Нурмухамедова Фируза Бахтиёровнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сурункали йирингли ўрта отитни ташхислашни такомиллаштириш ва жаррохлик усули билан даволашга дифференциал ёндашув», 14.00.04 – Оториноларингология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: B2023.3.Tib891.
Илмий раҳбар: Амонов Аминжон Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази, DSc.06/2026.10.04.Tib.11.02.
Расмий оппонентлар: Шайхова Холида Эркиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Панахиан Вафа Мустафаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Озарбайжон), Ашуров Азимжон Мирзажонович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси). 
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II.    Тадқиқотнинг мақсади: сурункали йирингли ўрта отит ташхисотини ва  жарроҳлик тактикасини танлашга дифференциал ёндашувни аудиологик маълумотлар ва беморлар ҳаёти сифати кўрсаткичлари асосида ишлаб чиқиш орқали такомиллаштириш ва даволаш самарадорлигини оширишдан иборат. 
III.    Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ўзбек тилига мослаштирилган COMOT-15 сўровномасининг сурункали йирингли ўрта отит билан оғриган беморларда ҳаёт сифатини баҳолашга оид юқори ахборотлилиги, ишончлилиги ва амалий қўлланилиши мумкинлиги асосланган;
COMOT-15 сўровномаси асосида клиник-аудиологик кўрсаткичлар билан биргаликда жарроҳлик даволаш натижаларини объектив баҳолаш имконини берадиган сурункали йирингли ўрта отитни жарроҳлик усулида даволашнинг турли усулларининг беморларнинг ҳаёт сифатига кўрсатадиган таъсирини комплекс баҳолаш тартиби ишлаб чиқилган;
сурункали йирингли ўрта отит билан оғриган беморларни жарроҳликдан олдин текшириш алгоритми бактериологик ва нурли ташхис усуллари маълумотларини ҳамда COMOT-15 сўровномаси кўрсаткичларини комплекс баҳолаш асосида патологик жараённинг тарқалиш даражасини аниқлаш, жарроҳлик тактикасини оптималлаштириш ва даволашга индивидуал ёндашув мезонлари такомиллаштирилган;
илк бор клиник-аудиологик натижаларнинг қиёсий таҳлили асосида эндоскопик ёрдам билан бажарилган бир босқичли тимпанопластиканинг беморларда эшитиш қобилияти ва ҳаёт сифатини яхшилаш, резидуал холестеатома хавфини камайтиришдаги самарадорлиги асосланган;
илк бор ўзбек тилидаги COMOT-15 сўровномаси кўрсаткичлари билан сурункали йирингли ўрта отит билан оғриган беморларнинг объектив клиник-аудиологик ва морфологик кўрсаткичлари ўртасидаги аҳамиятли боғлиқлик аниқланиб, уни жарроҳлик тактикасини танлаш, даволаш самарадорлигини баҳолаш ва операциядан кейинги реабилитация натижаларини мониторинг қилишнинг қўшимча мезони эканлиги исботланган.
IV.    Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
СЙЎО ни ташхислашни такомиллаштириш ва жарроҳлик даволашнинг дифференциал ёндашуви бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор ўзбек тилига мослаштирилган COMOT-15 сўровномасининг сурункали йирингли ўрта отит билан оғриган беморларда ҳаёт сифатини баҳолашга оид юқори ахборотлилиги, ишончлилиги ва амалий қўлланилиши мумкинлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти  Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 26.02.2025 йилда 03/341-сон билан тасдиқланган “Сурункали йирингли ўрта отитда бир ёки икки босқичли тимпанопластиканинг функционал натижалари ва унинг ҳаёт сифатига таъсири” ва “Сурункали йирингли ўрта отитли беморларда ҳаёт сифатини баҳоловчи сўровномадан фойдаланиш ва уни тадбиқ этиш” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг отоларингология бўлими бўйича 26.03.2025 йилдаги 67-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси бўйича 26.03.2025 йилдаги 44-сон ва Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 25.03.2025 йилдаги 38/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 июлдаги 21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: СЙЎО билан оғриган беморларнинг ҳаёт сифатини баҳолаш учун мослаштирилган ўзбек тилидаги сўровномани жорий этиш ўзбек тилида сўзлашувчи аҳоли учун тиббий ёрдамнинг қулайлиги ва сифатини оширишга ёрдам беради. Валид ва ишончли воситадан фойдаланиш беморларнинг субъектив ҳис-туйғуларини ҳисобга олиш имконини беради, шифокор ва бемор ўртасидаги мулоқотни яхшилайди, шунингдек, соғлиқни сақлаш тизимига бўлган ишонч даражасини оширади. Бу муаммоларни эртароқ аниқлашга, даволашни ўз вақтида тўғрилашга, асоратлар хавфини камайтиришга, даволаш натижаларини баҳолашни стандартлаштиришга ёрдам беради, бу тиббий хизматлар самарадорлигини ошириш, аҳолининг умумий саломатлик даражасини яхшилаш учун муҳимдир, айниқса ўзбек тилида сўзлашувчи аудиторияси устунлик қиладиган ҳудудларда. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали йирингли ўрта отитнинг турли шаклларида бир босқичли тимпанопластика орқали беморни шифохонада ётиш кунлари ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касаклликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган 8,5 млн. сўм маблағлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: COMOT-15 сўровномаси асосида клиник-аудиологик кўрсаткичлар билан биргаликда жарроҳлик даволаш натижаларини объектив баҳолаш имконини берадиган сурункали йирингли ўрта отитни жарроҳлик усулида даволашнинг турли усулларининг беморларнинг ҳаёт сифатига кўрсатадиган таъсирини комплекс баҳолаш тартиби ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти  Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 26.02.2025 йилда 03/341-сон билан тасдиқланган “Сурункали йирингли ўрта отитда бир ёки икки босқичли тимпанопластиканинг функционал натижалари ва унинг ҳаёт сифатига таъсири” ва “Сурункали йирингли ўрта отитли беморларда ҳаёт сифатини баҳоловчи сўровномадан фойдаланиш ва уни тадбиқ этиш” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг отоларингология бўлими бўйича 26.03.2025 йилдаги 67-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси бўйича 26.03.2025 йилдаги 44-сон ва Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 25.03.2025 йилдаги 38/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 июлдаги 21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: комплекс ташхислаш ёндашувнинг жорий этилиши орқали беморларда жарроҳлик даволаш натижаларни яхшиланди, асоратлар ва рецидивлар сони камайтирилди ва беморлар хаёт сифати ошди. Бу эса касалхонада даволаниш муддатини қисқартириш, қайта жаррохликлар сонини камайтириш ҳамда соғлиқни сақлаш тизими харажатларини оптималлаштиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали йирингли ўрта отитнинг турли шаклларида бир босқичли тимпанопластика орқали беморни шифохонада ётиш кунлари ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касаклликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган 8,5 млн. сўм маблағлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: сурункали йирингли ўрта отит билан оғриган беморларни жарроҳликдан олдин текшириш алгоритми бактериологик ва нурли ташхис усуллари маълумотларини ҳамда COMOT-15 сўровномаси кўрсаткичларини комплекс баҳолаш асосида патологик жараённинг тарқалиш даражасини аниқлаш, жарроҳлик тактикасини оптималлаштириш ва даволашга индивидуал ёндашув мезонлари такомиллаштирилганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти  Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 26.02.2025 йилда 03/341-сон билан тасдиқланган “Сурункали йирингли ўрта отитда бир ёки икки босқичли тимпанопластиканинг функционал натижалари ва унинг ҳаёт сифатига таъсири” ва “Сурункали йирингли ўрта отитли беморларда ҳаёт сифатини баҳоловчи сўровномадан фойдаланиш ва уни тадбиқ этиш” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг отоларингология бўлими бўйича 26.03.2025 йилдаги 67-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси бўйича 26.03.2025 йилдаги 44-сон ва Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 25.03.2025 йилдаги 38/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 июлдаги 21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бир вақтнинг ўзида тимпанопластикани қўллаш эшитиш қобилиятини тезроқ тиклашга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради, меҳнатга лаёқатсизлик давомийлигини ва даволаш учун иқтисодий харажатларни камайтиради. Такрорий операциялар сонининг камайиши тиббиёт муассасаларига тушадиган юкламани камайтиради ва аҳоли учун ихтисослаштирилган ёрдамдан фойдаланиш имкониятини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали йирингли ўрта отитнинг турли шаклларида бир босқичли тимпанопластика орқали беморни шифохонада ётиш кунлари ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касаклликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган 8,5 млн. сўм маблағлар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор клиник-аудиологик натижаларнинг қиёсий таҳлили асосида эндоскопик ёрдам билан бажарилган бир босқичли тимпанопластиканинг беморларда эшитиш қобилияти ва ҳаёт сифатини яхшилаш, резидуал холестеатома хавфини камайтиришдаги самарадорлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти  Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 26.02.2025 йилда 03/341-сон билан тасдиқланган “Сурункали йирингли ўрта отитда бир ёки икки босқичли тимпанопластиканинг функционал натижалари ва унинг ҳаёт сифатига таъсири” ва “Сурункали йирингли ўрта отитли беморларда ҳаёт сифатини баҳоловчи сўровномадан фойдаланиш ва уни тадбиқ этиш” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг отоларингология бўлими бўйича 26.03.2025 йилдаги 67-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси бўйича 26.03.2025 йилдаги 44-сон ва Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 25.03.2025 йилдаги 38/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 июлдаги 21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эндоскопик ассистирлашдан фойдаланиш яхшироқ функционал натижаларга, эшитиш қобилиятининг тезроқ тикланишига ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Рецидивлар ва такрорий операциялар частотасининг камайиши даволаниш харажатларини камайтиради ва самарали тиббий ёрдамдан фойдаланиш имкониятини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали йирингли ўрта отитнинг турли шаклларида бир босқичли тимпанопластика орқали беморни шифохонада ётиш кунлари ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касаклликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган 8,5 млн. сўм маблағлар иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек тилидаги COMOT-15 сўровномаси кўрсаткичлари билан сурункали йирингли ўрта отит билан оғриган беморларнинг объектив клиник-аудиологик ва морфологик кўрсаткичлари ўртасидаги аҳамиятли боғлиқлик аниқланиб, уни жарроҳлик тактикасини танлаш, даволаш самарадорлигини баҳолаш ва операциядан кейинги реабилитация натижаларини мониторинг қилишнинг қўшимча мезони эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти  Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 26.02.2025 йилда 03/341-сон билан тасдиқланган “Сурункали йирингли ўрта отитда бир ёки икки босқичли тимпанопластиканинг функционал натижалари ва унинг ҳаёт сифатига таъсири” ва “Сурункали йирингли ўрта отитли беморларда ҳаёт сифатини баҳоловчи сўровномадан фойдаланиш ва уни тадбиқ этиш” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг отоларингология бўлими бўйича 26.03.2025 йилдаги 67-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси бўйича 26.03.2025 йилдаги 44-сон ва Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 25.03.2025 йилдаги 38/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 июлдаги 21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу ёндашувни қўллаш эшитиш қобилиятини тўлиқроқ тиклашга, беморларнинг психоэмотсионал ҳолатини яхшилашга ва ижтимоий мослашувига ёрдам беради. Бу ногиронлик даражасини пасайтиради, меҳнат қобилияти ва ҳаёт сифатини оширади, шунингдек, узоқ муддатли ижтимоий-иқтисодий харажатларни камайтиради. Узоқ муддатда эшитиш қобилияти ва ҳаёт сифатининг барқарор яхшиланишини тасдиқлаш беморларнинг жарроҳлик усулида даволанишга бўлган ишончини оширишга ёрдам беради, уларнинг ижтимоий мослашувини яхшилайди ва такрорий аралашувларга бўлган эҳтиёжни камайтиради, соғлиқни сақлаш тизимига тушадиган юкламани камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали йирингли ўрта отитнинг турли шаклларида бир босқичли тимпанопластика орқали беморни шифохонада ётиш кунлари ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касаклликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган 8,5 млн. сўм маблағлар иқтисод қилинади.