Собиров Абдулазиз Абдурозиқовичнинг 
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):«Етуклик даврида шахс психологик саломатлигига таъсир этувчи педагогик ва психологик омиллари»мавзусидаги 19.00.06. – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш  психологияси (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.DSc/P256.
Илмий раҳбар: Қаршиева Дилафруз Суюновна   психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети,  DSc.01/2025.27.12.Р.03.02.
Расмий оппонентлар: Уразбаева Дилбар Абдуллаевна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Ибодуллаев Зарифбой Раджабович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Илхамова Дилфуза Илясовна,  психология  фанлари доктори, (DSc) профессор.
Етакчи ташкилот:Профи университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: етуклик даврида шахс психологик саломатлигига таъсир этувчи педагогик ва психологик омилларни аниқлаш ҳамда шахс психологик  саломатлигини барқарорлаштиришга қаратилган амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан  иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Шахс психологик саломатлигининг ёшга боғлиқ дифференциал хусусиятларига кўра 25–39 ёш гуруҳида юқори хавотирлик, эмоционал беқарорлик ва дезадаптив реакцияларнинг 40–50 ёш гуруҳида эса конструктив қўрқув, эмоционал барқарорлик ва ижтимоий адаптация механизмларининг нисбатан юқори даражада намоён бўлиши натижасида онтогенетик ривожланишдаги когнитив ва эмоционал тажриба психологик саломатликнинг динамик характердан барқарор конструктивлашган тизимга ўтишида муҳим омил эканлиги аниқланган.
Шахснинг индивидуал психологик хусусиятларига кўра эмоционал барқарорлик ва экстроверсиянинг юқори даражада ривожланганлиги “Мен”даги структуравий омиллардан конструктив қўрқув, идентификациянинг ўзаро интеграциясини кучайтириши натижасида психологик саломатликнинг ички регуляцияга асосланган конструктив тизим сифатида шаклланиши фрустацион толерантлик орқали рефлексив ва адаптив механизмларга боғлиқ эканлиги далилланган.
Шахс психологик ҳимоя механизмларининг интегратив ва селектив характерига кўра проексия, компенсация, гиперкопменсация, инкор этиш ва сиқиб чиқаришнинг фаоллашуви стрессга чидамлиликни таъминлаши, уларнинг ҳаддан ортиқ фаоллашуви эса дезадаптив функсияларни кучайтириши туфайли психик саломатликнинг ҳимоя механизмлари орқали бошқарилувчи икки векторли (адаптив–дезадаптив) динамик тизими асосланган.
Шахснинг психологик саломатлиги субектив тузилмалар (эмоционал барқарорлик, рефлекция, мотивация, “Мен” тизими), когнитив жараёнлар ва ижтимоий хулқ-атворнинг ўзаро уйғунлиги асосида стресс, хавотир, фрустация ва ички зиддиятларга нисбатан конструктив мослашувни, эмоционал ўзини бошқаришни таъминлаганлиги туфайли ички психик ресурслар ва ташқи ижтимоий муҳит талаблари ўртасидаги мувозанатни сақлашга хизмат қилувчи интегратив психик ҳолат эканлиги аниқланган.
Шахс психологик саломатлигини ривожлантиришнинг интегратив модели психоедукация жараёнида трансформацион механизмлар орқали салбий психик ҳолатларнинг (хавотир, депрессивлик, соматизация, фобия, деструктив эгоизм) конструктив ҳолатларга (хотиржамлик, ўзига ишонч, адекват рефлекция, конструктив фаоллик, психологик барқарорлик) ўтиш қонуниятларини очиб бериб, бу жараён эмоционал барқарорлик ва когнитив қайта ишлашнинг ўзаро интеграцияси ҳамда ички регулятив механизмларнинг фаоллашуви асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Шахс психологик саломатлигининг ёшга боғлиқ дифференциал хусусиятлари, хусусан 25–39 ёшда хавотирлик ва эмоционал беқарорликнинг, 40–50 ёшда эса эмоционал барқарорлик ҳамда ижтимоий адаптация механизмларининг устун намоён бўлишига оид хулосалардан Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-387-сон буйруғи билан “Онтогенез психологияси. Дифференциал психология” моделини такомиллаштиришда фойдаланилган (ПМ-387а-сон маълумотнома). Натижада шахс психологик саломатлигининг ёшга оид диагностик мезонлари аниқлаштирилган. 
  Эмоционал барқарорлик, экстроверсия ва фрустацион толерантликнинг психологик саломатлик билан боғлиқлиги ҳамда ички регуляцияга асосланган конструктив тизим сифатида шаклланишига оид илмий хулосалардан “Онтогенез психологияси. Дифференциал психология” моделини бойитишда фойдаланилган (ПМ-387а-сон маълумотнома). Натижада шахснинг индивидуал-психологик хусусиятлари ва психологик саломатлик кўрсаткичлари ўртасидаги боғлиқликларни баҳолаш имконияти кенгайтирилган. 
  Психологик ҳимоя механизмларининг адаптив ва дезадаптив функсиялари, жумладан проексия, компенсация, гиперкомпенсация, инкор этиш ва сиқиб чиқаришнинг стрессга чидамлиликдаги ўрнига оид хулосалардан “Онтогенез психологияси. Дифференциал психология” моделига қўшимча сифатида фойдаланилган (ПМ-387а-сон маълумотнома). Натижада психологик саломатликнинг ҳимоя механизмлари билан боғлиқ динамик хусусиятларини баҳолаш имконияти яратилган. 
Шахс психологик саломатлигининг эмоционал барқарорлик, рефлекция, мотивация ва “Мен” тизими каби субектив тузилмалар интеграциясига асосланганлиги ҳақидаги илмий хулосалардан ўқув-услубий материалларни такомиллаштиришда фойдаланилган (ПМ-387а-сон маълумотнома). Натижада шахсийлик хусусиятлари, когнитив жараёнлар ва ижтимоий мослашув кўрсаткичларини комплекс баҳолаш механизмлари ишлаб чиқилган. 
  Психоедукация асосида ишлаб чиқилган шахс психологик саломатлигини такомиллаштиришнинг интегратив моделига оид илмий натижалардан “Онтогенез психологияси. Дифференциал психология” моделини такомиллаштиришда фойдаланилган (ПМ-387а-сон маълумотнома). Натижада хавотир, депрессивлик, соматизация ва фобия каби салбий психик ҳолатларни конструктив психологик ҳолатларга трансформация қилишга қаратилган тренинг дастури ва амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish