Foziljonov Xojiakbar Ismoil o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmogʻi nomi): “Hisoblash tizimlari videotraktlarining ma’lumotlarini yon elektromagnit nurlanish orqali chiqib ketishini oldini olish usullari va vositalari”, 05.04.02 – Radiotexnika, radionavigatsiya, radiolokatsiya va televidenie tizimlari va qurilmalari. Mobil, tolaoptik aloqa tizimlari (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.2.PhD/T3693.
Ilmiy rahbar: Davronbekov Dilmurod Abdujalilovich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, DSc.09/2025.27.12.T.01.02.
Rasmiy opponentlar: Siddikov Ilxomjon Xakimovich, texnika fanlari doktori, professor; Yaronova Natalya Valerevna, texnika fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
II. Tadqiqotning maqsadi yon elektromagnit nurlanishlar orqali hisoblash tizimlari video traktlari ma’lumotlarining chiqib ketishini oldini olishning usul va vositalarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
signal/shovqin nisbati, signal davomiyligi va vaqt bo‘yicha siljishi asosida amplitudaviy modulyasiyali ikkilik tizimda qabul qilishda sinxronizatsiya noaniqligidan kelib chiqadigan xatolik ehtimolini baholash imkonini beruvchi analitik model ishlab chiqilgan;
signal/shovqin nisbati, signal davomiyligi va vaqt bo‘yicha siljishi asosida chastotaviy modulyasiyali ikkilik tizimda qabul qilishda sinxronizatsiya noaniqligidan yuzaga keladigan xatolik ehtimolini baholash imkonini beruvchi analitik model ishlab chiqilgan;
soxta takt signalini ajratish, vaqt bo‘yicha kechiktirish va nurlatish asosida videosignallarni yon kanallar bo‘yicha sizib chiqishdan himoyalanganligini ta’minlash imkonini beruvchi usul taklif etilgan va qurilma modeli ishlab chiqilgan;
videotraktorning takt signalini ajratish, shovqin signalini qo‘shish va ularning yig‘indisini nochiziqli o‘zgartirish asosida niqoblovchi xalaqit chastotasini avtomatik ravishda qayta sozlash bilan HTVning yon elektromagnit nurlanishlarini yashirishni ta’minlaydigan usul takomillashtirilgan va qurilma modeli ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Yon elektromagnit nurlanishlar orqali hisoblash tizimlari video traktlari ma’lumotlarining sizib chiqishini oldini olish usullari va vositalarini amalga oshirishda olingan natijalar asosida:
amplituda modulyasiyada sinxronizatsiya noaniqligiga bog‘liq holda passiv pauzali ikkilik tizimni qabul qilish xatoligi ehtimolligining analitik modeli “Nano Telecom” MChJ, “UNICON.UZ” MChJ va “O‘zbektelekom” AKda joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 10-iyuldagi 34-8/4814-son ma’lumotnomasi). Natijada amplitudaviy modulyasiyada xato qabul qilish ehtimolligini hisoblash imkonini bergan va signal/shovqin nisbati h2=32 bo‘lganda va soxta takt signallari vaqt bo‘yicha 20% ga siljiganda xato qabul qilish ehtimolligi 4∙10-5 dan 8,5∙10-3 gacha ortishi ko‘rsatilgan.
chastotaviy modulyasiyada sinxronizatsiya noaniqligiga bog‘liq holda passiv pauzali ikkilik tizimni qabul qilish xatoligi ehtimolligining analitik modeli “UNICON.UZ” MChJ, “Nano Telecom” MChJ va “O‘zbektelekom” AKda joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 10-iyuldagi 34-8/4814-son ma’lumotnomasi). Natijada chastotaviy modulyasiyada xato qabul qilish ehtimolligini hisoblash imkonini bergan va signal/shovqin nisbati h2=16 bo‘lganda va soxta takt signallari vaqt bo‘yicha 20% ga siljiganda xato qabul qilish ehtimolligi 3∙10-5 dan 8,2∙10-3 gacha ortishi ko‘rsatilgan.
taklif etilgan soxta takt signallarini nurlantirish yo‘li bilan videosignallarning yon kanallar orqali sizib chiqishidan himoyalanganligini ta’minlash usuli va ishlab chiqilgan qurilma modeli “Nano Telecom” MChJ, “O‘zbektelekom” AK, “UNICON.UZ” MChJda joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 10-iyuldagi 34-8/4814-son ma’lumotnomasi). Natijada, yon elektromagnit nurlanishlar hisobiga hisoblash tizimlari video traktlarining axborot sizib chiqishidan himoyalanganlik darajasini oshirish imkonini bergan;
niqoblovchi xalaqitlar chastotasini avtomatik qayta sozlash bilan HTV YeN signallarini niqoblovchi takomillashtirilgan usul va ishlab chiqilgan qurilmaning modeli “Kiberxavfsizlik markazi” DUK, “Nano Telecom” MChJ, “UNICON.UZ” MChJ va “O‘zbektelekom” AKda joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 10-iyuldagi 34-8/4814-son ma’lumotnomasi). Natijada vizual axborotni tiklash va hisoblash tizimlari videotractlarini axborot sizib chiqishidan himoyalash darajasini oshirish mumkin bo‘lgan potensial xavfli chastotalarni aniqlash imkonini bergan.
