Назарова Дилдора Илхомовнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумот. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): Янги  ўзбек ше'риятида вазн ва мумтоз жанрларининг  такомил хусусиятлари, 10.00.14 – ХХ аср ўзбек адабиёти ва ҳозирги адабий жараён (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.DSc/Fil855. 
Илмий маслаҳатчи: Қувватова Дилрабо Хабибовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08.
Расмий оппонентлар: Қобилов Усмон Уралович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Эрназарова Гулноза Ҳамраевна, филология фанлари доктори (DSc), профессор;  Орипова Гулноза Миродиловна, филология фанлари доктори (DSc),  доцент.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади янги ўзбек шеъриятида вазнлар ритмикаси, мумтоз лирик жанрларнинг бадиий такомил хусусиятларини очиб беришдан иборат.  
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
янги ўзбек шеъриятида мумтоз шеър ва унинг етакчи вазни бўлган аруздан фойдаланиш давом этганлиги; ғазал, қасида, фард, қитъа, мусаммат, маснавий, рубоий, туюқ каби мумтоз шеърият жанрларида вазн имкониятлари юзага чиққанлиги, мумтоз анъаналар янги пайдо бўлган реалистик адабиёт тамойиллари билан уйғунлаштирилганлиги, замонавий аруз лирик мазмун билан бойитганлиги очиб берилган; 
янги ўзбек шеъриятида мумтоз адабиётдаги жанрларнинг услубидан фойдаланиш аломатлари кузатилиши, муайян асарнинг шаклан бир жанр белгиларини, мазмунан бир жанр хусусиятларини намоён қилиши, муайян мумтоз жанрга хос жиҳатларни барқарор сақлаб қолиши ва шаклан  бармоқлашиш  хусусиятини намоён  этганлиги асосланган;
янги ўзбек шеъриятида ғазал, мустазод каби жанрларнинг муҳим ўрин тутганлиги, уларда ишқ мавзусининг анъанавий талқинлари, шу билан бирга, ижтимоий пафоснинг хусусият сифатида намоён бўлиши, фалсафий, ахлоқий-дидактик руҳга йўғрилганлиги сингари жиҳатлар очиб берилган;
янги ўзбек шеъриятида мусамматлар мазмунида ижтимоийлашувнинг етакчи хусусият касб этганлиги, мусаддас ва муашшар бадиий структурасида  кечган трансформациялар натижасида олтилик ва ўнлик шеър шаклларинг юзага келганлиги, замонавий арузда ёзилган мухаммасларнинг мумтоз шеъриятга шакл ва мазмун жиҳатдан издошлик қилиши, уларни бармоқда ёзиш анъанаси вужудга келганлиги далилланган;
ХХ асрда рубоийларнинг катта қисми ҳазаж баҳрининг ахрам ва ахраб шажараларида битилганлиги, фалсафий-ахлоқий мазмуннинг ифодаланиши баробарида ишқий рубоийлар ҳам яратилганлиги, уларнинг Умар Хайём, Бедил, Навоий, Бобур сингарилар ижодига издошлик қилиши, жанрда бармоқлашиш кечганлиги сингари жиҳатлар аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Янги ўзбек шеъриятида вазн ва мумтоз жанрлар такомилини ёритишда  эришилган илмий натижалардан:
янги ўзбек ғазалларида мақтаъ ва матлаънинг сақланганлиги,  мазмуни, бадиий шакли, образлигига кўра издошлик сингари анъанавий хоссалари; табиат, жамият, Ватан, комил инсон, маънавият, ахлоқ мавзуларининг чуқур бадиий таҳлил этилганлиги, ғазал-мувашшах, ғазал-назира, ғазали мусажжаъ, ғазал-қасида,  сингари синкретик шакллар юзага келганлиги каби жанр структурасидаги трансформацион жараёнлар, янгиланишлар ёритилган; замонавий шеъриятда мумтоз адабиётдаги каби ғазал, маснавий, мураббаъ, мухаммас, мактуб, қасида, туюқ, рубоий кабиларнинг шакли ва услубидан фойдаланиш аломатлари кузатилиши, муайян асарнинг шаклан бир жанр белгиларини, мазмунан эса бошқа  жанр хусусиятларини намоён қилиши, муайян мумтоз жанрга хос жиҳатларни барқарор сақлаб қолиш кабилар асосланган илмий хулосалардан Давлат илмий-техник дастури доирасида бажарилган АЛ-662204396 “Бухоро адабий муҳити ижодкорларининг илмий-адабий мероси бўйича электрон платформа яратиш” (2024-й) мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025-йил 10-июндаги 3723-рақамли маълумотномаси). Натижада лойиҳа янги ўзбек шеъриятида яратилган мумтоз лирик жанрлар ҳақидаги фикр-қарашлар билан бойитилган; 
ХХ асрда рубоийнавислик анъанаси давом этганлиги, уларнинг катта қисми  ҳазаж баҳрининг ахрам ва ахраб шажараларида битилганлиги, фалсафий-ахлоқий мазмуннинг ифодаланиши баробарида ишқий рубоийлар ҳам яратилганлиги, Умар Хайём, Бедил, Навоий, Бобур сингарилар ижодига издошлик қилиши билан бирга, жанр талабларига жавоб бермайдиган шеърлар ҳам ёзилганлиги, вазн сакталиги сингари жиҳатлар Чархий, Собир Абдулла, Мақсуд Шайхзода, Жамол Камол, Тошпўлат Ҳамид,  Рамз Бобожон, Садриддин Салим Бухорий шеърлари орқали очиб берилган; янги ўзбек шеъриятида туюқлар мавжудлиги, уларда ишқий мавзу етакчилик қилиши баробарида ҳажвий-юмористик мазмуннинг ҳам ифода этилганлиги, вазннинг қатъийлиги – рамали мусаддаси маҳзуф тармоғида битилганлиги, қофия ўрнида омоним ва омонимсифат сўзларнинг келиши, “туюқ” номи остида берилган айрим жанр намуналарининг бармоқда ҳам ёзилиши ва бугунги тўртликларга мувофиқ келиши Чархий, Ҳабибий, Ғафур Ғулом, Жуманиёз Жабборов, Зикрилла Неъмат шеърлари орқали далилланган илмий хулосалардан Давлат илмий-техник дастури доирасидаги АЛ-662205561 “Алишер Навоий муаллифлик корпусини яратиш” (2023-2024 йй.) мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 9-июндаги 01/4-2344-рақамли маълумотномаси). Натижада лойиҳа Алишер Навоий анъаналарининг янги ўзбек шеъриятида изчил давом эттирилиши билан боғлиқ қарашлар асосида такомиллаштирилган;
янги ўзбек шеъриятида мумтоз шеър ва унинг етакчи вазни бўлган аруздан фойдаланиш давом этганлиги; ғазал, қасида, фард, қитъа, мусаммат, маснавий, рубоий, туюқ каби мумтоз шеъриятнинг барча жанрларида вазн имкониятлари қўлланилганлиги, мумтоз анъаналар янги пайдо бўлган реалистик адабиёт тамойиллари билан уйғунлаштирилганлиги, замонавий арузни лирик мазмун билан бойитганлиги очиб берилган; янги ўзбек шеъриятида мусамматлар мазмунида ижтимоийлашувнинг етакчи хусусият касб этганлиги, уларда ифоданинг соддалиги, шеърий мисраларда поетик санъатларнинг ўзаро муштарак, бир-бирини тўлдириб келиши, анъанавий қофия талабларига мос келиши, замонавий арузда ёзилган шеърлар мумтоз шеъриятга шакл ва мазмун жиҳатдан издошлик қилиши, уларни бармоқда ёзиш анъанаси вужудга келганлиги ёритилган фикр-қарашлардан ИЛ-402104474 “Болалар адабиёти.уз” электрон платформа ва унинг мобил иловасини яратиш” номли амалий лойиҳада (2022-2023 йй.) фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг  2025-йил 2-июндаги 01/4-2249-рақамли маълумотномаси). Натижада лойиҳа янги ўзбек шеъриятида арузни қўллаш билан боғлиқ қарашлар орқали бойитилган;
янги ўзбек шеъриятида ғазал, мустазод каби жанрларнинг муҳим ўрин тутганлиги, уларда ишқ мавзусининг анъанавий талқинлари, шу билан бирга, ижтимоий пафоснинг хусусият сифатида намоён бўлиши,  фалсафий, ахлоқий-дидактик руҳга йўғрилганлиги сингари жиҳатлар Собир Абдулла, Ҳабибий, Ғафур Ғулом, Ҳамид Олимжон, Э.Воҳидов, А.Орипов, Жамол Камол, Мирзо Кенжабек, Тошпўлат Ҳамид, Сирожиддин Саййид каби шоирлар шеърлари орқали ёритиб берилган. Айниқса, мумтоз жанрларга замонавий руҳнинг олиб кирилганлиги, ғазалларнинг кўпроқ рамал ва ҳазажда, мустазоднинг ҳазажи мусаммани ахраби макфуфи мақсур тарзидаги қатъий вазнда ёзилганлиги, уларда қасида мазмунининг устуворлик қилиши илмий далилланган фикр-қарашлардан Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг “Ассалом, Бухоро”, “Миллий ўзликни англаб” кўрсатувларида фойдаланилган ва тадқиқотчи билан бевосита суҳбат олиб борилган (Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил 9-июндаги 01-09/118-рақамли маълумотномаси). Натижада диссертациядаги асосли фикр-қарашлар телетомошабинларнинг янги ўзбек шеъриятида анъанавийлашган мумтоз жанрлар, хусусан, ғазал ва мустазодларнинг  мазмун-моҳияти, уларда ифода этилган фикр-ғоялар билан яқиндан танишишларига имкон яратиб, адабий кўрсатувлар заҳирасини илмий жиҳатдан бойитишга хизмат қилган.