Radjabova Munisa Baxtiyor qizining
fan doktori (DSc) dissertatsiya ishi himoyasi to‘g‘risida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): Umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasi 13.00.02 –Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (tarix) (pedagogika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.2.DSc/Ped1081.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti.
Ilmiy maslahatchi: Abdullaev Diyor Nodirjon o‘g‘li, tarix fanlari doktori, professor.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti, DSc.01/2025.27.12.Ped.03.03.
Rasmiy opponentlar: Xodjaev Begzod Xudoyberdievich, pedagogika fanlari doktori, professor; Boltaeva Mohichexra Jamshid qizi, pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent; Ismanova Arofat Abdulxamidovna, pedagogika fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari tarix ta’limi jarayonida kognitiv, tahliliy, aksiologik va refleksiv komponentlarning sinergik uyg‘unligini ta’minlash, tarixiy tafakkur va tarixiy tahlil kompetensiyalarini transformatsion-dinamik mexanizmlarini asoslash, tarixiy jarayonlarni ko‘pmanbali interpretatsiyalash va tarixiy faktlarni rekonstruktiv tahlil qilish asosida aniqlashtirilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirishning didaktik asoslari tarix ta’limi arxitekturasini tarixiy bilimlarning konvergent integratsiyasiga yo‘naltirilgan metodologik yondashuvlar, tarixiy argumentatsiyalarni shakllantiruvchi didaktik konstruksiyalar, tarixiy manbalarni germenevtik, komparativ va konseptual tahlil qilish texnologiyalariga interpretatsiyalash, tarixiy tafakkur, aksiologik pozisiya, tanqidiy tahlil va mustaqil baholash kompetensiyalarini rivojlantirishga oid pedagogik imkoniyatlarni aniqlashtirish asosida takomillashtirilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish modeli ilmiylik,tizimlilik, tarixiylik, aksiologik determinatsiya, kognitiv konstruktiv yondashuv va refleksiv boshqaruv tamoyillarining integrativ yaxlitligini transformatsiyalash, individual ta’lim traektoriyalarini zamonaviy ta’lim paradigmasidagi faoliyat traektoriyasiga implementatsiyalash asosida takomillashtirilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasi tarixiy tahlil faolligini baholashning motivatsion-qadriyatli, kreativ, kognitiv, refleksiv mezonlariga integrativ diagnostika matrisasi orqali rekonstruksiyalash, tarixiy dalillar va manbalarni qiyosiy tahlil qilish va konseptuallashtirishga yo‘naltirilgan bosqichli variativ topshiriqlar tizimini implementatsiyalash asosida takomillashtirilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish samaradorligi tarixiy tahlil kompetensiyasini aksiologik, kognitiv, refleksiv xususiyatlar bilan boyitilgan individual ta’lim traektoriyasiga adaptiv integratsiyalash, ta’lim natijalarini prognostik tahlil, refleksiv o‘z-o‘zini rivojlantirish mexanizmlarini faollashtirish,shakllanganlik darajasini mezonli-deskriptiv diagnostik baholash texnologiyasini joriy etish asosida takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha olingan tadqiqot natijalari asosida:
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari tarix ta’limi jarayonida kognitiv, tahliliy, aksiologik va refleksiv komponentlarning sinergik uyg‘unligini ta’minlash, tarixiy tafakkur va tarixiy tahlil kompetensiyalarini transformatsion-dinamik mexanizmlarini asoslash, tarixiy jarayonlarni ko‘pmanbali interpretatsiyalash va tarixiy faktlarni rekonstruktiv tahlil qilish asosida aniqlashtirishga oid taklif va tavsiyalar “Tarix o‘qitish metodikasi” nomli darslik mazmuniga singdirilgan (Nizomiy nomidagi O‘zMPUning 2026-yil 22-maydagi 11-05-3012/04-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, umuminsoniy qadriyatlar asosida tarix fanini o‘qitishning didaktik ta’minotini takomillashtirish tashkiliy-pedagogik asoslari va imkoniyatlari aniqlashtirilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirishning didaktik asoslari tarix ta’limi arxitekturasini tarixiy bilimlarning konvergent integratsiyasiga yo‘naltirilgan metodologik yondashuvlar, tarixiy argumentatsiyalarni shakllantiruvchi didaktik konstruksiyalar, tarixiy manbalarni germenevtik, komparativ va konseptual tahlil qilish texnologiyalariga interpretatsiyalash, tarixiy tafakkur, aksiologik pozisiya, tanqidiy tahlil va mustaqil baholash kompetensiyalarini rivojlantirishga oid pedagogik imkoniyatlarni aniqlashtirish asosida takomillashtirishga oid takliflar “Tarix o‘qitish metodikasi” nomli darslik mazmuniga singdirilgan (Nizomiy nomidagi O‘zMPUning 2026-yil 22-maydagi 11-05-3012/04-sonli ma’lumotnomasi).Natijada, tarixiy tahlil ko‘nikmalarni rivojlantirish asosida “O‘zbekiston tarixi” fanini o‘qitishning didaktik ta’minotini takomillashtirish mexanizmlari ochib berilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish modeli ilmiylik,tizimlilik, tarixiylik, aksiologik determinatsiya, kognitiv konstruktiv yondashuv va refleksiv boshqaruv tamoyillarining integrativ yaxlitligini transformatsiyalash, individual ta’lim traektoriyalarini zamonaviy ta’lim paradigmasidagi faoliyat traektoriyasiga implementatsiyalash asosida takomillashtirishga oid takliflar “Tarix o‘qitish metodikasi” nomli darslik mazmuniga singdirilgan (Nizomiy nomidagi O‘zMPUning 2026-yil 22-maydagi 11-05-3012/04-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, tarix fanini o‘qitishning didaktik ta’minotini takomillashtirish modeli takomillashtirilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasi tarixiy tahlil faolligini baholashning motivatsion-qadriyatli, kreativ, kognitiv, refleksiv mezonlariga integrativ diagnostika matrisasi orqali rekonstruksiyalash, tarixiy dalillar va manbalarni qiyosiy tahlil qilish va konseptuallashtirishga yo‘naltirilgan bosqichli variativ topshiriqlar tizimini implementatsiyalash asosida takomillashtirishga oid takliflar “Tarix o‘qitish metodikasi” nomli darslik mazmuniga singdirilgan (Nizomiy nomidagi O‘zMPUning 2026-yil 22-maydagi 11-05-3012/04-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, “tarixiy tahlil”, “tarixiy ong”, “tarixiy tahlil ko‘nikmalari”, “tarix o‘qitish metodikasi” tushunchalarining mazmun-mohiyati va ilmiy-didaktik asoslari ochib berilgan;
umuminsoniy qadriyatlar asosida akademik lisey o‘quvchilarida tarixiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish samaradorligi tarixiy tahlil kompetensiyasini aksiologik, kognitiv, refleksiv xususiyatlar bilan boyitilgan individual ta’lim traektoriyasiga adaptiv integratsiyalash, ta’lim natijalarini prognostik tahlil, refleksiv o‘z-o‘zini rivojlantirish mexanizmlarini faollashtirish,shakllanganlik darajasini mezonli-deskriptiv diagnostik baholash texnologiyasini joriy etish asosida takomillashtirishga oid takliflar “Tarix o‘qitish metodikasi” nomli darslik mazmuniga singdirilgan (Nizomiy nomidagi O‘zMPUning 2026-yil 22-maydagi 11-05-3012/04-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, akademik lisey o‘quvchilarining tarixiy tahlil ko‘nikmalari ularning qiziqishlari va ijtimoiy-kommunikativ, o‘quv faoliyati hamda o‘z-o‘zini rivojlantirishga xizmat qilgan.
