Исматов Алимардон Набижон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Деменцияга мойилликнинг иммуногенетик омиллари, эрта диагностикаси ва профилактикаси», 14.00.13 – Неврология, (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3803.
Илмий раҳбар: Толибов Дилшод Сирожович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Расмий оппонентлар: Эргашева Наргиза Обиджоновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Джурабекова Азиза Тахировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти. 
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади деменцияга мойилликни шакллантирувчи иммуногенетик омилларни аниқлаш, уларнинг когнитив бузилишлар ривожланишидаги ролини ўрганиш ҳамда эрта диагностика ва профилактика усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
NOTCH3 генниг мутаген полиморфизмлари мавжуд беморларда аура билан мигрен, сенсор симптомлар, эмоционал лабиллик ҳамда ахборотни қайта ишлаш тезлигининг пасайиши кузатилиб, МРТдаги оқ модда ўзгаришларининг симметрик характери мавжуд бўлиши исботланган;
деменцияга мойиллик шаклланишида NOTCH3 ген мутацияларининг мулбтиген шаклида эрта бошланиши, NOTCH3 ген мутациялари билан бир қаторда TNF G308A полиморфизмининг A аллели яллиғланиш маркерлари (NLR), TNF-α даражасининг ортиши ҳамда когнитив бузилишларнинг эрта юзага келиши билан мустақил боғлиқ экани исботланган;
клиник, нейропсихологик (SDMT, MMSE), нейровизуал (Fazekas, симметрия), лаборатор ва иммуногенетик кўрсаткичларни интеграция қилган ҳолда деменцияга мойилликнинг эрта диагностик мезоннинг юқори диагностик самарадорлиги (AUC=0,90) исботланган; 
NOTCH3 ген мутаген полиморфизмлари мавжуд беморларда деменцияга мойиллик хавфи, аниқлаган ҳолатда ишлаб чиқилган комплекс профилактик алгоритм когнитив функциялар барқарорлигини сақлаб қолиш, мигрен оғирлигини камайтириш ва нейровизуал прогрессияни секинлаштиришда самарали экани исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Когнитив ўзгаришлар мавжуд беморларни клиник, нейропсихологик, нейровизуал, иммуногенетик ва статистик текширув усуллари асосида: 
биринчи илмий янгилик: NOTCH3 генниг мутаген полиморфизмлари мавжуд беморларда аура билан мигрен, сенсор симптомлар, эмоционал лабиллик ҳамда ахборотни қайта ишлаш тезлигининг пасайиши кузатилиб, МРТдаги оқ модда ўзгаришларининг симметрик характери мавжуд бўлиши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 июнда 06-25/652-t сон билан тасдиқланган «Бирламчи деменция мавжуд беморларда CADASIL синдромини эрта ташхислаш усули» номли услубий тавсиянома таркибига киритилган ва шаҳар 7-сон клиник шифохонасининг 11 август 2025 йилдаги 85А-сонли ва Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонасининг 14 август 2025 йилдаги 01-81-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Экспертлар кенгашининг 2026 йил 28-мартдаги №05/48-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморларни комплекс текшириш орқали касалликни эрта босқичда аниқлаш имкони яратилгани билан изоҳланади, бу эса меҳнатга лаёқатли аҳоли ўртасида ногиронлик хавфини камайтириш, беморлар ва уларнинг оила аъзоларига тушадиган ижтимоий-иқтисодий юкламани пасайтириш ҳамда соғлиқни сақлаш тизими ресурсларидан самарали фойдаланишга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ортиқча қиммат диагностик текширувлар сонини камайтириш, такрорий госпитализацияларни чеклаш орқали 1590000 сўм ортиқча сарф харажатларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: деменцияга мойилликни эрта босқичда аниқлаш орқали клиник деменция ва оғир ногиронлик ҳолатларининг олдини олиш ёки кечиктириш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: деменцияга мойиллик шаклланишида NOTCH3 ген мутацияларининг мулбтиген шаклида эрта бошланиши, NOTCH3 ген мутациялари билан бир қаторда TNF G308A полиморфизмининг A аллели яллиғланиш маркерлари (NLR), TNF-α даражасининг ортиши ҳамда когнитив бузилишларнинг эрта юзага келиши билан мустақил боғлиқ экани исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 июнда 06-25/652-t сон билан тасдиқланган «Бирламчи деменция мавжуд беморларда CADASIL синдромини эрта ташхислаш усули» номли услубий тавсиянома таркибига киритилган ва шаҳар 7-сон клиник шифохонасининг 11 август 2025 йилдаги 85А-сонли ва Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонасининг 14 август 2025 йилдаги 01-81-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Экспертлар кенгашининг 2026 йил 28-мартдаги №05/48-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: касалликни клиник деменция ривожланишидан олдин идентификация қилиш имкони яратилиши орқали юқори хавф гуруҳига эга шахсларни эрта скрининг қилиш, меҳнатга лаёқатли аҳоли ўртасида ногиронлик хавфини камайтириш ҳамда беморлар ва уларнинг оила аъзоларига тушадиган ижтимоий-иқтисодий юкламани пасайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: қиммат ва кеч босқичда қўлланиладиган диагностика чораларини қисқартириш, клиник деменция ва оғир ногиронлик ҳолатларининг олдини олиш ёки кечиктириш орқали соғлиқни сақлаш тизими харажатларини камайтириш, шунингдек меҳнатга лаёқатли аҳолининг иш қобилиятини узоқ муддат сақлаб қолиш ҳисобига жамият учун иқтисодий йўқотишларни камайтириш натижасида ўртача 770000 сўм ортиқча сарф харажатларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: ген мутацияларининг мультиген шаклда эрта аниқланиши когнитив пасайиш билан боғлиқ эканлигини ҳисобга олган ҳолда юқори хавф гуруҳларини мақсадли скрининг қилиш имкониятини берган.
учинчи илмий янгилик: клиник, нейропсихологик (SDMT, MMSE), нейровизуал (Fazekas, симметрия), лаборатор ва иммуногенетик кўрсаткичларни интеграция қилган ҳолда деменцияга мойилликнинг эрта диагностик мезоннинг юқори диагностик самарадорлиги (AUC=0,90) исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 июнда 06-25/652-t сон билан тасдиқланган «Бирламчи деменция мавжуд беморларда CADASIL синдромини эрта ташхислаш усули» номли услубий тавсиянома таркибига киритилган ва шаҳар 7-сон клиник шифохонасининг 11 август 2025 йилдаги 85А-сонли ва Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонасининг 14 август 2025 йилдаги 01-81-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Экспертлар кенгашининг 2026 йил 28-мартдаги №05/48-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу алгоритм клиник деменция ривожланишидан олдин юқори хавфга эга шахсларни аниқлаш, меҳнатга лаёқатли аҳоли ўртасида ногиронлик хавфини камайтириш, беморлар ва уларнинг оила аъзоларига тушадиган ижтимоий юкламани пасайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: қиммат стационарда даволаниш, такрорий госпитализация ва узоқ муддатли ижтимоий парвариш харажатларини камайтириш, арзон ва тез бажариладиган скрининг усулларини кенг жорий этиш ҳисобига соғлиқни сақлаш тизими харажатларини оптималлаштириш ҳамда меҳнатга лаёқатли аҳолининг иш қобилиятини узоқ муддат сақлаб қолиш орқали жамият учун иқтисодий йўқотишларни қисқартириш натижасида ўртача 220000 сўм ортиқча сарф харажатларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: деменцияга мойилликнинг эрта диагностик алгоритми ишлаб чиқилиши ва унинг юқори диагностик самарадорлиги орқали клиник деменция ва унинг асоратларини кечиктириш ёки олдини олиш имкониятини берган.
тўртинчи илмий янгилик: NOTCH3 ген мутаген полиморфизмлари мавжуд беморларда деменцияга мойиллик хавфи, аниқлаган ҳолатда ишлаб чиқилган комплекс профилактик алгоритм когнитив функциялар барқарорлигини сақлаб қолиш, мигрен оғирлигини камайтириш ва нейровизуал прогрессияни секинлаштиришда самарали экани исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 июнда 06-25/652-t сон билан тасдиқланган «Бирламчи деменция мавжуд беморларда CADASIL синдромини эрта ташхислаш усули» номли услубий тавсиянома таркибига киритилган ва шаҳар 7-сон клиник шифохонасининг 11 август 2025 йилдаги 85А-сонли ва Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонасининг 14 август 2025 йилдаги 01-81-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Экспертлар кенгашининг 2026 йил 28-мартдаги №05/48-сонли хулосаси). NOTCH3 ген мутаген полиморфизмлари мавжуд беморларда деменцияга мойиллик хавфи, аниқлаган ҳолатда ишлаб чиқилган комплекс профилактик алгоритм когнитив функциялар барқарорлигини сақлаб қолиш, мигрен оғирлигини камайтириш ва нейровизуал прогрессияни секинлаштиришда самарали экани исботланган. Ижтимоий самарадорлиги: мазкур ёндашув беморларнинг узоқ муддат меҳнат ва ижтимоий фаоллигини сақлаб қолиш, ҳаёт сифатини яхшилаш, ногиронлик хавфини камайтириш ҳамда беморлар ва уларнинг оила аъзоларига тушадиган ижтимоий-психологик юкламани пасайтиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: қиммат стационар даволаш, такрорий госпитализация ва узоқ муддатли парвариш харажатларини камайтириш натижасида ўртача 6000000 сўм ортиқча сарф харажатларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: комплекс профилактик стратегия когнитив функциялар барқарорлигини сақлаб қолиш, мигрень оғирлигини камайтириш ва нейровизуал прогрессияни секинлаштириш орқали клиник деменция, такрорий ишемик асоратлар ҳамда оғир ногиронлик ҳолатларининг кечиктирилиши ёки олдини олиш имконини берган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish