асосида аниқланган;
Қуйи Амударё бўйи ҳудудидаги савдо йўлларининг шаклланиши, ривожланиши ва уларнинг минтақа иқтисодиётининг ўсишига ижобий таъсири аниқланиб, ҳудуддаги энг йирик савдо марказлари – Хўжайли, Чимбой ва Петро-Александровск шаҳарларининг савдо айланмаси, савдогарлар таркиби ва уларнинг фаолият доираси очиб берилган;
Қуйи Амударё бўйида яшовчи ўзбек, қорақалпоқ, туркман ва қозоқ халқларининг ўзаро иқтисодий муносабатлари, хусусан, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари айирбошлаш, ҳунармандчилик буюмлари савдоси ва чорвачилик маҳсулотлари билан таъминлашдаги алоқалари минтақа халқларининг ижтимоий ҳаётида муҳим рол ўйнаганлиги исботланган;
Россия империясининг Қуйи Амударё бўйини мустамлакасига айлантириши ва унинг ҳомашё базаси сифатида минтақанинг ресурсларининг ўзлаштирилишининг оқибатлари, империянинг экспансионистик сиёсати стратегик ва иқтисодий манфаатлар билан боғлиқлиги янги маълумотлар билан далилланган.
Тадқиқот натижаларининг илмий ва амалий аҳамяти: Диссертацияда илгари ўрганилмаган манбалар таҳлили орқали Қуйи Амударё бўйининг иқтисодий ривожланиш динамикаси, савдо йўллари, товар айирбошлаш ҳажми ва аҳоли турмуш тарзига таъсири ёритилади. Тадқиқот Ўрта Осиё тарихшунослигида минтақанинг иқтисодий ўрнини аниқлашга хизмат қилади.
Тадқиқот натижаларидан минтақада иқтисодий ва ижтимоий сиёсатни ишлаб чиқишда ҳамда олий ўқув юртларида ўқув курсларини такомиллаштиришда фойдаланиш мумкин.
Тадқиқотнинг амалий натижалари қуйидагилардан иборат: Тадқиқотда келтирилган маълумотлар ва хулосалар олий ўқув юртларининг тарих факултетларида “Ўзбекистон тарихи”, “Қорақалпоғистон тарихи” каби фанлар бўйича маъруза ва семинар машғулотларида, шунингдек, махсус курслар тайёрлашда қўл келиши мумкин.
Тадқиқот натижалари асосида минтақа тарихига оид ҳужжатли филмлар яратиш, музейлар учун экспозициялар тайёрлаш ва сайёҳлик маршрутларини ишлаб чиқиш мумкин.
IV. Тадқиқот натижаларнинг жорий қилиниши: Қуйи Амударё бўйи халқларининг савдо-иқтисодий алоқалари тарихини ҳар томонлама ўрганиш асосида ишлаб чиқилган илмий хулосалар, натижалар ва амалий тавсиялар қуйидагича амалга оширилди:
Қуйи Амударё бўйи ҳудудидаги савдо йўлларининг шаклланиши, ривожланиши ва уларнинг минтақа иқтисодиётига таъсири илмий асосда таҳлил этилган. Шунингдек, ҳудуддаги энг йирик савдо марказлари – Хўжайли, Чимбой ва Нукус шаҳарларининг савдо айланмаси, савдогарлар таркиби ва уларнинг фаолият кўламига оид  натижаларидан Қорақалпоғистон Республикаси тарихи ва маданияти музейи фондларида сақланаётган нодир нашрлар ва қўлёзмалар экспозициясини ташкил этишда фойдаланилди (Қорақалпоғистон Республикаси тарихи ва маданияти музейининг 2025-йил 7-августдаги 271-сонли маълумотномаси); 
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтида 2024 – 2027-йилларда бажарилиши кўзланган Қорақалпоғистонда миллатлараро бағрикенглик ва миллатлараро муносабатларни ривожлантириш” мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳасининг ХХ асрнинг биринчи ярмидаги қорақалпоқ халқининг ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий тарихига тегишли бўлимини бажаришда фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси фанлар Академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2025-йил 3-октябрдаги 595/1-сон маълумотномаси). Натижада Қуйи Амударё бўйида яшовчи ўзбек, қорақалпоқ, туркман ва қозоқ халқларининг ўзаро иқтисодий муносабатлари, хусусан, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари айирбошлаш, ҳунармандчилик буюмлари савдоси ва чорвачилик маҳсулотлари билан таъминлашдаги алоқалари бўйича натижалари асослаб берилган.
Россия империясининг Қуйи Амударё бўйига кириб келиши ва унинг минтақа савдоси ҳамда иқтисодий ҳаётига таъсири, шу жумладан, янги бозорларнинг пайдо бўлиши, транспорт инфратузилмасининг ривожланиши ва маҳаллий ишлаб чиқаришнинг Россия бозорига интеграциялашуви жараёнларига оид Қори Ниёзий номидаги тарбия педагогикаси Миллий институти Қорақалпоқ филиалида АИ-ХТ-0-92997 рақамли “Ёшларни умуминсоний, миллий, тарихий қадриятлар уйғунлиги асосида маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг муаммолари” мавзусидаги амалий лойиҳасининг Қорақалпоғистоннинг иқтисодий ҳаётига тегишли бўлган масалаларини ўрганишда муҳим назарий манба сифатида фойдаланилди (Қори Ниёзий номидаги тарбия педагогикаси Миллий институти Қорақалпоқ филиалининг 2025 йил 3-октябрдаги №387 сонли маълумотномаси). Натижада ушбу илмий хулосалар ва таҳлиллар мазкур амалий лойиҳанинг ёшлар онгида миллий ўзликни англаш, тарихий меросга ҳурмат ва иқтисодий тафаккурни шакллантиришга доир таълимий-модул ва маънавий-маърифий материаллар ишлаб чиқиш, умуминсоний ва миллий қадриятлар уйғунлигини тарихий жараёнлар мисолида талқин этишда, ёшлар ўртасида тарихий хотира ва маънавий меросни қадрлаш ғоясини яратишдаги долзарблиги асосланган.
Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали давлат муассасасининг “Саз сáwбет ҳáм кеwил ашар баǵдарламалар” бош редакцияси тамонидан таёрланган “Кúш билимде” эшиттириши ва Ижтимоий-сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий бош редакцияси тамонидан таёрланган “Кúннıń темасı” эшиттиришлари орқали диссертация иши бўйича тайёрланган ХИХ асрнингнинг охири ХХ аср бошларида Қуйи Амударё бўйи халқларининг савдо ва иқтисодий алоқаларининг ривожланиши, ҳудудда транспортнинг ривожланиши, айниқса, сув транспорти, темир ёʻллар каби соҳаларнинг савдо-иқтисодий алоқалардаги ўрни ва аҳамияти тадқиқ этилганлиги, маҳаллий  маҳсулотлар нафақат ички бозорда, балки ташқи бозорда ҳам харидоргир бўлганлиги, бу эса ҳудуд иқтисодиётининг ривожланишига ҳисса қўшганлиги ҳақида маълумотлар берди. Шунингдек, “Ассалаwма áлейкум, Қарақалпақстан!” кўрсатувида Тўрткўл шаҳрининг савдо-иқтисодий алоқаларда тутган ўрни ҳақида халқимизга, кенг жамоатчилик вакилларига, талаба ва ўқувчи ёшларга тарғиб қилинди. (Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканалининг 2025-йил 
23-сентябрдаги 05-22/525-сон маълумотномаси).