Ботирова Дилоромхон Рустамжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Диффуз токсик бўқоқни даволаш - диагностик тактикасини такомиллаштириш орқали қайталанишини башорат қилишга замонавий ёндашувлар», 14.00.03 – Эндокринология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Tib5808.
Илмий раҳбар: Юсупова Шахноза Кадиржановна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.03
Расмий оппонентлар: Холикова Адлия Амонуллаевна, тиббиёт фанлари доктори (DSc). Наримова Гулчехра Джуманиязовна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий ва назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: 
струмэктомия амалиёти ўтказилган беморларда даволаш тактикасини оптималлаштириш ва самарадорлигини ошириш учун диффуз токсик бўқоқ рецидивининг прогностик аҳамиятли мезонларини аниқлашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Андижон вилояти шароитида диффуз токсик буқоқнинг клиник, иммунологик, гормонал хусусиятлари касалликнинг оғирлик даражаси, қайталаниши ва D витамини танқислиги даражасига қараб аниқланган;
диффуз токсик бўқоқнинг қайталаниш хавфининг энг муҳим башоратчилари тиреотроп гормон рецепторига қарши антитаналар даражаси, D витамини даражаси ва без ҳажми корреляцион ва ROC-таҳлил натижалари асосида исботланган;
диффуз токсик буқоқнинг қайталаниши ривожланишига нисбатан юқори прогностик аҳамиятга эга бўлган клиник-иммунологик кўрсаткичларнинг диагностик чегара қийматлари аниқланди, шунинг учун ТТГ рецепторларига қарши антитаналар учун энг юқори прогностик қиймат (AUC=1,0) аниқланган;
қалқонсимон безнинг функционал фаоллигини, иммунологик хусусиятларини, D витамини билан таъминланганлигини комплекс баҳолаш асосида диффуз токсик бўқоқнинг қайталанишини эрта башорат қилишнинг шахсийлаштирилган алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Диффуз токсик бўқоқни даволаш - диагностик тактикасини такомиллаштириш орқали қайталанишини башорат қилишга замонавий ёндашувлар бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: Андижон вилояти шароитида диффуз токсик буқоқнинг клиник, иммунологик, гормонал хусусиятлари касалликнинг оғирлик даражаси, қайталаниши ва D витамини танқислиги даражасига қараб аниқланган ва бу бўйича тавсиялар Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашида 29.08.2025 йилда 6и-78/у –сон билан тасдиқланган «Внедрение международной шкалы «Great» в оценке прогноза рецидива у пациентов с диффузно-токсическим зобом» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Фарғона филиалига 2025 йил 26 сентябрдаги №109 -сонли ва акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Наманган филиалига 2025 йил 8 октабрдаги №156-сонли буйруқлар билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/44-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: тиреоидектомиядан кейин диффуз токсик бўқоқ билан оғриган беморларни олиб бориш учун ишлаб чиқилган алгоритм шифокорларга тиреоид статусни ҳисобга олган ҳолда беморларга индивидуал ёрдам кўрсатишга имкон беради, бу эса уларнинг ҳаёт сифатини оширади. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: эрта ташхис қўйиш имкониятларини таъминлаш мақсадида қайталаниш хавф омилларининг минтақавий хусусиятларини аниқлаш орқали беморларнинг стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 15 кун учун 5465400 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 1056450 сўм сарфланади. Хулоса: енгил даражадаги тиреотоксикоз билан оғриган беморларнинг 1-гуруҳида 12 ойдан кейин ТТГ, СВТ4, СВТ3, ат РТТГ, ат ТПО, ат ТГ даражасининг меъёрлашувига эришилди. 
иккинчи илмий янгилик: диффуз токсик бўқоқнинг қайталаниш хавфининг энг муҳим башоратчилари тиреотроп гормон рецепторига қарши антитаналар даражаси, D витамини даражаси ва без ҳажми корреляцион ва ROC-таҳлил натижалари асосида исботланган ва бу бўйича тавсиялар Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашида 29.08.2025 йилда 6и-78/у –сон билан тасдиқланган «Внедрение международной шкалы «Great» в оценке прогноза рецидива у пациентов с диффузно-токсическим зобом» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Фарғона филиалига 2025 йил 26 сентябрдаги №109 -сонли ва акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Наманган филиалига 2025 йил 8 октабрдаги №156-сонли буйруқлар билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/44-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган диффуз токсик бўқоқнинг қайталанишини башорат қилиш усули жинс, ёш, касаллик давомийлиги, баъзи биокимёвий параметрлар, иммунологик кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда замонавий статистик ҳисоблаш усулларига асосланган ишончли усул бўлиб, салбий хавф омиллари ривожланишининг олдини олиш ва профилактик чора-тадбирларни амалга ошириш имконини беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган диффуз токсик бўқоқнинг қайталанишини башорат қилиш усули остида ижобий натижалар 2 баробар кўп ҳолатда кузатилганлигини ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 12564700 сўмни ташкил етади. Хулоса: рецидив гуруҳидаги беморларда операциядан 12 ой ўтгач ТТГ, СВТ4, СВТ3, Д витаминининг меъёрий даражалари аниқланди (р<0.005, р<0.005, р<0.005, р<0.005), антитаначаларнинг ўртача қийматлари - РТТГ ат, ТПО ат, ТГ ат - фақат жарроҳлик даволашдан 24 ой ўтгач мониторинг қилинганда меъёрлашди (р<0.005, р<0.005, р<0.005). 
учинчи илмий янгилик: диффуз токсик буқоқнинг қайталаниши ривожланишига нисбатан юқори прогностик аҳамиятга эга бўлган клиник-иммунологик кўрсаткичларнинг диагностик чегара қийматлари аниқланди, шунинг учун ТТГ рецепторларига қарши антитаналар учун энг юқори прогностик қиймат (AUC=1,0) аниқланган ва бу бўйича тавсиялар Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашида 29.08.2025 йилда 6и-78/у –сон билан тасдиқланган «Внедрение международной шкалы «Great» в оценке прогноза рецидива у пациентов с диффузно-токсическим зобом» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Фарғона филиалига 2025 йил 26 сентябрдаги №109 -сонли ва акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Наманган филиалига 2025 йил 8 октабрдаги №156-сонли буйруқлар билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/44-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: хирургик даволашдан кейин беморларни олиб боришнинг ишлаб чиқилган алгоритми натижаларига асосланган танлов билан даволаш-ташхислаш тактикасини такомиллаштириш орқали диффуз токсик бўқоқ билан оғриган беморларни шахсийлаштирилган бошқариш схемалари ишлаб чиқилган ва бирламчи соғлиқни сақлаш амалиётига жорий этилган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: асосий гурухдаги беморларда бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлар 30% қисқартиришликка эришилди. Хулоса: тиамазол билан 24 ойлик терапиядан сўнг, атРТТГнинг дастлабки қийматлари <11 МЕ/л бўлган беморларнинг 68,2%да ремиссия кузатилди ва ремиссияга эришишнинг ўртача вақти 16,4 ойни ташкил этди; атРТТГнинг дастлабки қийматлари > 11 МЕ/л бўлган беморлар учун тегишли қийматлар мос равишда 38,5% ва 22,5 ойни ташкил этди. 
тўртинчи илмий янгилик: қалқонсимон безнинг функционал фаоллигини, иммунологик хусусиятларини, D витамини билан таъминланганлигини комплекс баҳолаш асосида диффуз токсик бўқоқнинг қайталанишини эрта башорат қилишнинг шахсийлаштирилган алгоритми ишлаб чиқилган ва бу бўйича тавсиялар Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашида 29.08.2025 йилда 6и-78/у –сон билан тасдиқланган «Внедрение международной шкалы «Great» в оценке прогноза рецидива у пациентов с диффузно-токсическим зобом» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Фарғона филиалига 2025 йил 26 сентябрдаги №109 -сонли ва акад. Ё.X.Tўрақулов номидаги РИХИАТМ Наманган филиалига 2025 йил 8 октабрдаги №156-сонли буйруқлар билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/44-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: диффуз токсик бўқоқ билан оғриган беморларда қайталанишнинг энг муҳим предикторлари аниқланди, бу эса юқори, ўрта ва енгил хавф гуруҳларини ажратиш учун мезонлар ва тавсияларни шакллантириш имконини берди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: жорий этилган алгоритм туфайли беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 18456900 сўм  сарфланади. Йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 40% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: бўқоқ ўлчами ва D витамини танқислиги каби асосий параметрларнинг башорат қилиш салоҳияти баҳоланди, бунда AUC ўртача қийматлари >0,9–1,0 оралиғида, ТТГ ретсепторларига қарши антитаначалар даражаси эса AUC = 1,0 қийматда бўлди, бу эса натижаларни фарқлашнинг идеал қобилиятидан далолат беради, ТГ ва ТПО га қарши антитаначалар учун AUC қийматлари 0,9 ни ташкил этди.