Эргашкулов Бобуржон Нусратуллоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Талабаларни олий таълим муассасаларига мослашувининг ижтимоий-психологик жиҳатлари” 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.PhD/P1523.
Илмий раҳбар: Шарапова Сабоҳат Джаббаровна психология фанлари доктори (DSc), проффессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Гулистон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.P.03.02.
Расмий оппонентлар: Бафаев Муҳиддин Муҳаммадович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Фарфиева Камола Адҳамжоновна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро Халқаро Университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: талабаларнинг олий таълим муассасасига мослашувининг ижтимоий-психологик жиҳатларини тадқиқ қилиш, мослашув даражасига таъсир қилувчи омилларни аниқлаш ва мувоффақиятли мослашувни таъминлашга қаратилган амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
талабаларнинг трансформациялашган таълим муҳитига мослашишида ижтимоий фаоллик, стрессни бошқариш, мотивация, коммуникативлик ҳамда ўзаро қўллаб-қувватлаш тизими билан боғлиқ комплекс омилларнинг таъсирига асосланиб ўқишга нисбатан ижобий эмосионал муносабат субект-обект муносабатларини субъкт-субект ҳамкорлик тизимига айлантирувчи муҳим ижтимоий-психологик механизм эканлиги аниқланган;
талабаларнинг олий таълим муассасасига мослашишида ўзаро муносабатларда ҳурматга сазовор бўлиш, моддий фаровонлик, қизиқарли ҳаёт, бахтли оилавий турмуш ҳамда ижтимоий тан олинишнинг доминантлигига кўра, шахс мақсадли қадриятлари тизими мотивацион-интенсионал йўналганлик, ижтимоий идентификация ва ўзини англаш механизмлари орқали намоён бўлувчи муҳим ижтимоий-психологик омил эканлигини далиллаган;
талабаларнинг олий таълим ҳақидаги тасаввурлари таълим жараёнидаги қийинчиликларга бардош бера олиш, стрессли вазиятларни енгиш ҳамда самарали ижтимоий муносабатлар ўрната олиш кўникмаларининг доминант намоён бўлишига асосланиб психологик барқарорлик, коммуникатив фаоллик, ижтимоий интеграция механизмлари орқали ўқув фаолияти ва ўқув гуруҳига ижтимоий-психологик мослашувнинг юқори даражада кечишини таъминловчи муҳим детерминант экани аниқланган;
таълим субектларининг ўқув фаолиятига мослашув жараёни дивергент ва конвергент тафаккур, ностандарт вазиятларда креатив ечим топиш ҳамда семантик эгилувчанлик қобилиятларининг намоён бўлиш даражасига боғлиқлиги туфайли тафаккур типининг когнитив мослашув механизмлари орқали талабаларнинг ижтимоий-психологик ва академик интеграциясига бевосита таъсир кўрсатиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Талабаларда, олий таълим тизимига мослашувининг ижтимоий психологик жиҳатларини ўрганиш бўйича амалга оширилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
талабаларнинг олий таълим муассасаларига мослашувида таълимга эмоционал муносабат, ўз-ўзини қўллаб-қувватлаш, ижтимоий муносабат оʻрнатиш коʻникмасининг устувор намоён бўлиш муҳимлигига кўра ҳудудий хусусиятларга богʻлиқ дифференциал фарқларнинг мавжудлиги аниқланган. Натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий маркази қошидаги психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг 2025-йил 31-05 № ПМ-93-сонли илмий методик Кенгаш баённомасига асосан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий марказининг 31-Май 2025-й.№19-сонли илмий услубий Кенгаш баённомаси).Натижада, талаба-ёшларда олий таълим тизимига мослашувининг ижтимоий психологик жиҳатларини ўрганиш имкониятларини кенгайтиришга эришилган;
талабаларнинг олий таълим муассасасига мослашувида ўзаро муносабатларда ҳурматга сазовор бўлиш, моддий фаровонлик, қизиқарли ҳаёт, бахтли оилавий турмуш, ижтимоий тан олинишнинг устуворлигига кўра, шахс мақсадли қадриятлари муҳим аҳамиятга эга эканлиги далилланган натижалар марказ қошидаги психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг 2025-йил 31-05 № ПМ-93-сонли илмий методик Кенгаш баённомасига асосан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий марказининг 31-Май 2025-й. №19-сонли илмий услубий Кенгаш баённомаси). Натижада, талаба-ёшларда олий таълим тизимига мослашувининг ижтимоий психологик жиҳатларини ўрганиш имкониятларини кенгайтиришга эришилган;
талабаларнинг олий таълим ҳақидаги тасаввурларига кўра, таълимдаги қийинчиликларга бардош бера олиш ва ижтимоий муносабатларни ўрната олиш кўникмасини устувор намоён бўлиши ижтимоий мослашувни кучли ифодаланиши аниқланган натижалар марказ қошидаги психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг 2025-йил 31-05 №ПМ-93-сонли илмий методик Кенгаш баённомасига асосан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий марказининг 31-Май 2025-й.№19-сонли илмий услубий Кенгаш баённомаси).Натижада, талаба-ёшларда олий таълим тизимига мослашувининг ижтимоий психологик жиҳатларини ўрганиш имкониятларини кенгайтиришга эришилган;
талабаларнинг таълимга мослашуви дивергент, конвергент фикрлаш, ностандарт вазиятларда ечим топиш, семантик эгилувчанлик қоболиятига кўра тафаккур типига боғлиқ намоён бўлиши исботланган, натижалар марказ қошидаги психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг 2025-йил 31-05 № ПМ-93-сонли илмий методик Кенгаш баённомасига асосан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий марказининг 31-Май 2025й №19-сонли илмий услубий Кенгаш баённомаси). Натижада, талаба-ёшларда олий таълим тизимига мослашувининг ижтимоий психологик жиҳатларини ўрганиш имкониятларини кенгайтиришга эришилган.