Меирбекова Оксана Даировнанинг
фалсафа доктори (PhD) Диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Газ-турбинали двигател ҳамда биогаз қурилмаси асосидаги когенератив энергия тизимлари”, 05.05.06 – «Қайта тикланадиган энергия турлари асосидаги энергия қурилмалари» ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Т4245.
Илмий раҳбар: Авезова Нилуфар Раббанакуловна, техника фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат техника университети ва Хўжа Аҳмад Яссавий номидаги Халқаро Қозоғистон -Туркия университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.Т.19.01.
Расмий оппонентлар: Рахимов Рустам Хакимович, техника фанлари доктори, катта илмий ходим, Абдукаримов Бекзод Абобакирович, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Ош техналогия университети (Қирғизистон Республикаси).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: биогазни ёқилғи сифатида қўллаган ҳолда газ-турбинали двигател асосида когенерағия режимида ишлайдиган кичик тақсимланган генерағиянинг самарали энергия тизимини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
биогазда ишловчи газ турбинали двигател, биогаз қурилмаси, рекуператор ва иссиқлик аккумуляторини ягона когенерағион контурда бирлаштириш асосида кичик қувватли тақсимланган генерағиянинг такомиллаштирилган гибрид схемаси ишлаб чиқилган;
биогаз таркибидаги метан улуши, ёқилғининг массавий сарфи, ишчи жисмнинг ҳарорат режими, газ турбинали двигателнинг термодинамик параметрларини комплекс ҳисобга олган ҳолда электр ва иссиқлик энергиясини когенерағион ишлаб чиқариш жараёнини баҳолаш ҳамда тизимнинг рағионал иш режимларини аниқлаш имконини берувчи математик модел ишлаб чиқилган;
газ турбинали двигател чиқинди газларининг иссиқлик потенсиали, иссиқлик алмаштириш жараёни ва биогаз таркибидаги метан улушининг тизим самарадорлигига таъсирини ҳисобга олган ҳолда гибрид когенерағион қурилманинг иссиқлик самарадорлигини баҳолаш усули такомиллаштирилган;
биогаз таркибидаги метан улушининг ўзгаришига мослашувчи ёниш режимига эга бўлган газ турбинали двигател асосида юқори самарали иссиқлик алмаштиргични қўллаш ҳисобига иссиқлик йўқотишларини 15–20 % га камайтириш имконини берувчи энергиясамарадор гибрид когенерағион қурилма ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижалариниг жорий қилиниши. Ишлаб чиқилган газ-турбинали двигател ҳамда биогаз қурилмаси асосидаги когенератив энергия тизимлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
тақсимланган генерағия учун гибрид когенарағион тизимнинг эксергетик таҳлил усули (ФАП 7970) Тошкент давлат техника университетида Ф-ОТ-2021-497 “Фотоелектрик иссиқлик батареялари асосида қуёш когенарағион қурилмаларини яратишнинг илмий асосларини ишлаб чиқиш” лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказини 2025 йил 25 сентябдаги №02/01-01-367-сон маълумотномаси). Натижада, иссиқлик ва электр оқимларини ҳисоблаш ва ускунанинг иш режимларини танлаш орқали гибрид қуёш-когенарағион қурилмаларни моделлаштириш имконини берган;
гибрид турдаги тақсимланган генерағия тизими учун узатувчи функсия асосида ишлаб чиқилган математик модели Тошкент давлат техника университетида Ф-ОТ-2021-497 “Фотоелектрик иссиқлик батареялари асосида қуёш когенарағион қурилмаларини яратишнинг илмий асосларини ишлаб чиқиш” лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказини 2025 йил 25 сентябдаги №02/01-01-367-сон маълумотномаси). Натижада, қурилманинг асосий параметрларини башорат қилиш ва энергияни бир турдан бошқа турга айлантириш жараёнларини оптималлаштириш имконини берган;
газ-турбинали двигател базасида биогаздан фойдаланган ҳолда когенарағия режимида ишловчи ГРГ-1 кичик тақсимланган (ФАП 6797) генерағия тизими Қозоғистон Республикаси “Кентау трансформатор заводи” АЖ да жорий этилган (“Кентау трансформатор заводи” АЖ 2025 йил 25 -апрелдаги 3-сон маълумотномаси). Натижада, маъмурий-ишлаб чиқариш биносининг эҳтиёжлари учун сарфланадиган электр энергияси истеъмолини 20% гача, ёқилғи-энергетика ресурслари сарфини эса 50% гача камайтириш имконини берган.