Абдуллаев Сардорбек Усмонхуджаевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): 
“Янги Ўзбекистонда профессионал таълимни ривожлантиришнинг замонавий тенденсиялари ва битирувчиларни иш билан таъминлаш механизмлари (касб-ҳунар мактаблари, коллежлар ва техникумлар мисолида социологик таҳлил)” 22.00.02 ‒ Ижтимоий тузилиш, ижтимоий институтлар ва турмуш тарзи. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: 2024.2.DSc/S51 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат сиёсати ва бошқаруви академияси, DSc.04/2025.27.12.S.01.02 
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Қаххоров Абдулахат Абдуганиевич , социология фанлари доктори, профессор. 
И. Расмий оппонентлар: Отамуратов Сарвар Садуллаевич- Социология фанлари доктори, профессор, Хожиев Завқиддин Фарходович-Социология фанлари доктори, доцент, Юлдашев Анвар Эргашевич – тарих фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Янги Ўзбекистонда профессионал таълим тизимини ривожлантиришни социологик нуқтаи назардан комплекс таҳлил қилиш асосида битирувчиларни иш билан таъминлашни такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
профессионал таълим тизимида таълим жараёнлари, дуал таълим амалиёти ва меҳнат бозори эҳтиёжлари ўртасидаги ижтимоий номувофиқликларни бартараф этиш мақсадида “профессионал таълим – ишлаб чиқариш – меҳнат бозори” кластер тизимини жорий этиш зарурлиги илмий асосланиб, битирувчиларнинг касбий мослашуви, меҳнат бозори билан уйғунлашуви ва бандлигини таъминлаш самарадорлигини ошириш механизмлари такомиллаштирилган;
хорижий давлатлар (АҚШ, Хитой, Япония, Германия ва Жанубий Корея) тажрибаларининг қиёсий-социологик таҳлили асосида Ўзбекистонда профессионал таълим битирувчиларининг бандлигига таъсир этувчи таълим сифати, амалий компетенсиялар, таълим ва ишлаб чиқариш интеграцияси ҳамда касбий мотивация ўртасидаги ижтимоий боғлиқликлар тизимлаштирилиб, битирувчиларнинг меҳнат бозорига мослашуви ва бандлик барқарорлигини таъминлашга йўналтирилган “ижтимоий-интеграцион ёндашув” такомиллаштирилиб, профессионал таълим тизими ва меҳнат бозори ўртасидаги ижтимоий уйғунликни кучайтиришнинг социологик асослари ишлаб чиқилган;
профессионал таълим битирувчиларини иш билан таъминлаш жараёнида оила, маҳалла, таълим муассасаси ва иш берувчилар ўртасидаги ижтимоий ҳамкорлик муносабатларидаги номутаносибликларни бартараф этиш мақсадида, “оила – маҳалла – таълим муассасаси – иш берувчилар” ҳамкорлигини хорижий тажрибалар асосида миллий шароитларга уйғунлаштирган ҳолда “институтлашган ҳамкорлик”нинг социологик моделини такомиллаштириш орқали битирувчиларнинг касбий мослашуви ва бандлик барқарорлигини таъминлаш самарадорлигини ошириш асосланган;
профессионал таълим тизими ва иш берувчилар ўртасидаги ҳамкорлик жараёнида меҳнат бозори эҳтиёжларига оид ахборот алмашинувидаги муаммоларни олдини олиш мақсадида “институтлашган ҳамкорлик” модели доирасида битирувчилар бандлигини прогнозлаш ва меҳнат бозори динамикасини баҳолашга хизмат қилувчи реал вақт режимидаги мониторинг тизимини жорий этишнинг социологик асослари ишлаб чиқилиб, профессионал таълим тизими ва меҳнат бозори ўртасидаги ижтимоий ҳамкорлик самарадорлигини ошириш усуллари асосланган.
профессионал таълим битирувчиларининг меҳнат бозорига тайёрлик даражасини баҳолаш мезонларини тизимлаштириш асосида битирувчиларнинг касбий тайёргарлиги, меҳнат бозори талабларига мослиги ва бандлик имкониятларини комплекс баҳолашга хизмат қилувчи “Эмплоймент Реадинесс Индех (ЭРИ)” индикаторлар тизими ишлаб чиқилиб, битирувчиларнинг меҳнат бозорига мослашув даражасини социологик баҳолаш методикаси такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Янги Ўзбекистонда профессионал таълимни ривожлантиришнинг замонавий тенденсиялари ва битирувчиларни иш билан таъминлаш механизмлари (касб-ҳунар мактаблари, коллежлар ва техникумлар мисолида социологик таҳлил асосида:
профессионал таълим тизимида таълим жараёнлари, дуал таълим амалиёти ва меҳнат бозори эҳтиёжлари ўртасидаги ижтимоий номувофиқликларни бартараф этиш мақсадида “профессионал таълим – ишлаб чиқариш – меҳнат бозори” кластер тизимини жорий этиш зарурлигининг илмий асосланган, битирувчиларнинг касбий мослашуви, меҳнат бозори билан уйғунлашуви ва бандлигини таъминлаш самарадорлигини ошириш механизмлари такомиллаштирилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 20-январдаги 10/26-сонли, Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 8-сентябрдаги 
2-13-21-4848-сонли ҳамда Ўзбекистон ёшлар иттифоқининг 2025-йил 8-сентябрдаги 04-13/714-сонли далолатномалари). Натижада, профессионал таълим муассасалари, ишлаб чиқариш корхоналари ва меҳнат бозори субектлари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни кучайтиришга хизмат қилувчи кластер ёндашувининг илмий-методик асослари такомиллаштирилиб, дуал таълим самарадорлигини ошириш, таълим мазмунини иш берувчиларнинг реал эҳтиёжлари билан уйғунлаштириш, битирувчиларнинг касбий мослашуви ва бандлигини таъминлаш механизмлари мустаҳкамланди ҳамда профессионал таълим тизимида кадрлар тайёрлаш сифатини ошириш ва меҳнат бозори талабларига мос, амалий кўникмаларга эга мутахассисларни тайёрлаш самарадорлигини юксалтиришга хизмат қилди.
хорижий давлатлар (АҚШ, Хитой, Япония, Германия ва Жанубий Корея) тажрибаларининг қиёсий-социологик таҳлили асосида Ўзбекистонда профессионал таълим битирувчиларининг бандлигига таъсир этувчи таълим сифати, амалий компетенсиялар, таълим ва ишлаб чиқариш интеграцияси ҳамда касбий мотивация ўртасидаги ижтимоий боғлиқликлар тизимлаштирилиб, битирувчиларнинг меҳнат бозорига мослашуви ва бандлик барқарорлигини таъминлашга йўналтирилган “ижтимоий-интеграцион ёндашув” такомиллаштирилиб, профессионал таълим тизими ва меҳнат бозори ўртасидаги ижтимоий уйғунликни кучайтиришнинг социологик асослари ишлаб чиқилганлигидан “Камбағал ва ишсиз фуқароларни тадбиркорликка жалб қилиш, уларнинг меҳнат фаоллигини ошириш ва касб-ҳунарга ўқитишга қаратилган ҳамда аҳоли бандлигини таъминлашга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”, “Профессионал таълим тизимини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”, “Профессионал таълим тизимида дуал таълимни ташкил этиш чора-тадбирлари ҳақида”ги қарорларни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025-йил 16-октябрдаги 06/02/12-456-сонли, Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 8-сентябрдаги 
2-13-21-4848-сонли ҳамда Ўзбекистон ёшлар иттифоқининг 2025-йил 8-сентябрдаги 04-13/714-сонли далолатномалари). Натижада, профессионал таълим тизими ва меҳнат бозори ўртасидаги ўзаро интеграцияни кучайтиришнинг илмий асосланган механизмлари такомиллаштирилди ҳамда таълим сифати, амалий компетенсиялар ва иш берувчилар эҳтиёжлари ўртасидаги узвий боғлиқликни таъминлашга хизмат қилувчи ижтимоий-интеграцион ёндашув амалиётга жорий этилиб, битирувчиларнинг меҳнат бозорига муваффақиятли мослашуви, барқарор бандлигини таъминлаш, дуал таълим самарадорлигини ошириш, иш берувчилар иштирокини кенгайтириш ҳамда камбағал ва ишсиз фуқароларни касб-ҳунарга ўқитиш, уларнинг меҳнат фаоллиги ва тадбиркорлик ташаббусларини қўллаб-қувватлаш, профессионал таълим битирувчиларининг бандлик даражасини юксалтиришга хизмат қилувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг илмий-методологик асослари мустаҳкамланди.
профессионал таълим битирувчиларини иш билан таъминлаш жараёнида оила, маҳалла, таълим муассасаси ва иш берувчилар ўртасидаги ижтимоий ҳамкорлик муносабатларидаги номутаносибликларни бартараф этиш мақсадида, “оила – маҳалла – таълим муассасаси – иш берувчилар” ҳамкорлигини хорижий тажрибалар асосида миллий шароитларга уйғунлаштирган ҳолда “институтлашган ҳамкорлик”нинг социологик моделини такомиллаштириш орқали битирувчиларнинг касбий мослашуви ва бандлик барқарорлигини таъминлаш самарадорлигини ошириш асосланган илмий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан “Ўзбекистонда камбағалликни камайтириш масалалари” мавзусида ўтказилган социологик тадқиқотларда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025-йил 16-октябрдаги 06/02/12-456-сонли далолатнома). Натижада, ёшларнинг касбий мослашуви ва бандлигини таъминлашга хизмат қилувчи маънавий-маърифий тадбирлар мазмуни такомиллаштирилди, ижтимоий институтлар ўртасидаги ҳамкорликнинг самарали шаклларини жорий этиш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқилди ҳамда тарғибот ишларининг таъсирчанлиги оширилди.
профессионал таълим тизими ва иш берувчилар ўртасидаги ҳамкорлик жараёнида меҳнат бозори эҳтиёжларига оид ахборот алмашинувидаги муаммоларни олдини олиш мақсадида “институтлашган ҳамкорлик” модели доирасида битирувчилар бандлигини прогнозлаш ва меҳнат бозори динамикасини баҳолашга хизмат қилувчи реал вақт режимидаги мониторинг тизимини жорий этишнинг социологик асослари ишлаб чиқилиб, профессионал таълим тизими ва меҳнат бозори ўртасидаги ижтимоий ҳамкорлик самарадорлигини ошириш усуллари илмий асосланганидан “Ижтимоий фикр” Республика жамоацҳилик фикрини ўрганиш Маркази томонидан “Ўзбекистон ёшлари–2024: қадрятлар, муаммолар ва кутилмалар” мавзусида ўтказилган социологик сўровида «А» блокида 3 та, «В» блокида 3 та, «С» блокида 4 та саволларни тузишда фойдаланилган (“Ижтимоий фикр” Республика жамоацҳилик фикрини ўрганиш марказининг 2025-йил 29-августдаги 01-16/168-сонли далолатномаси). Натижада, битирувсҳилар бандлигини оширишга таъсир этувсҳи омиллар асосида аҳоли бандлигини таъминлаш тизимини янада такомиллаштиришга қаратилган «йўл харитаси»ни ишлаб сҳиқишда ўз самарасини кўрсатди.
профессионал таълим битирувчиларининг меҳнат бозорига тайёрлик даражасини баҳолаш мезонларини тизимлаштириш асосида битирувчиларнинг касбий тайёргарлиги, меҳнат бозори талабларига мослиги ва бандлик имкониятларини комплекс баҳолашга хизмат қилувчи “Эмплоймент Реадинесс Индех (ЭРИ)” индикаторлар тизими ишлаб чиқилиб, битирувчиларнинг меҳнат бозорига мослашув даражасини социологик баҳолаш методикасида таклиф этилган тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг “Ёшлар баланси”ни шакллантириш бўйича йўриқномаси бўйича белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда ҳамда  Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг «Ижтимоий бошқарув ва касбий такомиллашув» мавзусида ўтказилган социологик сўровда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 8-сентябрдаги 2-13-21-4848-сонли ҳамда Ўзбекистон ёшлар иттифоқининг 2025-йил 8-сентябрдаги 04-13/714-сонли далолатномалари) Натижада, битирувчиларнинг меҳнат бозорига тайёрлик даражасини баҳолаш, уларнинг касбий компетенсиялари ва бандлик имкониятларини аниқлаш ҳамда ёшлар бандлигини мониторинг қилиш ва прогнозлаш самарадорлигини оширишга ҳамда маҳаллий давлат ҳокимияти бошқарув органлари фаолиятида ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий комплекс ривожлантириш стратегияларини ишлаб чиқиш, битирувчилар бандлигини таъминлаш, янги иш ўринларини яратишга қаратилган мақсадли дастурларни такомиллаштиришга хизмат қилди.