Жанзаков Бекзот Кулмамат ўғлининг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Миллий туризм хизматлари бозорини ривожлантириш ва самарадорлигини ошириш моделларини такомиллаштиришнинг методологик асослари”, 08.00.17 – Туризм ва меҳмонхона фаолияти (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.DSc/Iqt735
Илмий маслаҳатчи: Сафаров Баҳодирҳон Шаҳриёрович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Ипак йўли” туризм ва маданий мерос халқаро университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: “Ипак йўли” туризм ва маданий мерос халқаро университети, DSc. 22/2025.27.12.I.01.01
Расмий оппонентлар: Тухлиев Нурислом, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси академиги, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Тураев Баҳодир Хотамович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Норчаев Асатулло Норбўтаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: миллий туризм хизматлари бозорини ривожлантириш ва самарадорлигини ошириш моделларини такомиллаштиришнинг методологик асосларига оид илмий таклиф ва услубий-амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Халқаро туризм академияси Самарқанд кампуси фаолиятининг мақсадли кўрсаткичларига биноан, 2028 йилга қадар туризм ва хизмат кўрсатиш соҳаларида фаолият юритаётган 2,8 минг нафар мутахассисни қайта тайёрлаш ҳамда уларнинг малакасини ошириш мақсадида ҳудудларда жойлаштириш воситалар фаолиятидаги технологик ўзгаришлар ва ишлаб чиқариш унумдорлиги динамикасини комплекс баҳолаш асосида меҳмонхоналар самарадорлигини ошириш услубиётини такомиллаштиришда туристик бизнеснинг техник, ресурс ва харажатлар самарадорлигини аниқлаш имконини берувчи “Дата Энвелопмент Аналйсис” моделидан фойдаланган ҳолда кирувчи ресурслар (хом ашё, инвестициялар, ускуналар) ва чиқувчи натижалар (хизматлар, товарлар)нинг оптимал ўзгаришини ифодаловчи яхлит масофавий функсияга асосланган “Малмқуист продуcтивитй индех” усулининг қўлланилиш афзалликлари бўйича таклифлар асосланган;
туризм соҳасини ривожлантиришнинг устувор мақсадларига биноан, ялпи ички маҳсулотдаги улушини 7 фоизгача етказиш, чет эллик туристлар сонини 20 млн нафаргача ошириш, туризм хизматлари экспорти ҳажмини 6 млрд АҚШ долларидан зиёдга етказиш ва 4 ҳамда 5 юлдузли меҳмонхоналар сонини 2 бараварга кўпайтириш мақсадида ҳудудий туристик бизнесни ривожлантиришнинг илмий-амалий ёндашуви сифатида даволаш-соғломлаштириш, тарихий-маданий, МИCЕ ва экологик йўналишларни қамраб олган «Ҳудудий Самарқанд инновацион туризм гиперкластери»ни шакллантириш бўйича унинг ташкилий тузилмаси, функсионал алоқалари ва амалий фаолият юритиш харитасини ишлаб чиқиш асосида халқаро тадбирларга камида 100 нафар хорижий туристни жалб қилувчи тадбиркорлик субъектлари учун қўшилган қиймат солиғининг бир қисмини (50%) қайтариш орқали МИCЕ-туризмни рағбатлантириш “Промотион оф МИCЕ тоурисм” усулидан фойдаланиш бўйича таклифлар асосланган;
туризм бизнесида нарх, фойда ва бозор сиғими ўзгаришлари симуляциясининг таъсирини ҳисобга олган ҳолда туристлар танловини баҳолаш, меҳмонхона хизматлар сифатини ошириш мақсадида истеъмолчиларнинг нарх сезгирлиги, сифат сезгирлиги, меҳмонхонанинг репутацион жозибадорлиги ва мижозларнинг субъектив афзалликларини қамраб олувчи кўрсаткичлар орқали туристик субъектлар рақобатбардошлигини моделлаштириш усулини такомиллаштириш асосида халқаро эътироф этилган “яшил” сертификатларни олиш билан боғлиқ харажатларнинг 50 фоизини қоплаш орқали меҳмонхона секторида барқарор ривожланишни рағбатлантириш “Стимулатинг сустаинабле девелопмент ин тҳе ҳотел сеcтор” моделидан фойдаланиш бўйича таклифлар асосланган;
Миллий туризм ягона платформаси доирасида “Хавфсиз шаҳар” аппарат-дастурий комплекси билан интеграция қилинган ҳолда республика ҳудудларига туристлар оқимини (тоифалар кесимида) ва уларнинг хоҳиш-истакларини таҳлил қилиш, персоналлаштирилган маршрутлар ҳамда таклифларни шакллантириш, нарх ҳосил бўлиши ва ресурслар тақсимотини оптималлаштириш имкониятларини назарда тутувчи сунъий интеллект ва катта ҳажмдаги маълумотлар таҳлили тизимини жорий этиш мақсадида туристлар ҳамда маҳаллий аҳоли учун қулайлик яратувчи сунъий интеллектга асосланган “Диета апп” иловасини ишлаб чиқиш асосида унинг фаолияти туристлар эҳтиёжларини янада тўлиқ қондириш ҳамда рестораторларни янги маҳсулотлар ва персоналлаштирилган таклифларни яратишга рағбатлантирувчи самарали “Ан эффеcтиве инcентиве модел” моделидан фойдаланиши бўйича таклифлар асосланган;
миллий туризм хизматлари бозорини ривожлантириш омилларининг таъсирини ҳисобга олган ҳолда, самарадорликни ошириш моделларидан самарали фойдаланиш кўрсаткичларининг ҳисоб-китоблари асосида республикага кирувчи туристлар сонини 2030 йилгача ривожлантириш бўйича прогноз параметрлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Миллий туризм хизматлари бозорини ривожлантириш ва самарадорлигини ошириш моделларини такомиллаштиришнинг методологик асослари бўйича ишлаб чиқилган таклифлар асосида:
Халқаро туризм академияси Самарқанд кампуси фаолиятининг мақсадли кўрсаткичларига биноан, 2028 йилга қадар туризм ва хизмат кўрсатиш соҳаларида фаолият юритаётган 2,8 минг нафар мутахассисни қайта тайёрлаш ҳамда уларнинг малакасини ошириш мақсадида ҳудудларда жойлаштириш воситалар фаолиятидаги технологик ўзгаришлар ва ишлаб чиқариш унумдорлиги динамикасини комплекс баҳолаш асосида меҳмонхоналар самарадорлигини ошириш услубиётини такомиллаштиришда туристик бизнеснинг техник, ресурс ва харажатлар самарадорлигини аниқлаш имконини берувчи “Дата Энвелопмент Аналйсис” моделидан фойдаланган ҳолда кирувчи ресурслар (хом ашё, инвестициялар, ускуналар) ва чиқувчи натижалар (хизматлар, товарлар)нинг оптимал ўзгаришини ифодаловчи яхлит масофавий функсияга асосланган “Малмқуист продуcтивитй индех” усулининг қўлланилиш афзалликлари бўйича асосланган таклифлар 2025 йил 20 ноябр ПҚ-350-сон “Бутунжаҳон туризм ташкилоти шафелигида Халқаро туризм академияси Самарқанд кампуси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги тасдиқланган “Йўл харитаси”га киритилган (Ўзбекистон Республикаси Туризм Қўмитаси 2026-йил 15-апрелдаги 02-17/3872-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётга жорий этиш натижасида, туристик бизнес субъектларида иқтисодий самарадорликни ҳисоблаш аниқлиги ошган ва менежерларнинг қарор қабул қилиш хатолиги камайган, натижада, туристик бизнесда қўшимча 5% самарадорликка эришиш имконияти асосланган;
туризм соҳасини ривожлантиришнинг устувор мақсадларига биноан, ялпи ички маҳсулотдаги улушини 7 фоизгача етказиш, чет эллик туристлар сонини 20 млн нафаргача ошириш, туризм хизматлари экспорти ҳажмини 6 млрд АҚШ долларидан зиёдга етказиш ва 4 ҳамда 5 юлдузли меҳмонхоналар сонини 2 бараварга кўпайтириш мақсадида ҳудудий туристик бизнесни ривожлантиришнинг илмий-амалий ёндашуви сифатида даволаш-соғломлаштириш, тарихий-маданий, МИCЕ ва экологик йўналишларни қамраб олган «Ҳудудий Самарқанд инновацион туризм гиперкластери»ни шакллантириш бўйича унинг ташкилий тузилмаси, функсионал алоқалари ва амалий фаолият юритиш харитасини ишлаб чиқиш асосида халқаро тадбирларга камида 100 нафар хорижий туристни жалб қилувчи тадбиркорлик субъектлари учун қўшилган қиймат солиғининг бир қисмини (50%) қайтариш орқали МИCЕ-туризмни рағбатлантириш “Промотион оф МИCЕ тоурисм” усулидан фойдаланиш бўйича асосланган таклифлар 2025 йилдаги 19 ноябрдаги ПҚ-348-сон “Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси фаолиятини ташкил этиш ва туризм соҳасини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги тасдиқланган “Йўл харитаси”га киритилган (Ўзбекистон Республикаси Туризм Қўмитаси 2026-йил 15-апрелдаги 02-17/3872-сон маълумотномаси). Натижада, миллий туризм бозорида туристик бизнес самарадорлиги ошиб Самарқанд вилояти ҳудудий ялпи маҳсулотини 15-20%га оширишга замин яратган;
туризм бизнесида нарх, фойда ва бозор сиғими ўзгаришлари симуляциясининг таъсирини ҳисобга олган ҳолда туристлар танловини баҳолаш, меҳмонхона хизматлар сифатини ошириш мақсадида истеъмолчиларнинг нарх сезгирлиги, сифат сезгирлиги, меҳмонхонанинг репутацион жозибадорлиги ва мижозларнинг субъектив афзалликларини қамраб олувчи кўрсаткичлар орқали туристик субъектлар рақобатбардошлигини моделлаштириш усулини такомиллаштириш асосида халқаро эътироф этилган “яшил” сертификатларни олиш билан боғлиқ харажатларнинг 50 фоизини қоплаш орқали меҳмонхона секторида барқарор ривожланишни рағбатлантириш “Стимулатинг сустаинабле девелопмент ин тҳе ҳотел сеcтор” моделидан фойдаланиш бўйича асосланган таклифлар 2025 йилдаги 19 ноябрдаги ПҚ-348-сон “Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси фаолиятини ташкил этиш ва туризм соҳасини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги тасдиқланган “Йўл харитаси”га киритилган (Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси 2026-йил 15-апрелдаги 02-17/3872-сон маълумотномаси). Натижада, миллий туризм бозорида рақобатбардошлик таъминланиб, нархлар, фойда ва бозор сиғими ўзгаришлари симуляцияси асосида меҳмонхоналарга бўлган талабни 20% ошириш имкониятини яратган;
Миллий туризм ягона платформаси доирасида “Хавфсиз шаҳар” аппарат-дастурий комплекси билан интеграция қилинган ҳолда республика ҳудудларига туристлар оқимини (тоифалар кесимида) ва уларнинг хоҳиш-истакларини таҳлил қилиш, персоналлаштирилган маршрутлар ҳамда таклифларни шакллантириш, нарх ҳосил бўлиши ва ресурслар тақсимотини оптималлаштириш имкониятларини назарда тутувчи сунъий интеллект ва катта ҳажмдаги маълумотлар таҳлили тизимини жорий этиш мақсадида туристлар ҳамда маҳаллий аҳоли учун қулайлик яратувчи сунъий интеллектга асосланган “Диета апп” иловасини ишлаб чиқиш асосида унинг фаолияти туристлар эҳтиёжларини янада тўлиқ қондириш ҳамда рестораторларни янги маҳсулотлар ва персоналлаштирилган таклифларни яратишга рағбатлантирувчи самарали “Ан эффеcтиве инcентиве модел” моделидан фойдаланиши бўйича асосланган таклифлар 2025 йилдаги 19 ноябрдаги ПҚ-348-сон “Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси фаолиятини ташкил этиш ва туризм соҳасини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги тасдиқланган “Йўл харитаси”га киритилган (Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси 2026-йил 15-апрелдаги 02-17/3872-сон маълумотномаси). Натижада, туристларга соғлом овқатланиш хизматларини сунъий интеллект технологиялари асосида амалга ошириш имкониятлари яратилиб, туристлар эҳтиёжларини тўлиқ қондириш мумкинлиги икки бараварга оширишига замин яратилган;
миллий туризм хизматлари бозорини ривожлантириш омилларининг таъсирини ҳисобга олган ҳолда, самарадорликни ошириш моделларидан самарали фойдаланиш кўрсаткичларининг ҳисоб-китоблари асосида республикага кирувчи туристлар сонини 2030 йилгача ривожлантириш бўйича прогноз кўрсаткичлари Туризм қўмитаси томонидан ишлаб чиқилган ҳудудий дастурлар ва “Йўл хариталари”га киритилган (Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси 2026-йил 15-апрелдаги 02-17/3872-сон маълумотномаси). Ушбу прогноз параметрларга кўра, республикада миллий туризм хизматлари бозори изчил ривожланиши натижасида мамлакатимизга кирувчи туристлар сони қўшимча 3 миллион нафарга ортиб, 20 миллион нафарга етказишга замин яратилган.
