Умедова Умида Хайрулло қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ҳайдов ости қатламини юмшатадиган реактив таъсирли ишчи органли чуқурюмшаткичнинг параметрларини асослаш”, 05.07.01 - Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.PhD/Т6629
Илмий раҳбар: Жўраев Фазлиддин Ўринович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.Т.17.03.
Расмий оппонентлар: Батиров Зафар Лутфуллаевич, техника фанлари доктори, доцент; Ғаффаров Хасан Равшанович, техника фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади реактив таъсирли ишчи органли чуқурюмшаткичнинг конструкцияси ва параметрларини асослаш орқали ҳайдов ости зичлашган қатламини юмшатишда энергия тежамкорлик ва юқори иш сифатини таъминлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
устун, изочгич, искана ва реактив таъсирли ишчи органлардан ташкил топган чуқурюмшаткичнинг технологик иш жараёни ва конструкцияси ҳайдов ости қатламини талаблар даражасида сифатли юмшатиш ва кам тортишга қаршиликни таъминлашини ҳисобга олиниб ишлаб чиқилган;
реактив таъсирли ишчи органнинг параметрлари ҳайдов ости қатламини талаблар даражасида сифатли юмшатилиши, исканали устуннинг иш жараёнига халақит бермаслиги ҳамда агрегат ҳаракат тезлигини ҳисобга олган ҳолда асосланган;
чуқурюмшаткичнинг ишчи органлари орасидаги кўндаланг ва бўйлама масофалар кейинги ишчи орган исканаси билан деформацияланган палахсанинг силжиш текислиги олдинги ишчи органнинг конструктив элементларига етиб бормаслиги шартидан аниқланган;
ҳайдов ости қатламини юмшатадиган реактив таъсирли ишчи органнинг агротехник ва энергетик иш кўрсаткичларини унинг параметрлари ва иш режимларига боғлиқ равишда ўзгариш қонуниятлари аналитик ва эмпирик боғланишлар билан асосланган;
реактив таъсирли ишчи органининг мақбул параметрлари унинг агротехник ва энергетик иш кўрсаткичларига таъсирини баҳоловчи регрессия тенгламаларини биргаликда ечиш орқали аниқланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ҳайдов ости қатламини юмшатадиган реактив таъсирли ишчи органли чуқурюмшаткичнинг параметрларини асослаш бўйича олинган натижалар асосида:
чуқурюмшаткич қуролига Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Интеллектуал мулк маркази” давлат муассасининг ихтирога патенти олинган (“Ерларга чуқур ишлов бериш қурилмаси”, № ИАП 8001-2025). Натижада ерга чуқур ишлов берадиган такомиллашган чуқурюмшаткичнинг конструкциясини яратиш имконини берган;
ҳайдов ости зичлашган қатламли далаларни юмшатиш учун ишлаб чиқилган чуқурюмшаткич Бухоро вилояти Когон ва Ғиждувон туманлари фермер хўжаликларида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази 2025–йил 9–апрелдаги 05/04–04–137–сон маълумотномаси). Натижада ҳайдов ости қатламини юмшатишда меҳнат сарфи 22,22 фоизга ва 1 гектар ерга сарфланадиган эксплуатацион харажатлар 14,72 фоизга камайган;
ҳайдов ости қатламини юмшатадиган реактив таъсирли ишчи органли чуқурюмшаткични ишлаб чиқаришни ўзлаштириш учун лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (дастлабки талаблар, техник топшириқ, техникавий шартлар ва чизмалар) «БМКБ-Агромаш» АЖ да лойиҳалаш жараёнига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази 2025–йил 9–апрелдаги 05/04–04–137–сон маълумотномаси). Натижада асосланган параметрларга эга ҳайдов ости қатламини юмшатадиган реактив таъсирли ишчи органли чуқурюмшаткичнинг саноат нусхаларини ишлаб чиқариш имкони яратилган.