Нарзиев Шерали Мухамадовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қалқонсимон без касалликлари мавжуд беморлар иммун статуси ўзгаришларининг сабаб-оқибатли боғлиқликлари” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Tib5020.
Илмий раҳбар: Нуралиев Неккадам Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.05/3025.27.12.Tib.26.01.
Расмий оппонентлар: Зиёдуллаев Шухрат Худайбердиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Азимов Юрий Далиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қалқонсимон без гормонал касалликлари мавжуд беморлар иммун статуси ўзгаришларининг сабаб-оқибатли боғлиқликларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ДТБ ташҳисланган беморларда иммуноглобулинлар (IgA, IgM, IgG ва IgE) миқдори соғлом шахсларга нисбатан ишонарли юқорилиги, тугунли бўқоқда иммуноглобулинлар пасайгани фонида аллергик фон юқорилиги, гипотиреозда иммуноглобулинлар миқдорининг дисбаланси фонида ТПО га қарши АТ ларнинг қон зардобидаги миқдорининг ортишига сабаб бўлиши исботланган;
илк бор қалқонсимон без (ДТБ, тугунли буқоқ ва гипотиреоз) касалликлари қон зардобида яллиғланишга хос (IL-1β, TNFα) цитокинлари миқдор ўзгаришлар тенденцияси ва интенсивлиги бир хил бўлса, яллиғланишга қарши (IL-4, IL-10) цитокинлар миқдор ўзгаришлари интенсивлиги турлича бўлиши аниқланган;
қалқонсимон без (ДТБ, тугунли бўқоқ, гипотиреоз) касалликларида беморлар индивидуал кўрсаткичларининг референс кўрсаткичлари доирасидан ошган фоизи - мусбат намуналар фоизи (МНФ) кўрсаткичининг кескин юқори бўлиши касаллик оғирлик даражаси ортишига сабаб бўлиши аниқланган;
диффуз токсик буқоқ касаллигида  иммун тизими барча кўрсаткичлари орасидаги корреляцион боғланишларда кучсиз боғланишлар учрамагани фонида, кучли боғланишлар яллиғланишга хос цитокинлар (TNF-α, IL-1β), ТПО-АТ орасида кузатилиши сабабли касаллик патогенезида иммун тизими иштироки даражаси юқори бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. Қалқонсимон без гормонал касалликлари мавжуд беморлар иммун статуси ўзгаришларининг сабаб-оқибатли боғлиқликларини аниқлаш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилиги: илк бор ДТБ ташҳисланган беморларда иммуноглобулинлар (IgA, IgM, IgG ва IgE) миқдори соғлом шахсларга нисбатан ишонарли юқорилиги, тугунли бўқоқда иммуноглобулинлар пасайгани фонида аллергик фон юқорилиги, гипотиреозда иммуноглобулинлар миқдорининг дисбаланси фонида ТПО га қарши АТ ларнинг қон зардобидаги миқдорининг ортишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 26 июндаги  25-m/176-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 68-сонли хамда Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 108-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/42-сон маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморларни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий ва Қашқадарё филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усулидан фойдаланиш, хар бир беморга нисбатан 140000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: ДТБ ташҳисланган беморларда иммуноглобулинлар (IgA, IgM, IgG ва IgE) миқдори ишонарли юқорилиги, тугунли бўқоқда иммуноглобулинлар пасайгани фонида аллергик фон юқорилиги, гипотиреозда иммуноглобулинлар миқдорининг дисбаланси фонида ТПО га қарши АТ ларнинг қон зардобидаги миқдорининг ортишига сабаб бўлиши асосланган;
иккинчи илмий янгилиги: илк бор қалқонсимон без (ДТБ, тугунли буқоқ ва гипотиреоз) касалликлари қон зардобида яллиғланишга хос (IL-1β, TNFα) цитокинлари миқдор ўзгаришлар тенденцияси ва интенсивлиги бир хил бўлса, яллиғланишга қарши (IL-4, IL-10) цитокинлар миқдор ўзгаришлари интенсивлиги турлича бўлиши аниқланганлиги бўйича «Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 26 июндаги  25-m/176-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 68-сонли хамда Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 108-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/42-сон маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморларни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий ва Қашқадарё филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усулидан фойдаланиш, хар бир беморга нисбатан 140000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: қалқонсимон без касалликлари қон зардобида яллиғланишга хос (IL-1β, TNFα) цитокинлари миқдор ўзгаришлар тенденцияси ва интенсивлиги бир хил бўлса, яллиғланишга қарши (IL-4, IL-10) цитокинлар миқдор ўзгаришлари интенсивлиги турлича бўлиши асосланган;
учинчи илмий янгилиги: қалқонсимон без (ДТБ, тугунли бўқоқ, гипотиреоз) касалликларида беморлар индивидуал кўрсаткичларининг референс кўрсаткичлари доирасидан ошган фоизи - мусбат намуналар фоизи (МНФ) кўрсаткичининг кескин юқори бўлиши касаллик оғирлик даражаси ортишига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 26 июндаги  25-m/176-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 68-сонли хамда Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 108-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/42-сон маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморларни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий ва Қашқадарё филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усулидан фойдаланиш, хар бир беморга нисбатан 140000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: қалқонсимон без касалликларида беморлар индивидуал кўрсаткичларининг референс кўрсаткичлари доирасидан ошган фоизи - мусбат намуналар фоизи (МНФ) кўрсаткичининг кескин юқори бўлиши касаллик оғирлик даражаси ортишига сабаб бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилиги: диффуз токсик буқоқ касаллигида  иммун тизими барча кўрсаткичлари орасидаги корреляцион боғланишларда кучсиз боғланишлар учрамагани фонида, кучли боғланишлар яллиғланишга хос цитокинлар (TNF-α, IL-1β), ТПО-АТ орасида кузатилиши сабабли касаллик патогенезида иммун тизими иштироки даражаси юқори бўлиши исботланганлиги бўйича «Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 26 июндаги  25-m/176-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 68-сонли хамда Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали бўйича 17.07.2025 йилдаги 108-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/42-сон маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар Қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморларни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Навоий ва Қашқадарё филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида қалқонсимон без касалликлари ташхисланган беморлар гуморал иммунитети ва цитокин статусини аниқлаш ва баҳолаш усулидан фойдаланиш, хар бир беморга нисбатан 140000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: диффуз токсик буқоқ касаллигида  иммун тизими барча кўрсаткичлари орасидаги корреляцион боғланишларда кучсиз боғланишлар учрамагани фонида, кучли боғланишлар яллиғланишга хос цитокинлар (TNF-α, IL-1β), ТПО-АТ орасида кузатилиши сабабли касаллик патогенезида иммун тизими иштироки даражаси юқори бўлиши асосланган.