Бозаров Лазизжон Аъзимжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD)диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тошкент шаҳридаги замонавий қурилиш шароитида шаклланаётган турар жой муҳитининг гигиеник тавсифи», 14.00.07 – Гигиена (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №В2023.2.PhD/Tib3521.
Илмий раҳбар: Атаниязова Раушан Аминовна, тиббиёт фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Рўзиев Муродали Меҳмондўстович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Тожикистон Республикаси); Тўхтаров Бахром Эшназарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Тошкент шаҳрининг замонавий қурилиш шароитида аҳоли яшаш муҳити сифати ва фаровонлигини белгиловчи устувор санитария-гигиена омилларини баҳолаш асосида турар жой муҳитини шакллантиришни гигиеник жиҳатдан оптималлаштириш чора-тадбирларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тошкент шаҳрида шароитида аҳолининг умумий касалланиш кўрсаткичларининг демографик юклама ва уй-жой қурилиши жадаллигига боғлиқ ҳудудий дифференциацияси хусусиятлари аниқланиб, бунда қурилиш фаоллиги ва қурилиш зичлиги юқори бўлган маъмурий ҳудудларда умумий касалланиш даражалари нисбатан юқори даражада шаклланиши исботланган;
тошкент шаҳрининг замонавий турар жой мажмуаларида қурилишнинг зич гуруҳлашган таркиби, аҳоли зичлигининг юқорилиги, қурилиш коэффициентининг ортиши, кўкаламзорлаштиришнинг етарли эмаслиги ва ички ҳовли ҳудудларини функционал зоналаштиришдаги номутаносиблик каби режалаштириш ва маконий-ташкилий омиллар мажмуаси турар жой муҳитининг ноқулай гигиеник шароитлари шаклланишига ва ҳудуднинг рекреацион салоҳияти пасайишига сабаб бўлиши исботланган;
замонавий турар жой бинолари хоналарининг йилнинг иссиқ давридаги микроиқлимига комплекс гигиеник баҳо бериш натижасида ҳароратнинг меъёрий кўрсаткичлардан ошиши, ҳавонинг нисбий намлиги ҳамда ҳаракат тезлигининг пасайиши ва иссиқлик юкламасининг бино қаватлари бўйлаб нотекис тақсимланиши билан тавсифланувчи ўта қизиган ва қуруқ микроиқлимнинг шаклланиш хусусиятлари аниқланган;
тошкент шаҳридаги замонавий уй-жой қурилиши шароитида бино зичлиги, кўкаламзорлаштириш даражаси ва қопламалар улушининг турар-жой муҳити гигиеник қулайлигига умумий таъсирини акс эттирувчи гигиеник қулайлик коэффициентини ҳисоблаган ҳолда, ҳовли ичидаги ҳудудларнинг режалаштириш-рекреацион кўрсаткичларини интеграл баҳолаш мезонлари асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тошкент шаҳрининг замонавий қурилиш шароитларида турар жой муҳитини шакллантиришнинг гигиеник тавсифи бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: Тошкент шаҳрида шароитида аҳолининг умумий касалланиш кўрсаткичларининг демографик юклама ва уй-жой қурилиши жадаллигига боғлиқ ҳудудий дифференциацияси хусусиятлари аниқланиб, бунда қурилиш фаоллиги ва қурилиш зичлиги юқори бўлган маъмурий ҳудудларда умумий касалланиш даражалари нисбатан юқори даражада шаклланиши исботланганлиги бўйича таклифлар Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан 2023 йил 14 августда 7-сон билан тасдиқланган «Методика экспресс-оценки гигиенических факторов экологической устойчивости жилых комплексов при строительстве, реконструкции и капитальном ремонте» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 21.04.2024 йилдаги 29-сон, Қорақалпоғистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармасининг Нукус шаҳар бўлими бўйича 20.03.2025 йилдаги 204-сон ҳамда Андижон вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2025 йилдаги 258-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 декабрдаги 31/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу методикани қўллаш экологик барқарорлиги паст бўлган ҳудудларни аниқлашни таъминлади ва ҳовли ичидаги майдонларни оптималлаштиришга оид чора-тадбирларни асослаш имконини берди. Шунингдек, бу усул яшаш жойларидаги ноқулай омиллар таъсирини камайтириш ва улар билан боғлиқ шаҳар аҳолиси саломатлигидаги бузилишларнинг олдини олишга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлиги: турар жой мажмуаларининг экологик барқарорлиги ва қулайлигини таъминлашга қаратилган гигиеник омилларини тезкор баҳолаш усулини жорий этиш, турар жой муҳитининг салбий кўрсаткичларини ўз вақтида аниқлаш ҳамда профилактик шаҳарсозлик ва санитария-гигиена чораларини кўриш натижасида аҳолининг касалланиш хавфини камайтиради. Бу эса касалликларни ташхислаш ва даволаш харажатларини камайтириш, шунингдек, уларнинг ривожланиш хавфи билан боғлиқ тиббий харажатларнинг олдини олиш ҳисобига ҳар бир фуқаро учун ўртача 410000 сўм ва 521 нафар аҳолини қамраб олган ҳолда 213,6 миллион сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: Тошкент шаҳрининг замонавий турар жой мажмуаларида қурилишнинг зич гуруҳлашган таркиби, аҳоли зичлигининг юқорилиги, қурилиш коэффициентининг ортиши, кўкаламзорлаштиришнинг етарли эмаслиги ва ички ҳовли ҳудудларини функционал зоналаштиришдаги номутаносиблик каби режалаштириш ва маконий-ташкилий омиллар мажмуаси турар жой муҳитининг ноқулай гигиеник шароитлари шаклланишига ва ҳудуднинг рекреацион салоҳияти пасайишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича таклифлар Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан 2023 йил 14 августда 7-сон билан тасдиқланган «Методика экспресс-оценки гигиенических факторов экологической устойчивости жилых комплексов при строительстве, реконструкции и капитальном ремонте» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 21.04.2024 йилдаги 29-сон, Қорақалпоғистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармасининг Нукус шаҳар бўлими бўйича 20.03.2025 йилдаги 204-сон ҳамда Андижон вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2025 йилдаги 258-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 декабрдаги 31/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги:: ушбу методикани қўллаш экологик барқарорлиги паст бўлган ҳудудларни аниқлашни таъминлади ва ҳовли ичидаги майдонларни оптималлаштиришга оид чора-тадбирларни асослаш имконини берди. Шунингдек, бу усул яшаш жойларидаги ноқулай омиллар таъсирини камайтириш ва улар билан боғлиқ шаҳар аҳолиси саломатлигидаги бузилишларнинг олдини олишга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлиги: турар жой мажмуаларининг экологик барқарорлиги ва қулайлигини таъминлашга қаратилган гигийеник омилларини тезкор баҳолаш усулини жорий этиш, турар жой муҳитининг салбий кўрсаткичларини ўз вақтида аниқлаш ҳамда профилактик шаҳарсозлик ва санитария-гигиена чораларини кўриш натижасида аҳолининг касалланиш хавфини камайтиради. Бу эса касалликларни ташхислаш ва даволаш харажатларини камайтириш, шунингдек, уларнинг ривожланиш хавфи билан боғлиқ тиббий харажатларнинг олдини олиш ҳисобига ҳар бир фуқаро учун ўртача 410000 сўм ва 521 нафар аҳолини қамраб олган ҳолда 213,6 миллион сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: замонавий турар жой бинолари хоналарининг йилнинг иссиқ давридаги микроиқлимига комплекс гигиеник баҳо бериш натижасида ҳароратнинг меъёрий кўрсаткичлардан ошиши, ҳавонинг нисбий намлиги ҳамда ҳаракат тезлигининг пасайиши ва иссиқлик юкламасининг бино қаватлари бўйлаб нотекис тақсимланиши билан тавсифланувчи ўта қизиган ва қуруқ микроиқлимнинг шаклланиш хусусиятлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан 2023 йил 14 августда 7-сон билан тасдиқланган «Методика экспресс-оценки гигиенических факторов экологической устойчивости жилых комплексов при строительстве, реконструкции и капитальном ремонте» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 21.04.2024 йилдаги 29-сон, Қорақалпоғистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармасининг Нукус шаҳар бўлими бўйича 20.03.2025 йилдаги 204-сон ҳамда Андижон вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2025 йилдаги 258-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 декабрдаги 31/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу методикани қўллаш экологик барқарорлиги паст бўлган ҳудудларни аниқлашни таъминлади ва ҳовли ичидаги майдонларни оптималлаштиришга оид чора-тадбирларни асослаш имконини берди. Шунингдек, бу усул яшаш жойларидаги ноқулай омиллар таъсирини камайтириш ва улар билан боғлиқ шаҳар аҳолиси саломатлигидаги бузилишларнинг олдини олишга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлиги: турар жой мажмуаларининг экологик барқарорлиги ва қулайлигини таъминлашга қаратилган гигийеник омилларини тезкор баҳолаш усулини жорий этиш, турар жой муҳитининг салбий кўрсаткичларини ўз вақтида аниқлаш ҳамда профилактик шаҳарсозлик ва санитария-гигиена чораларини кўриш натижасида аҳолининг касалланиш хавфини камайтиради. Бу эса касалликларни ташхислаш ва даволаш харажатларини камайтириш, шунингдек, уларнинг ривожланиш хавфи билан боғлиқ тиббий харажатларнинг олдини олиш ҳисобига ҳар бир фуқаро учун ўртача 410000 сўм ва 521 нафар аҳолини қамраб олган ҳолда 213,6 миллион сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: Тошкент шаҳридаги замонавий уй-жой қурилиши шароитида бино зичлиги, кўкаламзорлаштириш даражаси ва қопламалар улушининг турар-жой муҳити гигиеник қулайлигига умумий таъсирини акс эттирувчи гигиеник қулайлик коэффициентини ҳисоблаган ҳолда, ҳовли ичидаги ҳудудларнинг режалаштириш-рекреацион кўрсаткичларини интеграл баҳолаш мезонлари асосланганлиги бўйича таклифлар Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан 2023 йил 14 августда 7-сон билан тасдиқланган «Методика экспресс-оценки гигиенических факторов экологической устойчивости жилых комплексов при строительстве, реконструкции и капитальном ремонте» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 21.04.2024 йилдаги 29-сон, Қорақалпоғистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармасининг Нукус шаҳар бўлими бўйича 20.03.2025 йилдаги 204-сон ҳамда Андижон вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2025 йилдаги 258-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 декабрдаги 31/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу методикани қўллаш экологик барқарорлиги паст бўлган ҳудудларни аниқлашни таъминлади ва ҳовли ичидаги майдонларни оптималлаштиришга оид чора-тадбирларни асослаш имконини берди. Шунингдек, бу усул яшаш жойларидаги ноқулай омиллар таъсирини камайтириш ва улар билан боғлиқ шаҳар аҳолиси саломатлигидаги бузилишларнинг олдини олишга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлик: Турар жой мажмуаларининг экологик барқарорлиги ва қулайлигини таъминлашга қаратилган гигийеник омилларини тезкор баҳолаш усулини жорий этиш, турар жой муҳитининг салбий кўрсаткичларини ўз вақтида аниқлаш ҳамда профилактик шаҳарсозлик ва санитария-гигиена чораларини кўриш натижасида аҳолининг касалланиш хавфини камайтиради. Бу эса касалликларни ташхислаш ва даволаш харажатларини камайтириш, шунингдек, уларнинг ривожланиш хавфи билан боғлиқ тиббий харажатларнинг олдини олиш ҳисобига ҳар бир фуқаро учун ўртача 410000 сўм ва 521 нафар аҳолини қамраб олган ҳолда 213,6 миллион сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади.
