Mamajonov Xumoyun Xomidjon o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Turkiya Respublikasi tarixshunosligida Amir Temur hayoti va davlatchilik faoliyatining tadqiq etilishi (1923–2023-yillar).”, 07.00.08 – Tarixshunoslik, manbashunoslik va tarixiy tadqiqot usullari (tarix fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/Tar2272
Ilmiy rahbar: Sharafiddinov Abdugaffar – tarix fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Farg‘ona davlat universiteti, PhD.03/27.12.2025.Tar.10.01.
Rasmiy opponentlar: Ensar Majit – tarix fanlari doktori, dotsent, Ulashova Sevinch Ulash qizi – tarix fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Temuriylar tarixi davlat muzeyi.
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi 1923–2023-yillarda Turkiya Respublikasida Amir Temur hayoti va davlatchilik faoliyatining o‘rganilishini tarixshunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq etishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Turkiya Respublikasida (1923–2023-yillar) temurshunoslik uch bosqichda rivojlanganligi hamda uning birinchi bosqichi (1923-yildan XX asrning 70-yillariga qadar) milliy davlat qurish maqsadida vujudga kelgan turkshunoslik tadqiqotlari zamirida shakllanganligi, ikkinchi bosqich (XX asrning 70-yillaridan 1991-yilga qadar) Turkiyada tarix fanining metodologik jihatdan taraqqiy etishi ta’sirida Amir Temur tarixiga ilmiy va obektiv yondashuv ortganligi, uchinchi bosqich (1991-yildan 2023-yilga qadar) O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan keyin o‘zaro aloqalarning rivojlanishi natijasida temurshunoslik tadqiqotlarining son va sifat jihatidan yanada o‘sganligi hamda turk temurshunoslari guruhining shakllanganligi bilan izohlanishi dalillangan;
Mustafo Kamol Otaturkning Tug‘luq Temur Movarounnahrdagi harbiy harakat yo‘nalishini Amir Temur bilan maslahat qilganligi to‘g‘risidagi noto‘g‘ri qarashlari “Temur tuzuklari”ni fransuz sharqshunosi Lui-Matie Langle tomonidan amalga oshirilgan fransuzcha tarjimasiga tayanishi natijasida kelib chiqqanligi asoslangan;
Ismoil Aka Turkiyada Amir Temurni faqatgina sarkarda emas, balki davlat arbobi sifatidagi faoliyatini tahlil etuvchi tadqiqotlarni boshlab bergan, temurshunoslik ilmiy maktabini yaratgan tadqiqotchi ekanligi isbotlangan;
Omer Hallis Biyiktay Amir Temur va Sulton Boyazid o‘rtasidagi Anqara jangi Chubuq mavzesida bo‘lib o‘tganligi to‘g‘risidagi fikrlarni ilgari surgan ilk tadqiqotchi ekanligi dalillangan;
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Turkiya Respublikasi tarixshunosligida Amir Temur hayoti va davlatchilik faoliyatining tadqiq etilishi (1923–2023-yillar) bo‘yicha qo‘lga kiritilgan natijalar, ilmiy xulosa va takliflar asosida:
Ismoil Aka Turkiyada Amir Temurni faqatgina sarkarda emas, balki davlat arbobi sifatidagi faoliyatini tahlil etuvchi tadqiqotlarni boshlab bergan, temurshunoslik ilmiy maktabini yaratgan tadqiqotchi ekanligi asoslanganligi kabi ilmiy xulosalardan O‘zbekiston Respublikasi Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston tarixi” teleradiokanalining “Taqdimot” va “Tarix maydoni” ko‘rsatuvi senariysini shakllantirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston tarixi” teleradiokanali davlat muassasasining 2025-yil 8-avgustdagi 01-33/607-son ma’lumotnomasi). Natijada, ko‘rsatuvning Amir Temur tarixini 1923–2023-yillarda Turkiya Respublikasida o‘rganilishiga doir ma’lumotlar va ilmiy asoslangan fikrlarga boy bo‘lishini ta’minlagan;
Turkiya Respublikasida (1923–2023-yillar) temurshunoslik uch bosqichda rivojlanganligi hamda uning birinchi bosqichi (1923-yildan XX asrning 70-yillariga qadar) milliy davlat qurish maqsadida vujudga kelgan turkshunoslik tadqiqotlari zamirida shakllanganligi, ikkinchi bosqich (XX asrning 70-yillaridan 1991-yilga qadar) Turkiyada tarix fanining metodologik jihatdan taraqqiy etishi ta’sirida Amir Temur tarixiga ilmiy va obektiv yondashuv ortganligi, uchinchi bosqich (1991-yildan 2023-yilga qadar) O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan keyin o‘zaro aloqalarning rivojlanishi natijasida temurshunoslik tadqiqotlarining son va sifat jihatidan yanada o‘sganligi hamda turk temurshunoslari guruhining shakllanganligi bilan izohlanishi to‘g‘risidagi ma’lumotlardan Farg‘ona viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyi ekspozisiyasini shakllantirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining 2025-yil 13-avgustdagi 04-05/3275-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, ushbu materiallar muzeyning “Tarix bo‘limi” fondini boyitishga, muzeyning Amir Temur tarixiga doir xorijiy adabiyotlar va xorijiy tilda chop etilgan manbalarini ilmiylik va ishonchlilik jihatdan takomillashtirishga xizmat qilgan;
Omer Hallis Biyiktay Amir Temur va Sulton Boyazid o‘rtasidagi Anqara jangi Chubuq mavzesida bo‘lib o‘tganligi to‘g‘risidagi fikrlarni ilgari surgan ilk tadqiqotchi ekanligi dalillanganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlardan O‘zbekiston Respublikasi Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston teleradiokanali” davlat muassasasi “O‘zbekiston tarixi” telekanalining “Tarix maydoni” va “Taqdimot” ko‘rsatuvlari ssenariysini shakllantirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston” teleradiokanali” davlat muassasasining 2025-yil 8-avgustdagi 01-33/607-son ma’lumotnomasi). Foydalanilgan materiallar ko‘rsatuvlarning qiziqarli va ilmiy-ommabop bo‘lishi bilan bir qatorda, teletomoshabinlarga Amir Temur tarixi bo‘yicha turkiyalik olimlarning qarashlarini etkazib berilishiga xizmat qilgan;
Mustafo Kamol Otaturkning Tug‘luq Temur Movarounnahrdagi harbiy harakat yo‘nalishini Amir Temur bilan maslahat qilganligi to‘g‘risidagi noto‘g‘ri qarashlari “Temur tuzuklari”ni fransuz sharqshunosi Lui-Matie Langle tomonidan amalga oshirilgan fransuzcha tarjimasiga tayanishi natijasida kelib chiqqanligi asoslanganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni Farg‘ona viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyi “Tarix” bo‘limiga taqdim etilishi orqali muzey fondi yanada boyitildi (O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining 2025-yil 13-avgustdagi 04-05/3275-sonli ma’lumotnomasi). Natijada muzeyga taqdim etilgan ma’lumotlar, bu erga tashrif buyurgan mahalliy va xorijiy sayyohlarning Amir Temur tarixini 1923–2023-yillarda Turkiyada o‘rganilishi bo‘yicha yangi ma’lumotlarni olishi imkoni yaratilgan.
