Агзамходжаева Нозимахон Улугбековнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Long COVID аниқланган беморларда юрак-қон томир касалликлари патогенезининг иммунологик ва иммуногенетик детерминантлари” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология ва 14.00.06 – Кардиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.DSc/Tib1274.
Илмий маслахатчи: Рузибакиева Малика Руслановна, тиббиёт фанлари доктори; Абидова Дилором Эргашевна, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Иммунология ва инсон геномикаси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти ҳузуридаги DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Зиядуллаев Шухрат Худайбердиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мухамедов Рустам Султанович, тиббиёт фанлар доктори, профессор; Мухамедова Муяссар Гафуржановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Бухоро тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади  Long COVID аниқланган беморларда юрак-қон томир касалликлари патогенезининг иммунологик ва иммуногенетик детерминантларини аниқлашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 ни комбинирланган даволашнинг биринчи ҳафтаси охирига келиб СРО, D-димер ва NT-proBNP кўрсаткичларининг кескин камайиши сабабли касаллик кечишининг ўткир давридаги тизимли яллиғланиш ва қон томир бузилишлари камайишига сабаб бўлиши исботланган;
илк бор COVID-19 ли беморларни моноклонал антитаналар билан даволанганлиги сабабли 3 ойдан сўнг МСКТ маълумотларида ўпка тўқимаси шикастланиши майдонида инфильтратларнинг янада аниқ регрессияси ва фиброз ўзгаришлар частотасининг пасайишига олиб келиши аниқланган;
илк бор комбинирланган даволаш 9 ойдан кейин Long COVID шаклланиш хавфини камайиши, симптомларнинг ўртача давомийлиги қисқаришига олиб келган бўлса, артериал гипертензияси мавжуд беморларда Long COVID симптомлари (астения, нафас қисилиши, когнитив бузилишлар ва артериал босимнинг беқарорлиги) кўпроқ учраши қайта даволаниш ҳолатларига  олиб келишига сабаб бўлиши аниқланган;
илк бор Long COVID ва артериал гипертензияси мавжуд беморларда артериал гипертензияси бўлмаган беморларга нисбатан miR-155-5p микроРНК экспрессияси кескин ортиши ҳамда унинг даражаси СРО ва D-димер билан ижобий корреляция қилиши фонида miR-28-5p микроРНК экспрессияси эса NT-proBNP даражаси билан манфий боғлиқликка эга эканлиги аниқланган; 
илк бор Long COVID ва артериал гипертензияси мавжуд беморларда AGT (T174M) (ТМ/ММ генотипи), IL6 (–174G>C) (GG генотипи)  ва EDN1 (Lys198Asn) (Lys/Asn генотипи) генлари полиморфизмлари касалликнинг томирга оид ўзгаришлари ривожланиш хавфининг ортишига узвий боғлиқлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. Long COVID аниқланган беморларда юрак-қон томир касалликлари патогенезининг иммунологик ва иммуногенетик детерминантларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилиги: COVID-19 ни комбинирланган даволашнинг биринчи ҳафтаси охирига келиб СРО, D-димер ва NT-proBNP кўрсаткичларининг кескин камайиши сабабли касаллик кечишининг ўткир давридаги тизимли яллиғланиш ва қон томир бузилишлари камайишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш» ва «Артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва  оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти илмий кенгашининг 2025 йил 24 сентябрдаги №9-сонли баённомаси). Мазкур таклифлар Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 26.09.2025 йилдаги №114-сонли ва 27.09.2025 йилдаги №115-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали бўйича 30.09.2025 йилдаги №53-Т-сонли ва №54-Т-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги №02/18-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши юрак-қон томир касалликлари бўлган шахсларда Long COVID ни эрта ташхислаш ва олдини олиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар ҳолатини камайтириш ҳамда ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали  амалий фаолиятларига жорий этилишида  COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 292500 сўм ва артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 2287600 сўмдан 2769200 сўмгача иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: COVID-19 ни комбинирланган даволашнинг биринчи ҳафтаси охирига келиб СРО, D-димер ва NT-proBNP кўрсаткичларининг кескин камайиши сабабли касаллик кечишининг ўткир давридаги тизимли яллиғланиш ва қон томир бузилишлари камайишига сабаб бўлиши асосланган;
иккинчи илмий янгилиги: илк бор COVID-19 ли беморларни моноклонал антитаналар билан даволанганлиги сабабли 3 ойдан сўнг МСКТ маълумотларида ўпка тўқимаси шикастланиши майдонида инфильтратларнинг янада аниқ регрессияси ва фиброз ўзгаришлар частотасининг пасайишига олиб келиши аниқланганлиги бўйича «COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш» ва «Артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва  оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти илмий кенгашининг 2025 йил 24 сентябрдаги №9-сонли баённомаси). Мазкур таклифлар Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 26.09.2025 йилдаги №114-сонли ва 27.09.2025 йилдаги №115-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали бўйича 30.09.2025 йилдаги №53-Т-сонли ва №54-Т-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги №02/18-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши юрак-қон томир касалликлари бўлган шахсларда Long COVID ни эрта ташхислаш ва олдини олиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар ҳолатини камайтириш ҳамда ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали  амалий фаолиятларига жорий этилишида  COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 292500 сўм ва артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 2287600 сўмдан 2769200 сўмгача иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: COVID-19 ли беморларни моноклонал антитаналар билан даволанганлиги сабабли 3 ойдан сўнг МСКТ маълумотларида ўпка тўқимаси шикастланиши майдонида инфильтратларнинг янада аниқ регрессияси ва фиброз ўзгаришлар частотасининг пасайишига олиб келиши асосланган;
учинчи илмий янгилиги: илк бор комбинирланган даволаш 9 ойдан кейин Long COVID шаклланиш хавфини камайиши, симптомларнинг ўртача давомийлиги қисқаришига олиб келган бўлса, артериал гипертензияси мавжуд беморларда Long COVID симптомлари (астения, нафас қисилиши, когнитив бузилишлар ва артериал босимнинг беқарорлиги) кўпроқ учраши қайта даволаниш ҳолатларига  олиб келишига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш» ва «Артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва  оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти илмий кенгашининг 2025 йил 24 сентябрдаги №9-сонли баённомаси). Мазкур таклифлар Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 26.09.2025 йилдаги №114-сонли ва 27.09.2025 йилдаги №115-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали бўйича 30.09.2025 йилдаги №53-Т-сонли ва №54-Т-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги №02/18-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши юрак-қон томир касалликлари бўлган шахсларда Long COVID ни эрта ташхислаш ва олдини олиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар ҳолатини камайтириш ҳамда ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали  амалий фаолиятларига жорий этилишида  COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 292500 сўм ва артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 2287600 сўмдан 2769200 сўмгача иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: комбинирланган даволаш 9 ойдан кейин Long COVID шаклланиш хавфини камайиши, симптомларнинг ўртача давомийлиги қисқаришига олиб келган бўлса, артериал гипертензияси мавжуд беморларда Long COVID симптомлари (астения, нафас қисилиши, когнитив бузилишлар ва артериал босимнинг беқарорлиги) кўпроқ учраши қайта даволаниш ҳолатларига  олиб келишига сабаб бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилиги: илк бор Long COVID ва артериал гипертензияси мавжуд беморларда артериал гипертензияси бўлмаган беморларга нисбатан miR-155-5p микроРНК экспрессияси кескин ортиши ҳамда унинг даражаси СРО ва D-димер билан ижобий корреляция қилиши фонида miR-28-5p микроРНК экспрессияси эса NT-proBNP даражаси билан манфий боғлиқликка эга эканлиги аниқланганлиги бўйича «COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш» ва «Артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва  оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти илмий кенгашининг 2025 йил 24 сентябрдаги №9-сонли баённомаси). Мазкур таклифлар Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 26.09.2025 йилдаги №114-сонли ва 27.09.2025 йилдаги №115-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали бўйича 30.09.2025 йилдаги №53-Т-сонли ва №54-Т-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги №02/18-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши юрак-қон томир касалликлари бўлган шахсларда Long COVID ни эрта ташхислаш ва олдини олиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар ҳолатини камайтириш ҳамда ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали  амалий фаолиятларига жорий этилишида  COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 292500 сўм ва артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 2287600 сўмдан 2769200 сўмгача иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса:  Long COVID ва артериал гипертензияси мавжуд беморларда артериал гипертензияси бўлмаган беморларга нисбатан miR-155-5p микроРНК экспрессияси кескин ортиши ҳамда унинг даражаси СРО ва D-димер билан ижобий корреляция қилиши фонида miR-28-5p микроРНК экспрессияси эса NT-proBNP даражаси билан манфий боғлиқликка эга эканлиги асосланган;
бешинчи илмий янгилиги: илк бор Long COVID ва артериал гипертензияси мавжуд беморларда AGT (T174M) (ТМ/ММ генотипи), IL6 (–174G>C) (GG генотипи)  ва EDN1 (Lys198Asn) (Lys/Asn генотипи) генлари полиморфизмлари касалликнинг томирга оид ўзгаришлари ривожланиш хавфининг ортишига узвий боғлиқлиги исботланганлиги бўйича «COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш» ва «Артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва  оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти илмий кенгашининг 2025 йил 24 сентябрдаги №9-сонли баённомаси). Мазкур таклифлар Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 26.09.2025 йилдаги №114-сонли ва 27.09.2025 йилдаги №115-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали бўйича 30.09.2025 йилдаги №53-Т-сонли ва №54-Т-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги №02/18-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши юрак-қон томир касалликлари бўлган шахсларда Long COVID ни эрта ташхислаш ва олдини олиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар ҳолатини камайтириш ҳамда ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали  амалий фаолиятларига жорий этилишида  COVID-19 ва ёндош юрак-қон томир патологияси мавжуд беморларда моноклонал антитаналарни қўллаш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 292500 сўм ва артериал гипертензия билан кечадиган Long COVID ни ташхислаш ва оғирлигини баҳолашда микроРНКдан фойдаланиш хар бир беморга нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ҳисобига 2287600 сўмдан 2769200 сўмгача иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: Long COVID ва артериал гипертензияси мавжуд беморларда AGT (T174M) (ТМ/ММ генотипи), IL6 (–174G>C) (GG генотипи)  ва EDN1 (Lys198Asn) (Lys/Asn генотипи) генлари полиморфизмлари касалликнинг томирга оид ўзгаришлари ривожланиш хавфининг ортишига узвий боғлиқлиги асосланган.