Бахрамов Сардорбек Талатовичнингнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Эхокардиография ва компьютер томографиясига кўра бирламчи ўпка гипертензияси ноинвазив ташхиси ва оғирлигини баҳолашни такомиллаштириш», 14.00.19 – Тиббий радиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:№ В2021.2.PhD/Tib1933.
Илмий раҳбар: Ходжибеков Марат Худайкулович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Болалар онкологияси, гематологияси ва клиник иммунологияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.06.01.
Расмий оппонентлар: Джураева Нигора Мухсумовна тиббиёт фанлари доктори, профессор. Бекметова Феруза Матсафаевна - тиббиёт фанлари доктори. 
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тиббий визуализациянинг ноинвазив усуллари - эхокардиография ва компьютер томографиясини қўллаган ҳолда бирламчи  ўпка гипертензияси диагностикасини оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор беморларнинг минтақавий танловида бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензиясининг юқори частотаси аниқланган ва касалликнинг нохуш кечиши ва ривожланиши хавфини белгиловчи клиник-инструментал омилларнинг прогностик аҳамияти исботланган;
ўнг қоринчанинг морфологик ва гемодинамик хусусиятларини баҳолашни такомиллаштириш мақсадида стрейн технологияларини қўллаган ҳолда эхокардиография ёрдамида бирламчи ўпка гипертензиясини ноинвазив диагностика қилишга комплекс ёндашув асосланган;
илк бор эхокардиография параметрлари асосида ўртача ва оғир функционал чекланишлар кузатилган бирламчи ўпка гипертензияси билан оғриган беморларни табақалаштириш (дифференциация қилиш) учун логистик модел ишлаб чиқилган;
ўпка артериал гипертензиясини аниқлаш ва тасдиқлаш, шунингдек, унинг идиопатик генезини белгилашда ЭхоКГ ва КТ усуллари комбинациясини қўллаш мақсадга мувофиқлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Эхокардиография ва компьютер томографиясига кўра бирламчи ўпка гипертензияси ноинвазив ташхиси ва оғирлигини баҳолашни такомиллаштириш  бўйича олиб борилган тадқиқотнинг илмий натижаларига (Сoғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 январдаги 11/16-сoн хулосаси) кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор беморларнинг минтақавий танловида бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензиясининг юқори частотаси аниқланган ва касалликнинг нохуш кечиши ва ривожланиши хавфини белгиловчи клиник-инструментал омилларнинг прогностик аҳамияти исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: бирламчи ўпка гиперензиясининг нохуш кечиши ва прогрессив ривожланишига таъсир этувчи мултифакторли клиник-инструментал омилларнинг ўзаро боғлиқлигини аниқлаш ҳамда уларнинг юқори прогностик қийматини математик (статистик) жиҳатдан исботлаш орқали белгиланади. Бу эса касаллик патогенезини чуқурроқ тушуниш ва индивидуал хавф даражасини прогнозлаш имконини кенгайтиради. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган диагностик ёндашувлар амалиётга жорий этилди. Хусусан, улар Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2022 йил 7 июлдаги 8-рақам/1788-сон "Бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензиясини ташхислашда эхокардиография ва компьютер томографиясини қўллаш" услубий тавсияномаларига киритилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2024 йил 19 октябрдаги 34-сонли буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон вилояти филиалининг 2024 йил 4 сентябрдаги 01/05-110-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 15.01.2025 йилдаги 11/16-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензияси билан оғриган беморларда клиник ва инструментал хавф омилларини комплекс баҳолашни жорий этиш касалликни эрта ташхислаш сифатини ошириш, беморларни хавф даражаси бўйича табақалаштиришни яхшилаш ва даволаш тактикасини индивидуал танлаш аниқлигини ошириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: диагностика алгоритмини оптималлаштириш ва такрорий касалхонага ётқизиш заруратини камайтириш беморларни текшириш ва даволаш харажатларини ҳар бир бемор учун ўртача 1050000 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса: тадқиқот жараёнида илк бор беморларнинг минтақавий популяциясида бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензиясининг тарқалиш хусусиятлари тизимли ўрганилди ва касалликнинг нохуш кечиши ва ривожланиши билан боғлиқ клиник-инструментал омиллар асосланди, бу эса диагностик ва прогностик ёндашувларни такомиллаштириш учун асос бўлиб хизмат қилди. 
иккинчи илмий янгилик: ўнг қоринчанинг морфологик ва гемодинамик хусусиятларини баҳолашни такомиллаштириш мақсадида стрейн технологияларини қўллаган ҳолда эхокардиография ёрдамида бирламчи ўпка гипертензиясини ноинвазив диагностика қилишга комплекс ёндашув асосланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: илк бор стрейн-эхокардиография ва мультипараметрик таҳлил асосида ўнг қоринча ремоделланишини баҳолашнинг ноинвазив мезонлари тизимлаштирилди. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш:  Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона ва Андижон вилоятлари филиалларининг амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: мултипараметрик эхокардиографик ёндашувни жорий этиш юрак ўнг бўлимларининг морфологик ва гемодинамик кўрсаткичларини ноинвазив баҳолаш аниқлигини ошириш, бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензиясини эрта ташхислашни яхшилаш ва беморларни даволаш ва мониторинг қилиш тактикасини янада асосли индивидуал танлашни таъминлаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мултипараметрик эхокардиографик усулдан фойдаланиш қўшимча инвазив диагностика муолажаларини ўтказиш заруратини камайтириш ва беморларни текшириш харажатларини ҳар бир бемор учун ўртача 920000 сўмга камайтириш имконини берган. Хулоса: тадқиқот давомида ўнг қоринчанинг морфологик ва гемодинамик хусусиятларини комплекс баҳолашни таъминлайдиган мултипараметрик эхокардиографик ёндашувнинг юқори диагностик аҳамияти асосланди, бу ноинвазив ташхисотнинг информативлигини оширди ва бирламчи ўпка гипертензияси бўлган беморларни клиник олиб бориш самарадорлигини яхшилади.
учинчи илмий янгилик: илк бор эхокардиография параметрлари асосида ўртача ва оғир функционал чекланишлар кузатилган бирламчи ўпка гипертензияси билан оғриган беморларни табақалаштириш (дифференциация қилиш) учун прогностик логистик модел ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: беморнинг функционал ҳолатини (ўртача ва оғир даража) фақат клиник белгиларга таянмай, балки юрак миокардининг деформацион захираси (стрейн) ва геометрик ўзгаришларига асосланган ҳолда объектив табақалаштириш имконияти пайдо бўлди. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона ва Андижон вилоятлари филиалларининг амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: прогности модел технологиясини жорий этиш беморларда касалликни кечишини баҳолаш аниқлигини ошириш, касалликнинг ривожланиш белгиларини эрта аниқлашни яхшилаш ва бирламчи (идиопатик) ўпка гипертензияси бўлган беморларда прогнозни янада асосли баҳолашни таъминлаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: прогности модел технологиясини қўллаш қўшимча қимматбаҳо инструментал тадқиқотларга бўлган эҳтиёжни камайтириш ва беморларни диагностик текшириш харажатларини ҳар бир бемор учун ўртача 980000 сўмга қисқартириш имконини берган. Хулоса: бирламчи ўпка гипертензияси билан оғриган беморларда прогностик моделни қўлланилиши беморларда касалликни кечишини кўрсатувчи предикторлар ва улар ёрдамида ўнг қоринчанинг функционал захираси хақида   маълумот олиш  прогностик  баҳолаш самарадорлигини оширди.
тўртинчи илмий янгилик: ўпка артериал гипертензиясини аниқлаш ва тасдиқлаш, шунингдек, унинг идиопатик генезини белгилашда ЭхоКГ ва КТ усуллари комбинациясини қўллаш мақсадга мувофиқлиги исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: бирламчи ўпка гипертензиясини верификация қилишда ЭхоКГ ва КТ усулларининг биргаликда қўлланилиши нафақат касалликни аниқлаш, балки унинг идиопатик табиатини (иккиламчи сабабларни инкор этиш орқали) исботлашнинг энг ишончли ноинвазив йўли эканлиги тасдиқланди. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона ва Андижон вилоятлари филиалларининг амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: эхокардиография ва юқори аниқликдаги мултиспирал компьютер томографиясини комплекс қўллашни жорий этиш бирламчи ўпка гипертензияси сабабларини аниқлаш аниқлигини ошириш, касалликнинг турли шаклларини қиёсий ташхислашни такомиллаштириш ва беморларни даволаш тактикасини ва мониторингини янада асосли танлашни таъминлаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: ЭхоКГ ва МСКТни биргаликда қўллаш орқали диагностика алгоритмини оптималлаштириш такрорий диагностик текширувлар сонини камайтириш ва беморларни текшириш харажатларини ҳар бир бемор учун ўртача 1120000 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса: эхокардиография ва МСКТни комплекс қўллашнинг юқори диагностик самарадорлиги исботланган бўлиб, бирламчи ўпка  гипертензияси сабабларини янада аниқроқ аниқлаш ва касалликнинг ноинвазив ташхисоти информативлигини оширишни таъминлайди.