Насиров Мардонбек Халдарбековичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўтиш металлари дихалкогенидларининг мономолекуляр қатламларида қутбланган ёругʻликнинг ютилиши ва ўлчамли квантлашиш назарияси”, 01.04.10 – Яримўтказгичлар физикаси (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/FM1217.
Илмий раҳбар: Расулов Ваҳоб Рустамович, физика-математика фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги Яримўтказгичлар физикаси ва микроелектроника илмий-тадқиқот институти, DSc.03/2025.27.12.FM/T.01.06.
Расмий оппонентлар: Гафур Гулямов, физика-математика фанлари доктори, профессор; Имамов Эркин Зуннунович, физика-математика фанлари доктори, профессор; 
Етакчи ташкилот: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: МоС₂, МоСе₂ ва РеС₂ ўтиш металлари дихалкогенидларининг мономолекуляр қатламларида чизиқли ҳамда циркуляр қутбланган ёруғликнинг бир-, икки- ва уч-фотонли зоналараро ютилиш коеффитсиентларини частота, қутбланиш ҳолати, ёруғлик интенсивлиги ва температура бўйича микроскопик назария асосида ҳисоблаш ҳамда ушбу материаллар асосидаги паст ўлчамли тузилмаларда ўлчамли квантлашиш қонуниятларини аниқлашдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
чизиқли ва циркуляр қутбланган ёруғликнинг зоналараро икки фотонли ютилиш коеффитсиенти учун когерент тўйиниш ҳисобга олинмаган шароитда фотон энергияси ортиши билан чизиқли қутбланган ёруғлик ютилиш коеффитсиенти E_g=0,3eV да ℏω=0,65 eV ва E_g=1,5eV да ℏω=0,90 eV қийматларда, циркуляр қутбланган ёруғлик ютилиш коеффитсиенти эса мос равишда ℏω=0,63 эВ ва ℏω=0,85 eV қийматларда максимумга эришиши, шунингдек, частотанинг белгиланган қийматида ушбу коеффитсиентларнинг 100–500 К ҳарорат оралиғида экстремумсиз монотон ортиши аниқланган;
частотанинг белгиланган қийматида зоналараро уч фотонли ютилиш коеффитсиентининг ҳарорат ортиши билан монотон ортиши ҳамда ҳисоблашларда танланган параметрлар оралиғида ушбу температуравий боғланиш характерининг ёруғлик қутбланиш ҳолати ва материалнинг тақиқланган зона кенглигига боғлиқ эмаслиги аниқланган;
зоналараро уч фотонли ютилиш коеффитсиентининг белгиланган ҳароратда ёруғлик қутбланиш ҳолатидан қатъи назар, фотон частотаси ортиши билан максимум орқали ўтиб камайиши ҳамда тақиқланган зона кенглиги ортиши билан унинг максимал қиймати миқдоран ошиши аниқланган;
ўтиш металлари дихалкогенидларининг мономолекуляр қатламлари асосида ўстирилган ўлчамли квантлашган нуқталарда заряд ташувчиларнинг энергетик дисперсияси дискрет квантланган энергетик сатҳлар тўпламидан иборат бўлиши, уларнинг қийматлари материалнинг зонавий параметрлари, структуранинг геометрик ўлчамлари ва квантланган сатҳларнинг тартиб рақамига боғлиқлиги, шунингдек, структура ўлчамлари камайиши билан қўшни энергетик сатҳлар орасидаги масофа ортиши аниқланган;
1560 нм тўлқин узунликли лазер билан ёритилган РеС₂ моноқатламида чизиқли қутбланган ёругʻликнинг бир фотонли ютилиш коеффитсиентининг бурчакка богʻлиқлиги бўйича олинган тажриба натижалари назарий жиҳатдан 15% хатолик доирасида тушунтирилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўтиш металлари дихалкогенидларининг мономолекуляр қатламларида қутбланган ёруғлик ютилиши ва ўлчамли квантлашиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ўтиш металлари дихалкогенидларининг мономолекуляр қатламларида ёруғликнинг ночизиқли кўп фотонли ютилиши натижасида юзага келадиган қутбланишга боғлиқ оптик эффектларни ҳисоблаш бўйича олинган илмий натижалардан “Фотон” АЖда оптик ахборотни ёзиш тизимлари, оптоелектрон қурилмалар ва фотодетекторларнинг оптик характеристикаларини оптималлаштиришда фойдаланилган (“Фотон” АЖнинг 2025-йил 19-декабрдаги 473-сон маълумотномаси). Натижалардан фойдаланиш мазкур тизим ва қурилмаларнинг оптик жавобини ёруғлик частотаси, интенсивлиги, температураси ва қутбланиш ҳолатига боғлиқ ҳолда назарий баҳолаш, шунингдек, фотодетекторларнинг спектрал ва қутбланишга сезгир характеристикаларини ҳамда оптик ахборотни ёзиш ва сақлаш тизимлари учун зарур бўлган материал параметрларини аниқлаш имконини берган;
МоС₂, МоСе₂ ва РеС₂ мономолекуляр қатламларида чизиқли ҳамда циркуляр қутбланган ёруғликнинг бир-, икки- ва уч-фотонли ютилиш коеффитсиентларини ҳисоблаш учун ишлаб чиқилган назарий моделлар, квант нуқталар ва наноиплардаги ўлчамли квантлашиш формализми ҳамда РеС₂ мономолекуляр қатламида когерент тўйиниш шароитида ютилиш коеффитсиентининг спектрал-бурчак боғланишини моделлаштириш ёндашувларидан Малайзия Халқаро Ислом Университетида бажарилган ФРГС19–039–0647 амалий тадқиқот лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Малайзия Халқаро Ислом Университетининг 2025-йил 18-декабрдаги 035-КОЕ-25-сон маълумотномаси). Натижада 1560 нм лазер билан ёритилганда фотодетектор жавобини тажрибавий талқин қилиш, паст ўлчамли оптоелектрон структураларда ташувчилар дисперсиясини муҳандислик қилиш ва “ёруғлик–модда” ўзаро таъсирини моделлаштириш имкониятлари кенгайтирилган.