Холмуротов Исроил Исмоил ўғлинингнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Мураккаб геологик шароитларда гидротехник туннелларни бурғилаш-портлатиш билан ўтишни тадқиқ қилиш ва такомиллаштириш”, 04.00.17 – Кончиликда физик жараёнлар (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Т3066.
Илмий раҳбар: Исраилов Мансуржон Абдусаматович, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Тошкент давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.Т.02.07.
Расмий оппонентлар: Нутфуллоев Гафур Субхонович, техника фанлари доктори, доцент; Бакиров Ғайрат Холиқбердиевич, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Геология фанлари университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: мураккаб геологик шароитларда катта юзали гидротехник туннелларни бурғилаш-портлатиш билан қазиб ўтишни такомиллаштириш орқали контур орти тоғ жинслари массивининг устуворлиги ва хавфсизлигини таъминлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бурғилаш-портлатиш ишлари натижасида ҳосил бўладиган иккиламчи дарзлилик зонасини филтрация коеффициентининг ортиши, сув чиқишларининг кўпайиши ва иншоотларни эксплуатацион ишончлилигининг пасайишига олиб келишлиги баҳоланган;
тоғ ёнбағри шароитида жойлашган катта юзали гидротехник туннеллар учун тоғ жинслари массивининг кучланиш–деформацияланиш ҳолатини баҳолашнинг рақамли фазовий модели ишлаб чиқилган, фазовий модел негизида релеф қиялиги таъсири натижасида туннел кесими бўйлаб кучланишларнинг ассиметрик тақсимланиши аниқланган;
катта юзали туннел деворлари атрофида максимал сиқувчи ва чўзувчи кучланишлар шаклланадиган энг хавфли геомеханик зоналар аниқланиб, уларнинг жойлашуви ва интенсивлигининг релефга боғлиқлиги аниқланган;
мураккаб геологик ва гидрогеологик шароитларда катта юзали гидротехник туннелларни қазиб ўтишда контурли портлатиш параметрларини қўллаш методикаси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Гидроелектр станцияларнинг ер ости иншоотлари хавфсизлигини таъминлаш ва катта юзали гидротехник туннелларни қазиб ўтишда бурғилаш-портлатиш ишлари самарадорлигини ошириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
катта юзали гидротехник туннелларни контурли портлатиш усули билан қазиб ўтиш технологияси Тўпаланг ҲПД ҳолдинг МЧЖ ҳузуридаги “Granit alpha universal” унитар корхонаси иш олиб бораётган Пском гидроелектр станциясининг гидротехник туннелини қазиб ўтишда амалиётга жорий этилган (“Ўзбекгидроенерго” АЖнинг 2026 йил 24 февралдаги 02-13/622-сонли маълумотномаси). Натижада, туннелни қазиб ўтишда лаҳим юзаси амалдаги лойиҳа бўйича кўрсатилган ўлчамларга эришилган, лаҳим қазиб ўтиш тезлиги 10% гача ошириш имконини берган;
контурли портлатиш усули “Ўзбекгидроенерго” АЖ га қарашли Пском гидроелектр станциясининг катта юзали гидротехник туннелларини қазиб ўтишда амалиётга жорий қилинган (“Ўзбекгидроенерго” АЖнинг 2026 йил 24 февралдаги 02-13/622-сонли маълумотномаси). Натижада, меҳнат сарфи 3% гача камайган ва 1 погонометр гидротехник туннелни қазиб ўтишдаги харажатлар 5% гача камайиш имконини берган.