Сафарова Дилшода Нодировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Маҳаллий кунгабоқар уруғларини мўтадил ҳароратда пресслашга тайёрлаш жараёнини тадқиқ қилиш ва қурилмасини яратиш», 02.00.16 - Кимё технологияси ва озиқ-овқат ишлаб чиқариш жараёнлари ва аппаратлари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Т5852.
Илмий раҳбар: Гафуров Карим Хакимович, техника фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат техника университети, DSc.03/2025.27.12.Т.16.05.
Расмий оппонентлар: Сафаров Жасур Эсиргапович, техника фанлари доктори, профессор, Ҳамдамов Анвар Маҳмудович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: маҳаллий кунгабоқар уруғларини мўтадил ҳароратда пресслашга тайёрлаш жараёнини тадқиқ қилиш ва қурилмасини яратишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
пресслашдан олдин кунгабоқар уруғи янчилмасини термик ишлов бериш учун қисқа тўлқинли инфрақизил нурланишдан фойдаланишнинг мақсадга мувофиқлиги илмий асосланган;
кунгабоқар уруғи янчилмасига пресслашдан олдин узлукли инфрақизил термик ишлов бериш жараёнининг математик модели ишлаб чиқилган ва ушбу модел асосида таъсир этувчи омилларидан: нурланиш оқимининг зичлиги ва умумий узлукли нурланиш давомийлигидан кунжарадаги қолдиқ ёғдорликнинг ва мой кислота сонининг боғлиқлик қонуниятлари аниқланган;
пресслашдан олдин кунгабоқар уруғи янчилмасига узлукли ИҚ термик ишлов бериш жараёнининг оптимал режимлари (нурланиш оқимининг зичлиги 7,2 кВт/м2; умумий узлукли нурланиш давомийлиги 160 с бўлганида, кунжаранинг қолдиқ ёғдорлиги 10,0÷10,5 % ва олинган мойнинг кислота сони 1,4÷1,5 мг КОҲ/г бўлишига эришилган) аниқланган;
шнекли прессда совуқ пресслашнинг асосий параметрларини ўзгартиришнинг мойнинг чиқиш кўрсатгичи ва кислота сонига таъсирини тавсифловчи математик модели ишлаб чиқилган ва таъсир этувчи омилларнинг оптимал қийматлари (шнек валининг айланиш тезлиги 35,0 айл/мин ва кунжара учун чиқиш тирқишининг қалинлиги 7,5 мм) аниқланган;
кунгабоқар маҳаллий навлари уруғлари янчилмасига узлукли ИҚ термик ишлов беришнинг самарали қурилмаси яратилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Маҳаллий кунгабоқар уруғларини мўтадил ҳароратда пресслашга тайёрлаш жараёнини тадқиқ қилиш ва қурилмасини яратиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
кунгабоқар уруғи янчилмасига узлукли ИҚ термик ишлов бериш қурилмаси “АЗИЯ ОИЛ ИНТЕГРАЛ” МЧЖ корхонасида амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон ёғ-мой саноати корхоналари уюшмасининг ЁМ/3-441-сон маълумотномаси). Натижада, мўтадил ҳароратда узлукли ИҚ термик ишлов берилган янчилманинг бир марта пресслашдан кейин кунжаранинг қолдиқ ёғдорлигини минимал 10,0-10,5 % га етказиш имконини берган;
мўтадил ҳароратда узлукли ИҚ термик ишлов берилган кунгабоқар уруғлари янчилмасини пресслаш жараёнининг оптимал режимлари “АЗИЯ ОИЛ ИНТЕГРАЛ” МЧЖда амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон ёғ-мой саноати корхоналари уюшмасининг ЁМ/3-441-сон маълумотномаси). Натижада, кунгабоқар уруғлари янчилмасини мўтадил ҳароратда инфрақизил нурланиш билан узлукли термик ишлов бериш асосида совуқ пресслашда мойнинг чиқиш кўрсатгичи 3,0 % га ошганлиги ва мойнинг сифат кўрсатгичлари ДСт 1129-2013 талабларига жавоб бериши аниқланган.