Тлеуов Ниетулла Рахмановичнинг
фан доктори (DSc) Диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Озиқ-овқат саноати ривожланишини оптимал тартибга солиш методологиясини такомиллаштириш” (Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти мисолида), 08.00.06 - “Эконометрика ва статистика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.PhD/Iqt1109.
Илмий маслаҳатчи: Махмудов Носир Махмудович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.06.04.
Расмий оппонентлар: Байхонов Баҳодир Турсунбоевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Отажонов Умид Абдуллаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Қодиров Фаррух Эргаш ўғли, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ислом Каримов номидаги Тошкент давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади шимолий ҳудудларнинг экологик муаммолари асосида озиқ-овқат саноати ривожланишини оптимал тартибга солиш методологиясини такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзаро инкор этувчи ва бир вақтнинг ўзида таъсирчан боғлиқлик хусусиятига эга “глобал экологик, табиий ва ижтимоий-иқтисодий омилларнинг озиқ-овқат тизимига таъсири ва натижаларининг интеграллашган модели” ишлаб чиқилган;
ҳудуднинг экологик ҳолати, ресурслар имконияти ва табиий шароитларини ҳисобга олган ҳолда озиқ-овқат ишлаб чиқариш жараёнини экологик муаммолар асосида озиқ-овқат саноатини ривожлантиришнинг комплекс, кўп омилли ва ҳудудга мослаштирилган услубий ёндашувлари таклиф этилган;
экологик хавфларни иқтисодий риск сифатида баҳолаш, табиий ресурслар қийматини маҳсулот таннархи ва стратегияга интегратсия қилиш, барқарор ишлаб чиқаришни рағбатлантирувчи институтсионал механизмларни шакллантиришга асосланган озиқ-овқат саноатини ривожлантириш методологияси ишлаб чиқилган;
иқтисодий ривожланиш, рақобатбардошлик ва экологик барқарорлик бўйича интеграл кўрсаткичлар асосида “Эко-озиқ-овқат индекси” (ЭФИ) ишлаб чиқилган ҳамда уни баҳолашнинг “критик ҳолат (инқироз)” (0≤ЭФИи<0,2), “паст” (0,2≤ЭФИи<0,4), “ўрта” (0,4≤ЭФИи<0,6) ва “яхши” (0,6≤ЭФИи<0,8) ва “юқори” (0,8≤ЭФИи≤1,0) чегаравий мезонлари таклиф этилган;
Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудларида экологик муаммолари асосида озиқ-овқат саноатининг ривожланишини ифодаловчи асосий кўрсаткичларнинг ўзаро боғлиқлиги асосида 2030-йилга мўлжалланган прогноз стсенарийлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудларини экологик муаммолари асосида озиқ-овқат саноати ривожланишини оптимал тартибга солиш методологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ўзаро инкор этувчи ва бир вақтнинг ўзида таъсирчан боғлиқлик хусусиятига эга “глобал экологик, табиий ва ижтимоий-иқтисодий омилларнинг озиқ-овқат тизимига таъсири ва натижаларининг интеграллашган модели” Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСининг Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитаси фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСи Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитасининг 2025-йил 24-декабрдаги 07-07/769-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга жорий этиш натижасида глобал экологик, табиий ва ижтимоий-иқтисодий омилларнинг озиқ-овқат тизимига кўрсатадиган қарама-қарши ва бир вақтнинг ўзида сезиларли таъсирларини тизимли баҳолаш имконияти яратилган;
ҳудуднинг экологик ҳолати, ресурслар имконияти ва табиий шароитларини ҳисобга олган ҳолда озиқ-овқат ишлаб чиқариш жараёнини экологик муаммолар асосида озиқ-овқат саноатини ривожлантиришнинг комплекс, кўп омилли ва ҳудудга мослаштирилган услубий ёндашувлари Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСининг Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитаси фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСи Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитасининг 2025-йил 24-декабрдаги 07-07/769-сонли маълумотномаси). Ушбу таклиф амалиётга жорий этилиши натижасида ҳудуднинг экологик ҳолати, ресурслар имконияти ва табиий шароитларидан келиб чиқиб, ҳар бир ҳудудга мослаштирилган озиқ-овқат саноатини ривожлантиришнинг услубий ёндашувларининг такомиллаштирилишига олиб келган;
экологик хавфларни иқтисодий риск сифатида баҳолаш, табиий ресурслар қийматини маҳсулот таннархи ва стратегияга интегратсия қилиш, барқарор ишлаб чиқаришни рағбатлантирувчи институтсионал механизмларни шакллантиришга асосланган озиқ-овқат саноатини ривожлантириш методологияси Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСининг Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитаси фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСи Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитасининг 2025-йил 24-декабрдаги 07-07/769-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга жорий этиш натижасида ҳудудий озиқ-овқат саноатида иқтисодий самарадорлик, экологик хавфсизлик ва ижтимоий фаровонлик ўртасида мутаносибликни таъминлашга қаратилган стратегияларни такомиллаштириш имкони яратилган;
иқтисодий ривожланиш, рақобатбардошлик ва экологик барқарорлик бўйича интеграл кўрсаткичлар асосида “Эко-озиқ-овқат индекси” (ЭФИ) ишлаб чиқилган ҳамда уни баҳолашнинг “критик ҳолат (инқироз)” (0≤ЭФИи<0,2), “паст” (0,2≤ЭФИи<0,4), “ўрта” (0,4≤ЭФИи<0,6) ва “яхши” (0,6≤ЭФИи<0,8) ва “юқори” (0,8≤ЭФИи≤1,0) чегаравий мезонлари Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСининг Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитаси фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСи Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитасининг 2025-йил 24-декабрдаги 07-07/769-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга жорий этиш натижасида озиқ-овқат саноатини иқтисодий ривожлантириш ва ҳудуд экологик барқарорлигини баҳолаш асосида олинадиган хулосалар аниқлилик даражасининг 8-10 фоизга ошириш имконияти яратилган;
Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудларида экологик муаммолари асосида озиқ-овқат саноатининг ривожланишини ифодаловчи асосий кўрсаткичларнинг ўзаро боғлиқлиги асосида 2030-йилга мўлжалланган прогноз стсенарийлари Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСининг Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитаси фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи кенГЭСи Бюджет, иқтисодий ислоҳотлар, инвестициялар ва инновация масалалари қўмитасининг 2025-йил 24-декабрдаги 07-07/769-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида шимолий ҳудудларда озиқ-овқат саноатини ривожлантиришнинг чора-тадбирлари ва прогнозлари асосида узоқ муддатли даврдаги истиқбол кўрсаткичларнинг ўзаро мувофиқлигини таъминлаш имкони яратилган.