Холиқулов Шухратжон Боймахаммадовичнинг фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистонда енгил ва озиқ-овқат саноатининг ривожланишининг тарихий таҳлили (Навоий вилояти мисолида, 1991–2023-йй.)”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи ихтисослигида
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.PhD/Tar2042
Илмий раҳбар: Ботирова Ҳалима Эшмаматовна - тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.08.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Аминова Азиза Марксовна - тарих фанлари доктори, доцент; Раупов Соҳиб Саидович - тарих фанлари номзоди, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистоннинг энг янги тарихи масалалари бўйича Мувофиқлаштирувчи методик марказ.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистон озиқ-овқат ва енгил саноатларининг ривожланиши борасидаги иқтисодий ислоҳотларни тарихий таққослаш (Навоий вилояти мисолида, 1991–2023-йй.) ҳамда ундаги ўзгаришларни очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Тадқиқ этилган даврда вилоятда деҳқончилик ва чорвачилик маҳсулотларини саноат асосида қайта ишлаш тизимининг шаклланиши, хусусан, пахта, ипак, жун, тери ҳамда бошқа маҳаллий хомашёлар негизида халқаро стандартларга мос тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқариш йўлга қўйилгани, натижада янги иш ўринлари яратилгани ва қишлоқ хўжалигидаги меҳнат ресурсларини саноат тармоқларига йўналтиришнинг дастлабки институционал босқичлари вужудга келгани асосланди;
вилоят ялпи саноат маҳсулотининг асосий қисмини озиқ-овқат саноати ташкил этган бўлса-да, тармоқнинг хомашёга қарам ва кам диверсификациялашган тузилмасини бартараф этиш мақсадида мева-сабзавот маҳсулотларини саноат асосида қуритиш, ўрик ва шафтоли данакларидан техник ҳамда озиқ-овқат мойлари ажратиб олиш, узум ва бошқа маҳаллий хомашёлар асосида ичимликлар ишлаб чиқариш корхоналарининг ташкил этилгани ҳудудда агроиндустриал интеграцияни кучайтириш ва экспортбоп тайёр маҳсулотлар улушини оширишга хизмат қилгани далилланган;
2016-йилдан кейин Навоий вилоятида енгил ва озиқ-овқат саноатини модернизация қилишга қаратилган инвестицион лойиҳалар, жумладан, пахтани чуқур қайта ишлаш, тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳамда мева-сабзавот хомашёсини қайта ишлаш корхоналарининг ташкил этилиши натижасида ҳудудий саноат ихтисослашуви кучайгани, ишлаб чиқаришнинг “хомашё–қайта ишлаш–тайёр маҳсулот” занжири асосида ривожланганлиги ва шу орқали тармоқ кластерларини шакллантиришнинг институционал ҳамда иқтисодий асослари юзага келгани исботланган;
Навоий вилоятининг геоиқтисодий жиҳатдан қулай ҳудудда жойлашгани, қўшни давлатлар билан боғловчи савдо-коммуникация йўлларининг очилиши, унумдор ер ресурслари ва барқарор агроиқлим шароитининг мавжудлиги, шунингдек, тоғ-кон ва минерал хомашё захираларининг салмоқли экани ҳамда эркин иқтисодий зоналар фаолиятининг йўлга қўйилиши вилоятда инвестицион лойиҳаларни амалга ошириш, экспорт салоҳиятини кенгайтириш, савдо ва туризм инфратузилмасини ривожлантириш учун мустаҳкам иқтисодий замин яратиб, маҳаллий ва хорижий инвесторлар учун қулай институционал-инвестицион муҳит шаклланганини асослаб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Янги Ўзбекистонда енгил ва озиқ-овқат саноатларининг ривожланиши борасидаги иқтисодий ислоҳотларни тарихий таққослаш мавзусини ўрганишда тўпланган илмий маълумотлар асосида:
Тадқиқ этилган даврда вилоятда деҳқончилик ва чорвачилик маҳсулотларини саноат асосида қайта ишлаш тизимининг шаклланиши, хусусан, пахта, ипак, жун, тери ҳамда бошқа маҳаллий хомашёлар негизида халқаро стандартларга мос тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқариш йўлга қўйилгани, натижада янги иш ўринлари яратилгани ва қишлоқ хўжалигидаги меҳнат ресурсларини саноат тармоқларига йўналтиришнинг дастлабки институционал босқичлари вужудга келгани ҳақидаги маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Ўзархив” агентлиги тизимидаги ташкилотлар амалиётида маълумот сифатида фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Ўзархив” агентлигининг 01-26-11/454-сонли маълумотномаси). Келтирилган маълумотлар асосида тўқимачилик саноатида юз бераётган ўзгаришлар орқали ипакчилик тарихи бўйича соҳа ходимларининг билим ва тасаввурларини кенгайтиришга ёрдам берган;
вилоят ялпи саноат маҳсулотининг асосий қисмини озиқ-овқат саноати ташкил этган бўлса-да, тармоқнинг хомашёга қарам ва кам диверсификациялашган тузилмасини бартараф этиш мақсадида мева-сабзавот маҳсулотларини саноат асосида қуритиш, ўрик ва шафтоли данакларидан техник ҳамда озиқ-овқат мойлари ажратиб олиш, узум ва бошқа маҳаллий хомашёлар асосида ичимликлар ишлаб чиқариш корхоналарининг ташкил этилгани ҳудудда агроиндустриал интеграцияни кучайтириш ва экспортбоп тайёр маҳсулотлар улушини оширишга хизмат қилгани борасидаги далиллардан Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Ўзархив” агентлиги тизимидаги ташкилотлар амалиётида маълумот сифатида фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Ўзархив” агентлигининг 01-26-11/454-сонли маълумотномаси). Маълумотлар асосида тўқимачилик саноатининг модернизациялашув жараёнлари ҳамда ипакчилик тармоғидаги таркибий ўзгаришлар ёритилиб, ушбу йўналишнинг тарихий тараққиёт босқичлари, ишлаб чиқариш анъаналари ва иқтисодий аҳамияти юзасидан соҳа мутахассисларининг илмий қарашларини бойитишга хизмат қилувчи янги консептуал хулосалар ишлаб чиқилган.
2016-йилдан кейин Навоий вилоятида енгил ва озиқ-овқат саноатини модернизация қилишга қаратилган инвестицион лойиҳалар, жумладан, пахтани чуқур қайта ишлаш, тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳамда мева-сабзавот хомашёсини қайта ишлаш корхоналарининг ташкил этилиши натижасида ҳудудий саноат ихтисослашуви кучайгани, ишлаб чиқаришнинг “хомашё–қайта ишлаш–тайёр маҳсулот” занжири асосида ривожланганлиги ва шу орқали тармоқ кластерларини шакллантиришнинг институционал ҳамда иқтисодий асослари юзага келгани тўғрисидаги маълумотлардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тақдимот” кўрсатуви ссенарийсини ишлаб чиқишда фойдаланилди (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 01-33/467-сонли маълумотномаси). Олинган натижалар Ўзбекистонда енгил ва озиқ-овқат саноатлари соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг хулосалари бўйича телетомошабинларнинг билим ва тасаввурларини кенгайтиришга хизмат қилган.
Навоий вилоятининг геоиқтисодий жиҳатдан қулай ҳудудда жойлашгани, қўшни давлатлар билан боғловчи савдо-коммуникация йўлларининг очилиши, унумдор ер ресурслари ва барқарор агроиқлим шароитининг мавжудлиги, шунингдек, тоғ-кон ва минерал хомашё захираларининг салмоқли экани ҳамда эркин иқтисодий зоналар фаолиятининг йўлга қўйилиши вилоятда инвестицион лойиҳаларни амалга ошириш, экспорт салоҳиятини кенгайтириш, савдо ва туризм инфратузилмасини ривожлантириш учун мустаҳкам иқтисодий замин яратиб, маҳаллий ва хорижий инвесторлар учун қулай институционал-инвестицион муҳит шаклланганини ҳақидаги маълумотлардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тақдимот” кўрсатуви ссенарийсини ишлаб чиқишда фойдаланилди (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 01-33/467-сонли маълумотномаси). Тақдим этилган таҳлилий маълумотлар орқали кенг жамоатчилик, хусусан, телетомошабинларда Ўзбекистонда енгил ва озиқ-овқат саноати тармоқларини модернизация қилиш, ишлаб чиқаришни диверсификациялаш ҳамда қайта ишлаш саноатини ривожлантириш борасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг мазмун-моҳияти ва ижтимоий-иқтисодий натижалари юзасидан тизимли илмий тасаввурларни шакллантиришга эришилган.
Илмий кенгаш раиси Очилов А.Т.
Илмий кенгаш илмий котиби Болтаев Б.Б.
Илмий раҳбар Ботирова Ҳ.Э.
Талабгор Холиқулов Ш.Б.
