Иномов Дилмурод Ислом ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Амударё қуйи оқимида ўзаннинг морфологик параметрларини ҳисоблаш усулларини такомиллаштириш”.05.09.07-Гидравлика ва муҳандислик гидрологияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026. PhD/T6627
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони:
Ибрагимов Илҳом Аҳрорович, техника фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Қарши давлат техника университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/2025.27.12Т.17.02. рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар:Уралов Бахтиёр Рахматуллаевич техника фанлари доктори, профессор Палуанов Данияр Танирбергенович техника фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот: Тошкент архитектура-қурилиш университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Амударёнинг қуйи оқимидаги сув оқими ростланган шароитида дарёнинг хавфли участкаларини аниқлаш ҳамда ростланган сув оқимининг таъсирини инобатга олган ҳолда эгри чизиқли ўзаннинг морфологик параметрларини ҳисоблаш усулларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эмпирик боғланишлар асосида сув оқими ростланган шароитда дарёдаги эгри чизиқли ўзанларнинг сув сарфи таъсирида шаклланиш хусусиятлари баҳоланиб, уларнинг эгрилик радиусларини ҳисоблаш усули такомиллаштирилган;
регрессия таҳлили асосида Амударёнинг қуйи оқимида шаклланган меандрасимон ўзанларнинг вақт бўйича силжиши ва шакл ўзгариш динамикаси баҳоланган;
Амударёнинг қуйи оқимида дарё ўзанининг геометрик хусусиятлари таҳлил қилиниб, қирғоқ ювилишлари ва ўзан деформатсияларини ҳисоблаш имконини берувчи математик модел ишлаб чиқилган;
сув оқими ростланган шароитда дарё ўзанининг меандрасимон шаклланиш хусусиятлари баҳоланиб, Амударёнинг қуйи оқимида эгри чизиқли ўзанларнинг гидравлик ҳисоблаш ва барқарорлигини таъминлаш бўйича илмий-амалий усуллар такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Амударё қуйи оқимида ўзаннинг морфологик параметрларини ҳисоблаш усулларини такомиллаштириш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
сув оқими ростланган шароитда меандрасимон эгри чизиқли ўзанларда сув сарфини эгрилик радиусига боғлиқ ҳолда ҳисоблаш усуллари такомиллаштирилиб, Амударёнинг қуйи оқимидаги ҳимоя ва ўзан ростловчи иншоотларда жорий этилган. (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2026 йил 31 январдаги 04/25-448-сонли маълумотномаси). Натижада Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятининг дарё бўйи ҳудудларида ўзанни ростлаш ва қирғоқни муҳофаза қилиш ишлари амалга оширилиб, қирғоқ ювилиш жараёнларини 8–10 % гача камайтириш ҳисобига дарё бўйидаги аҳоли масканлари учун хавфсиз муҳитни юзага келтириш имконияти яратилган;
Амударёнинг қуйи оқимида меандрасимон эгри чизиқли ўзанларнинг вақт бўйича ўзгаришини баҳолаш усуллари Қорақалпоғистон Республикаси сув хўжалиги тизимидаги гидротехник иншоотларда жорий этилган. (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2026 йил 31 январдаги 04/25-448-сонли маълумотномаси). Натижада дарёнинг турли ҳудудларида ўзан деформатсиялари ва хавфли жараёнларни аниқлаш аниқлиги 10–12 % га оширилиб, уларни олдиндан баҳолаш ҳамда ўз вақтида зарурий чора-тадбирларни амалга ошириш имконияти яратилган;
Амударёнинг қуйи оқимидаги қирғоқ ювилишлари ва горизонтал деформатсияларни баҳолаш усули Хоразм ва Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудидаги қирғоқ ҳимоя гидротехник иншоотларида жорий этилган. (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2026 йил 31 январдаги 04/25-448-сонли маълумотномаси). Натижада дарё қирғоғидаги жадал горизонтал деформатсия жараёнларини аниқлаш аниқлиги 8–10 % га оширилиб, уларни ўз вақтида баҳолаш имконияти яратилган.