Метякубов Азамат Джуманазаровичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Қурилиш материаллари саноати корхоналари иқтисодий самарадорлигини бошқаришнинг илмий-методологик асослари”, 08.00.13 - “Менежмент” ва 08.00.03 - “Саноат иқтисодиёти” туташ ихтисосликлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.DSc/Iqt1186
Илмий маслаҳатчи: -
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент архитектура-қурилиш университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент архитектура-қурилиш университети ҳузуридаги PhD.03/2026.09.01.I.04.М рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Ҳасанов Тоҳир Абдурашидович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Мараимова Умида Исмаилжановна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессори в.б. Касимов Азамат Абдукаримович.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат транспорт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қурилиш материалари саноати корхоналари фаолияти иқтисодий самарадорлигини бошқариш бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра қурилиш материаллари саноати корхоналарида иқтисодий самарадорлик даражасини “корхона иқтисодий самарадорлигининг интеграл индекси” бўйича баҳолаш ишлаб чиқариш самарадорлиги, меҳнат самарадорлиги, моддий ресурслар самарадорлиги, асосий воситалар самарадорлиги, молиявий самарадорлик, сотиш рентабеллиги, инвестицион самарадорлик, инновацион самарадорлик, бошқарув самарадорлиги ва маркетинг самарадорлиги каби иқтисодий кўрсаткичларнинг интеграл қиймати сифатида такомиллаштирилган;
қурилиш материаллари саноати корхоналари самарадорлигини бошқаришда корхоналар ишлаб чиқариш самарадорлиги, меҳнат самарадорлиги, моддий ресурслар самарадорлиги, асосий воситалар самарадорлиги, молиявий самарадорлик, сотиш рентабеллиги, инвестицион самарадорлик, инновацион самарадорлик, бошқарув самарадорлиги ва маркетинг самарадорлиги даражаларини интеграл баҳолаш бўйича «юқори», «ўрта», «хавфли» ва «юқори хавфли» коеффициент чегаралари доирасида белгилаш асосланган;
қурилиш материаллари саноати корхоналари мултипликатив самарадорлиги интеграл коеффициент чегаралари сифатида 0,00≤К<0,50 “критик паст, 0,50≤К<0,80 “паст”, 0,80≤К<1,00 “ўртачадан паст”, К=1,00 “барқарор”, 1,00<К<2,00 “юқори” ва К≥2,00 “жуда юқори” коеффициент чегаралари доирасида белгилаш асосида корхоналарнинг умумий самарадаорлик кўрсаткичини баҳолаш асосланган;
молиявий самарадорлик, ресурслардан фойдаланиш самарадорлиги, инновацион фаоллик, экологик барқарорлик, рақамли трансформация, инсон капитали ва бозор фаоллиги каби комплекс кўрсаткичлар орқали қурилиш материаллари саноати корхоналарининг миллий рейтинги ва қурилиш-пудрат ташкилотлари рейтинги ўртасидаги интеграциялашган рағбатлантириш тизимини ташкил этиш таклифи асосланган;
қурилиш материаллари саноати корхоналари иқтисодий самарадорлигини бошқариш жараёнларини такомиллаштириш мақсадида кўп омилли иқтисодий кўрсаткичлар динамикаси асосида вақт қаторлари ва регрессия моделлари уйғунлигига таянган мултипликатив самарадорлик интеграл индексини прогнозлаш методикаси ишлаб чиқилиб, ушбу ёндашув орқали 2030-йилга қадар прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қурилиш материаллари саноати корхоналари иқтисодий самарадорлигини бошқариш бўйича олиб борилган тадқиқотлар асосида:
услубий ёндашувга кўра қурилиш материаллари саноати корхоналарида иқтисодий самарадорлик даражасини “корхона иқтисодий самарадорлигининг интеграл индекси” бўйича баҳолаш ишлаб чиқариш самарадорлиги, меҳнат самарадорлиги, моддий ресурслар самарадорлиги, асосий воситалар самарадорлиги, молиявий самарадорлик, сотиш рентабеллиги, инвестицион самарадорлик, инновацион самарадорлик, бошқарув самарадорлиги ва маркетинг самарадорлиги каби иқтисодий кўрсаткичларнинг интеграл қиймати сифатида такомиллаштириш бойича таклифи “Қурилишда смета иши” номли ўқув қўлланма мазмунига киритилган (Тошкент архитектура-қурилиш университетининг 2026-йил 1-апрелдаги 3/34-сон буйруғи. Ўқув адабиётининг нашр рухсатномаси №3/34-3). Мазкур натижаларни ўқув жараёнига жорий этиш орқали қурилиш соҳасида иқтисодий самарадорликни баҳолаш, харажатларни шакллантириш ва смета ҳисоб-китобларини асослаш бўйича назарий билимлар ҳамда амалий кўникмаларни шакллантириш имкониятлари кенгайтирилган.
қурилиш материаллари саноати корхоналари самарадорлигини бошқаришда корхоналар ишлаб чиқариш самарадорлиги, меҳнат самарадорлиги, моддий ресурслар самарадорлиги, асосий воситалар самарадорлиги, молиявий самарадорлик, сотиш рентабеллиги, инвестицион самарадорлик, инновацион самарадорлик, бошқарув самарадорлиги ва маркетинг самарадорлиги даражаларини интеграл баҳолаш бўйича «юқори», «ўрта», «хавфли» ва «юқори хавфли» коеффициент чегаралари доирасида белгилаш таклифи "Ўзсаноатқирилишматериаллари" уюшма таркибига кирувчи корхоналар фаолиятига жорий этилган (2026-йил 9-июлдаги 01/06-1842-сонли маълумотнома). Мазкур методикани қўллаш натижасида корхонада иқтисодий кўрсаткичларни тизимли таҳлил қилиш аниқлиги 12,3 фоизга ошган, самарадорлик даражасини баҳолашда хатоликлар эса 8,1 фоизга камайган;
қурилиш материаллари саноати корхоналари мултипликатив самарадорлиги интеграл коеффициент чегаралари сифатида 0,00≤К<0,50 “критик паст, 0,50≤К<0,80 “паст”, 0,80≤К<1,00 “ўртачадан паст”, К=1,00 “барқарор”, 1,00<К<2,00 “юқори” ва К≥2,00 “жуда юқори” коеффициент чегаралари доирасида белгилаш асосида корхоналарнинг умумий самарадаорлик кўрсаткичини баҳолаш баҳолаш таклифи "Ўзсаноатқирилишматериаллари" уюшма таркибига кирувчи корхоналар фаолиятига жорий этилган (2026-йил 9-июлдаги 01/06-1842-сонли маълумотнома). Ушбу ёндашув асосида корхона фаолиятига таъсир этувчи асосий омиллар аниқланиб, самарадорликни оширишнинг устувор йўналишлари белгиланган ҳамда умумий иқтисодий самарадорлик кўрсаткичи 9,6 фоизга ошишига эришилган;
молиявий самарадорлик, ресурслардан фойдаланиш самарадорлиги, инновацион фаоллик, экологик барқарорлик, рақамли трансформация, инсон капитали ва бозор фаоллиги каби комплекс кўрсаткичлар орқали қурилиш материаллари саноати корхоналарининг миллий рейтинги ва қурилиш-пудрат ташкилотлари рейтинги ўртасидаги интеграциялашган рағбатлантириш тизимини ташкил этиш таклифи “Ўзсаноатқирилишматериаллари” уюшма таркибига кирувчи корхоналар фаолиятига жорий этилган (2026-йил 9-июлдаги 01/06-1842-сонли маълумотнома). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида қурилиш материаллари саноати корхоналарида самарадорликни ошириш орқали қўшилган қиймат занжирида соф фойданинг 7-9 фоизга ошишига эришилган.
қурилиш материаллари саноати корхоналари иқтисодий самарадорлигини бошқариш жараёнларини такомиллаштириш мақсадида вақт қаторлари ва регрессия моделларига асосланган прогнозлаш методикаси “Ўзсаноатқирилишматериаллари” уюшма таркибига кирувчи корхоналар фаолиятига жорий этилган (2026-йил 9-июлдаги 01/06-1842-сонли маълумотнома). Ушбу методика асосида корхонанинг 2025-2030 йилларга мўлжалланган иқтисодий кўрсаткичларининг ривожланиш тенденсиялари аниқланиб, стратегик бошқарув қарорларини қабул қилиш натижасида прогнозланган ўсиш суръатлари аниқлиги 85-92 фоиз оралиғида таъминланган ҳамда молиявий натижаларни режалаштириш самарадорлиги 11,4 фоизга ошган.
