Умарова Мукаддас Рустамовнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Тропан ва изохинолин алкалоидлари ҳосилаларининг ситотоксик фаоллигини ўрганиш», 02.00.10 - Биоорганик кимё, 03.00.01 – Биокимё (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/В1598.
Илмий раҳбарлар: Азимова Шахноз Садиковна, биология фанлари доктори, профессор; Терентева Екатерина Олеговна, PhD, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўсимлик моддалари кимёси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Биоорганик кимё институти ҳузуридаги DSc.05/2025.27.12.K/B.18.01 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хашимова Нигора Рустамовна, биология фанлари доктори, профессор; Қўзиев Шерали Насруллоевич, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент фармасевтика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: тропан ва изохинолин алкалоидлари ҳосилалари орасидан саратон ҳужайраларига фаол, нормал ҳужайраларга кам токсик бирикмаларни ин витро шароитида аниқлаш ҳамда аниқланган истиқболли бирикмаларни ин виво, лейкемия турларига таъсирини ин ситу, шунингдек, аниқланган ситотоксик бирикмаларнинг таъсир механизмларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк марта ин витро шароитида конволвиннинг Н-алкил (Ч₂)н ҳосилалари, 3,4-дигидроизохинолин ҳосилалари ва 1-(арил)-Н-алкил (Ч₂)н тетрагидроизохинолин ҳосилаларининг ситотоксик фаоллиги аниқланган: 
1-(2ъ-бром-4ъ,5ъ-метилендиоксифенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетраҳидроизохинолин (И-Бр) ҳосиласининг  Т-лимфобластли лейкемия ҳужайра линиялари CCРФ-CЕМ ва Журкатга юқори ситотоксик таъсири ва нормал ҳужайраларга нисбатан нжўя таъсир этмаслига исботланган;
ин ситу шароитида И-Бр бирикмаси ситарабин ва доксорубицин припаратларига нисбатан ўткир миелолейкемия (ЎМЛ), ўткир миеломоноцитар лейкемия (ЎММЛ) ва ўткир монобластик лейкемия (ЎМоЛ)да юқори самарадорли эканлиги исботланган;
биринчи марта И-Бр бирикмасининг саратон ҳужайраларида оксидловчи стрессга таъсири тадқиқ ситотоксик таъсири липидларнинг пероксидли оксидланиш маҳсулотлари кўпайишига таъсир кўрсатмаслигини аниқланган;
И-Бр бирикмасининг саратон ҳужайралари пролиферацияси учун масъул бўлган Топ И ва Топ ИИ генларининг экспрессиясига таъсири тадқиқ этиш натижасида, ушбу ҳосила, Топ И генининг экспрессиясини ингибирлаши аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Изохинолин алкалоидлари ҳосилаларини биологик фаолликларини тадқиқ этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
лейкемия ҳужайралари турларига нисбатан ситотоксик фаол бўлган 1-(2ъ-бром-4ъ,5ъ-метилендиоксифенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетраҳидроизохинолин бирикмаси учун Евроосиё интеллектуал мулк агентлигининг халқаро ихтро патенти олинган (№ 050000 Б1, 29.05.2025 й.). Натижада, изохинолин алкалоидларининг синтетик ҳосилалари асосида онкогематологик касалликларни даволаш учун препаратлар яратиш инкинини берган;
ўткир миелоид, ўткир миеломоноцитар ҳамда ўткир монобласт лейкозларга самарали таъсир кўрсатувчи изохинолин алкалоидларининг янги синтетик ҳосилаларига Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлиги ихтро патенти олинган (№ ИАП 8304, 13.11.2025 й.). Натижада, изохинолин алкалоидларининг синтетик ҳосилалари ўткир миелоид, ўткир миеломоноцитар ҳамда ўткир монобласт лейкозларни даволаш учун истиқболли саратонга қарши дори воситаси сифатида тавсия этиш имконини беради;
тропан ва изохинолин алкалоидлари ҳосилаларининг саратон ҳужайраларида ситотоксик фаоллигини  ўрганиш натижаларидан Ўсимлик моддалари кимёси институтининг «Ўзбекистон флораси ўсимликларининг алкалоидлари асосида юқори биологик фаолликларни намоён қилувчи самарали дори-воситаларини қидириш» мавзусидаги базавий фундаментал тадқиқотларида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 6.02.2026 йилдаги 4/1255-338-сон маълумотномаси). Натижада, изохинолин алкалоиди асосида истиқболли, биологик фаол, янги, модификацияланган ҳосилаларни яратиш имкониятини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish