Шевкетова Лиля Шевкетовнанинг
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Янги туғилган чақалоқларда туғма бронх аномалияларининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий жиҳатлари” 14.00.15 – Патологик анатомия (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.DSc/Tib1243.
Илмий раҳбар: Махкамов Носиржон Жўраевич тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
Ик фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти ҳузуридаги PhD.06/2025.27.12.Tib.21.01 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик Илмий кенгаш. 
Расмий оппонентлар: Мусаева Юлдуз Алписовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Юлдашев Бахром Собиржаневич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Даеурханов Асатай Мамедович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Абу Али Ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: янги туғилган чақалоқларда бронх аномалияларининг морфологик, патоморфологик, морфометрик ва иммуногистокимёвий жиҳатларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бронх туғма аномалиялар билан туғилганларнинг клиник анамнестик маълумотлари бўйича 2,5:1 нисбатда бўлиб, вафот этганлар сонининг асосий қисмини 64,6% ҳолатда 0 кундан 7 кунгача бўлган болалар ташкил қилганлиги, бу эса эрта неонатал даврда ҳали иммун аъзоларнинг тўлиқ такомил топмаганлиги ва бронх аномалиялари сабабли чақалоқларда асосан пневмониялар кўринишида юзага келганлиги аниқланган; 
бронх аномалиялари ичида энг кўп тарқалган бронх девори стенозлар ва атрезиясида асосий морфологик ўзгаришлар мушак, тоғай қаватларида ҳали тўлиқ шаклланмаган тоғай ҳалқасининг хондрофибраматоз ва фибрози кўринишида намоён бўлган бўлса, мушакларида миофибробластларнинг кўп бўлиши аниқланган; 
бронхлар аномалиясини гистокимёвий жиҳатдан ШИФФ усулида ўрганиш бронх стенози, бронх атрезияларида бронх девори безларининг ривожланишдан орқада қолиши, без куртаклари ўрнида патологик калсиноз ўчоқларини юзага келганлиги, бронх девори барча анатомик қаватларида ШИФФ мусбат тузилмаларининг диффуз тўпланганлиги исботланган; 
мулътиплексли конфокал морфометрияда асосий морфометрик жиҳатлари бўйича, бронх стенози ва бронх атрезиясида бронх девори анатомик қаватларининг назорат гуруҳига нисбатан 2,5-8,3 мартагача ривожланишдан орқада қолганлиги аниқланган; 
бронх туғма стеноз ва бронх атрезияларида мушак қаватида α-СМА маркерининг юқори позитив экспрессияси миофибробластларнинг кескин трансформацияланишини кўрсаца, CД 31 (РЕCАМ-1) маркерининг ўрта, паст позитив экспрессияси бронх деворларида қон томирларнинг ривожланиш кўрсаткичини назорат гуруҳига нисбатан орқада қолганлиги аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тадқиқот натижалари чақалоқлар туғма бронх аномалияларининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий жиҳатларини бронх тўқимасини морфологик, иммуногистокимёвий, морфометрик ва статистик тадқиқот усуллари ёрдамида олинган маълумотларга асосланиб; 
биринчи илмий янгилик: бронх туғма аномалиялари билан туғилганларнинг клиник анамнестик маълумотлари бўйича 2,5:1 нисбатда бўлиб, вафот этганлар сонининг асосий қисмини 64,6% ҳолатда 0 кундан 7 кунгача бўлган болалар ташкил қилганлиги, бу эса эрта неонатал даврда ҳали иммун аъзоларнинг тўлиқ такомил топмаганлиги ва бронх аномалиялари сабабли чақалоқларда асосан пневмониялар кўринишида юзага келганлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 07 июлдаги 6и-68/у ҳамда 6и-69/у-сон билан тасдиқланган «Янги туғилган чақалоқларда бронхопулмонал дисплазияларнинг морфологик ўзгаришларини бахолаш» ва «Янги туғилган чақалоқларда трахея бронхларниинг ривожланиш аномалияларини иммуногистокимёвий бахолаш» мавзусидаги услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (11.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (28.07.2025 й.; 60-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали (08.09.2025 й.; 155-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (25.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (03.09.2025 й.; 52-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилояти патологик анатомия бюроси (24.09.2025 й.; 60-сон буйруқ) бўйича амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги. Бронхопулмонал дисплазиянинг оғир шаклларидан, асфиксия ва аспирацион синдромларда чақалоқларда нафас етишмовчилиги ривожланганда тез ва тўғри қарор қабул қилиниши орқали эрта неонатал даврда чақалоқлар ўлимини 23% га, кеч неонатал даврда эса 17% га камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги. Ҳар бир ўлим ҳолатининг олдини олиш учун сарфланган харажат (Cост пер лифе савед) тамойили асосида ўтказилган баҳолаш усулнинг юқори иқтисодий самарадорлигини кўрсатди. Натижада оғир асоратлар ва қўшимча даволаш харажатларининг олди олиниб, ҳар бир сақлаб қолинган чақалоқ ҳисобига 3 миллион сўм иқтисодий тежамкорликка эришилди.
 иккинчи илмий янгилик: бронх аномалиялари ичида энг кўп тарқалган бронх девори стенозлар ва атрезиясида асосий морфологик ўзгаришлар мушак, тоғай қаватларида ҳали тўлиқ шаклланмаган тоғай ҳалқасининг хондрофибраматоз ва фибрози кўринишида намоён бўлган бўлса, мушакларида миофибробластларнинг кўп бўлиши аниқланганлиги бўйича таклифлар бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 07 июлдаги 6и-68/у ҳамда 6и-69/у-сон билан тасдиқланган «Янги туғилган чақалоқларда бронхопулмонал дисплазияларнинг морфологик ўзгаришларини бахолаш» ва «Янги туғилган чақалоқларда трахея бронхларниинг ривожланиш аномалияларини иммуногистокимёвий бахолаш» мавзусидаги услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (11.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (28.07.2025 й.; 60-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали (08.09.2025 й.; 155-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (25.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (03.09.2025 й.; 52-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилояти патологик анатомия бюроси (24.09.2025 й.; 60-сон буйруқ) бўйича амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги. Бронхопулмонал дисплазиянинг оғир шаклларидан, асфиксия ва аспирацион синдромларда чақалоқларда нафас етишмовчилиги ривожланганда тез ва тўғри қарор қабул қилиниши орқали эрта неонатал даврда чақалоқлар ўлимини 23% га, кеч неонатал даврда эса 17% га камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги. Ҳар бир ўлим ҳолатининг олдини олиш учун сарфланган харажат (Cост пер лифе савед) тамойили асосида ўтказилган баҳолаш усулнинг юқори иқтисодий самарадорлигини кўрсатди. Натижада оғир асоратлар ва қўшимча даволаш харажатларининг олди олиниб, ҳар бир сақлаб қолинган чақалоқ ҳисобига 3 миллион сўм иқтисодий тежамкорликка эришилди.
учинчи илмий янгилик: бронхлар аномалиясини гистокимёвий жиҳатдан ШИФФ усулида ўрганиш бронх стенози, бронх атрезияларида бронх девори безларининг ривожланишдан орқада қолиши, без куртаклари ўрнида патологик калсиноз ўчоқлари юзага келганлиги, бронх деворининг барча анатомик қаватларида ШИФФ мусбат тузилмалари диффуз тўпланганлиги исботланганлиги бўйича таклифлар бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 07 июлдаги 6и-68/у ҳамда 6и-69/у-сон билан тасдиқланган «Янги туғилган чақалоқларда бронхопулмонал дисплазияларнинг морфологик ўзгаришларини бахолаш» ва «Янги туғилган чақалоқларда трахея бронхларниинг ривожланиш аномалияларини иммуногистокимёвий бахолаш» мавзусидаги услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (11.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (28.07.2025 й.; 60-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали (08.09.2025 й.; 155-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (25.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (03.09.2025 й.; 52-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилояти патологик анатомия бюроси (24.09.2025 й.; 60-сон буйруқ) бўйича амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги. Бронхопулмонал дисплазиянинг оғир шаклларидан, асфиксия ва аспирацион синдромларда чақалоқларда нафас етишмовчилиги ривожланганда тез ва тўғри қарор қабул қилиниши орқали эрта неонатал даврда чақалоқлар ўлимини 23% га, кеч неонатал даврда эса 17% га камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги. Ҳар бир ўлим ҳолатининг олдини олиш учун сарфланган харажат (Cост пер лифе савед) тамойили асосида ўтказилган баҳолаш усулнинг юқори иқтисодий самарадорлигини кўрсатди. Натижада оғир асоратлар ва қўшимча даволаш харажатларининг олди олиниб, ҳар бир сақлаб қолинган чақалоқ ҳисобига 3 миллион сўм иқтисодий тежамкорликка эришилди. 
 тўртинчи илмий янгилик, мултиплексли конфокал морфометрияда асосий морфометрик жиҳатлари бўйича, бронх стенози ва бронх атрезиясида бронх девори анатомик қаватларининг назорат гуруҳига нисбатан 2,5-8,3 мартагача ривожланишдан орқада қолганлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 07 июлдаги 6и-68/у ҳамда 6и-69/у-сон билан тасдиқланган «Янги туғилган чақалоқларда бронхопулмонал дисплазияларнинг морфологик ўзгаришларини бахолаш» ва «Янги туғилган чақалоқларда трахея бронхларниинг ривожланиш аномалияларини иммуногистокимёвий бахолаш» мавзусидаги услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (11.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (28.07.2025 й.; 60-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали (08.09.2025 й.; 155-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (25.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (03.09.2025 й.; 52-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилояти патологик анатомия бюроси (24.09.2025 й.; 60-сон буйруқ) бўйича амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги. Бронхопулмонал дисплазиянинг оғир шаклларидан, асфиксия ва аспирацион синдромларда чақалоқларда нафас етишмовчилиги ривожланганда тез ва тўғри қарор қабул қилиниши орқали эрта неонатал даврда чақалоқлар ўлимини 23% га, кеч неонатал даврда эса 17% га камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги. Ҳар бир ўлим ҳолатининг олдини олиш учун сарфланган харажат (Cост пер лифе савед) тамойили асосида ўтказилган баҳолаш усулнинг юқори иқтисодий самарадорлигини кўрсатди. Натижада оғир асоратлар ва қўшимча даволаш харажатларининг олди олиниб, ҳар бир сақлаб қолинган чақалоқ ҳисобига 3 миллион сўм иқтисодий тежамкорликка эришилди. 
бешинчи илмий янгилик, бронх туғма стеноз ва бронх атрезияларида мушак қаватида α-СМА маркерининг юқори позитив экспрессияси миофибробластларнинг кескин трансформацияланишини кўрсаца, CД31 (РЕCАМ-1) маркерининг ўрта, паст позитив экспрессияси бронх деворларида қон томирларнинг ривожланиш кўрсатгичи назорат гуруҳига нисбатан орқада қолганлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 07 июлдаги 6и-68/у ҳамда 6и-69/у-сон билан тасдиқланган «Янги туғилган чақалоқларда бронхопулмонал дисплазияларнинг морфологик ўзгаришларини бахолаш» ва «Янги туғилган чақалоқларда трахея бронхларниинг ривожланиш аномалияларини иммуногистокимёвий бахолаш» мавзусидаги услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (11.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (28.07.2025 й.; 60-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали (08.09.2025 й.; 155-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (25.08.2025 й.; 26-сон буйруқ), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (03.09.2025 й.; 52-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилояти патологик анатомия бюроси (24.09.2025 й.; 60-сон буйруқ) бўйича амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Бронхопулмонал дисплазиянинг оғир шаклларидан, асфиксия ва аспирацион синдромларда чақалоқларда нафас етишмовчилиги ривожланганда тез ва тўғри қарор қабул қилиниши орқали эрта неонатал даврда чақалоқлар ўлимини 23% га, кеч неонатал даврда эса 17% га камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги. Ҳар бир ўлим ҳолатининг олдини олиш учун сарфланган харажат (Cост пер лифе савед) тамойили асосида ўтказилган баҳолаш усулнинг юқори иқтисодий самарадорлигини кўрсатди. Натижада оғир асоратлар ва қўшимча даволаш харажатларининг олди олиниб, ҳар бир сақлаб қолинган чақалоқ ҳисобига 3 миллион сўм иқтисодий тежамкорликка эришилди.