Жураева Муштарий Мухайдиновна
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Янги Ўзбекистон шароитида ногиронлиги бўлган шахс ва унинг ижтимоий таҳлили” 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа (фалсафа фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Fal1222
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети PhD.03/2025.27.12.F.22.01
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Юнусова Манзура Пазлитдиновна фалсафа фанлари доктори(DSc), доцент
Расмий оппонентлар: Нурмуҳамедова Лайло Шарафовна педагогика фанлари номзоди, доцент, Ғаниев Баҳодир Садикжанович фалсафа фанлари доктори(DSc), профессор
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат Тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Янги Ўзбекистонда ногиронлиги бўлган шахслар муаммоларини ижтимоий-фалсафий жиҳатдан таҳлил қилиш, уларни жамиятга интеграциясини такомиллашишига оид илмий-амалий таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Янги Ўзбекистонда ногиронлиги бўлган шахсларга нисбатан “антистигма” сиёсатини такомиллаштиришнинг институционал механизмлари (давлат органлари, ижтимоий институтлар ва ҳуқуқий воситалар ўртасидаги ҳамкорлик тизими) ҳамда унинг ўзига хос хусусиятлари аниқлаштирилди;
Ногиронлиги бўлган шахсларни тиббий реабилитация ва коррексия қилиш жараёнининг ижтимоий-ҳуқуқий асослари тизимлаштирилди, шунингдек соғлиқни сақлаш тизимининг аҳоли онгида тиббий маданиятни шакллантиришдаги рўли ва меъёрий-ҳуқуқий нўрмаларнинг амалий аҳамияти асослаб берилди;
Ногиронлиги бўлган шахсларнинг интеллектуал салоҳиятидан фойдаланиш орқали бандликни таъминлаш ва ёшларнинг инклюзив таълим асосида илм-фан ҳамда технологиялар билан интеграциясини кучайтиришга қаратилган ижтимоий-ташкилий моделлар ишлаб чиқилди;
Ногиронлиги бўлган шахслар учун ижтимоий-иқтисодий ва ҳуқуқий-маданий ривожланишни таъминлашда умуминсоний тамойилларни миллий қадриятлар билан уйғунлаштирувчи ижтимоий индикаторлар ва амалий механизмлар тизими таклиф этилди.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистонда ногиронлиги бўлган шахсларни реабилитация ва соғлом инклюзив муносабатлар жараёнига интеграция қилишнинг ҳуқуқий ва ижтимоий институционал ҳамда миллий-ғоявий асосларини такомиллаштириш юзасидан олинган илмий натижалар асосида:
ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар билан манзилли иш ташкил қилиш, ногиронлиги бор фарзанд тарбиялаётган оналарга ажратилаётган имтиёзлар юзасидан тарғибот дастурларини ишлаб чиқишда ҳамда ногиронлиги бўлган хотин-қизларнинг таълим ва меҳнат бозорида ўз ўрнини топиши, уларни оилавий тадбиркорлик, ҳунармандчилик ва бошқа касбий йўналишларга жалб этиш бўйича зарур манзилли дастурларни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Оила ва хотин-қизлар қўмитаси мазкур тадқиқот ишидан илмий методологик асос сифатида фойдаланди (Ўзбекистон Республикаси Оила ва хотин-қизлар қўмитасининг 2025-йил 28-февралдаги 02-02/316- сон маълумотномаси). Натижада, ногиронлиги бўлган ишсиз аёлларнинг бандлигини таъминлаш ва уларнинг ижтимоий ҳимоясига оид тадбирларни ташкил этишга хизмат қилди.
Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2024-йил 4-январда тасдиқланган маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастурининг ИИ йўналишида белгиланган “Ўзбекистон Республикаси Президентининг Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномаси Республика Маънавият ва маърифат кенгаши йиғилиши, давлат сиёсатининг устувор йўналишлари, кенг кўламли ислоҳотларнинг моҳияти, қабул қилинган қонун ҳужжатлари ва “Стратегия – 2030” давлат дастурининг тарғиботига доир чора-тадбирлари” 15-банди “Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномаси, Республика Маънавият ва маърифат кенгаши йиғилиши, давлат сиёсатининг устувор йўналишлари, кенг кўламли ислоҳотларнинг моҳияти, қабул қилинган қонун ҳужжатлари ва “Стратегия –2030” давлат дастурининг аҳамиятини кенг жамоатчиликка етказиш” мавзусида ўтказилган тарғибот ишларини ташкил этиш ва ўтказишда диссертация материалларидан фойдаланилган (Ўзбекистон республикаси Маънавият ва маърифат марказининг 2025-йил 28-ноябрдаги 10/811-сон маълумотномаси). Натижада, диссертацияда илгари сурилган таклифлар, тавсия ва хулосалар Янги Ўзбекистон шароитида ногиронлиги бўлган шахслар ҳаётини яхшилаш, жамиятга интеграциялашув, реабилитация ва даволаниш усулларини такомиллаштиришга хизмат қилган.
Диссертациясида илгари сурилган фикр ва таклифларда, жамият тараққиётининг сўнгги йилларида илмий изланишлар натижасида ривожланишида нуқсони бўлган шахсларнинг соғлом инсонлар билан тенг эканлиги, уларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари қонун билан кафолатланиб қўйилганлиги, яшаш ҳамда ижтимоий-сиёсий ҳаётнинг барча соҳаларида иштирок этиши таъминланганлигига оид ёндашувлар шакиллантирилган. Диссертацияда ҳуқуқий давлат тамойили асосида самарадорликка эришишнинг муҳим омили бўлган ногиронлиги бўлган шахслар учун қулай ижтимоий муҳитни яратиш ва бандлик масалаларини тадқиқ этишнинг иқтисодий-маънавий детерминантлари ишлаб чиқилган. Ривожланишида нуқсони бўлган шахслар таълим сиёсатининг ижтимоий моҳияти ва улар дунёқарашини шакллантиришнинг фалсафий-ахлоқий параметрлари асосланган бўлиб, ушбу тадқиқот натижаларидан ЎзМТРК олдига қўйган вазифаларни амалга оширишда фойдаланди.
Тадқиқотчи Жураева Муштарий Мухайдиновнанинг “Янги Ўзбекистон шароитида ногиронлиги бўлган шахс ва унинг ижтимоий таҳлили” мавзусидаги 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа ихтисослигидан фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун ёзилган докторлик диссертациясидаги илмий хулосалар, таклиф ва бошқа фикр-мулоҳазаларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг 2025-йил март ва декабр ойларидаги “Миллат ва маънавият”, “Иродалилар”, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканали 30-январ 2026-йил. 05-09-169-сон маълумотномаси). “Ўзбекистон ёшлари” дастурларини самарали ташкил этишда, уларнинг дастур ва ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилди.