Ортиқов Акбар Пирнапасовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Хоразм вилояти шароитида ўпка ракининг патоморфологик характеристикаси ва иммуногистокимёвий таҳлили», 14.00.15 – Патологик анатомия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Tib5535.
Илмий раҳбар: Юлдaшев Бaxpoм Caбиpжaнeвич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Урганч давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Эшбаев Эркин Абдухалимович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Тағойқулов Эркинжон Холиқулович, тиббиёт фанлари номзоди, доцент (Тожикистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Хоразм вилояти аҳолисида ўпка саратонининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий хусусиятларини комплекс ўрганиш асосида касалликнинг ҳудудий ўзига хос хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Хоразм вилоятида ўпка саратонининг гистологик структурасини аниқлаш асосида, майда ҳужайрали бўлмаган ўпка саратонида аденокарцинома (36,9%) ва ясси ҳужайрали карцинома (32,8%) устунлиги регионал экологик ва демографик омилларнинг таъсири билан боғлиқлиги исботланган;
Хоразм вилояти беморларида Ki-67, p53, Bcl-2, TTF-1 ва CK5/6 иммуногистокимёвий биомаркерларининг экспрессияси гистологик турлар кесимида комплекс баҳоланиб, беморларнинг 60%да Ki-67 юқори (>60%) экспрессиясининг ўсма ҳужайралари полиморфизми, гиперхромия ва митотик фаоллик ошиши билан морфологик жиҳатдан мос келиши асосланган;
Ki-67 юқори экспрессияси ва p53 ижобийлиги паст дифференциацияланган ўсмаларда юқори митотик фаоллик ва агрессив клиник кечиш билан ишончли боғлиқлиги ҳамда ушбу маркерлар мажмуаси ўпка ракини прогнозлашда мустақил иммуногистокимёвий мезони эканлиги исботланган;
TTF-1 ва CK5/6 маркерларини комбинацияда қўллашга асосланган, майда ҳужайрали бўлмаган ўпка саратонининг аденокарцинома (TTF-1⁺/CK5/6⁻) ва ясси ҳужайрали карцинома (TTF-1⁻/CK5/6⁺) турларини юқори аниқликда диагности қилишнинг ишончли иммуногистокимёвий ёндашуви ишлаб чиқилган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Хоразм вилояти аҳолисида ўпка саратонининг патоморфологик хусусиятларини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
биринчи илмий янгилик: илк бор Хоразм вилоятида ўпка саратонининг гистологик структурасини аниқлаш асосида, майда ҳужайрали бўлмаган ўпка саратонида аденокарцинома (36,9%) ва ясси ҳужайрали карцинома (32,8%) устунлиги регионал экологик ва демографик омилларнинг таъсири билан боғлиқлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 29 январда 56-сон билан тасдиқланган «Хоразм вилояти аҳолиси орасида тарқалган ўпка саратонининг замонавий ташхисот усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.04.2025 йилдаги 18/1-сон, Қорақолпоғистон Республикаси патологик анатомия бюроси бўйича 26.03.2025 йилдаги 15/1-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро филиали бўйича 04.04.2025 йилдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Хоразм вилоятида ўпка саратонининг асосий гистологик турлари аниқланиши аҳоли саломатлигини муҳофаза қилишда муҳим қадам ҳисобланади. Тадқиқот натижалари асосида хавф омиллари ҳақида аҳолига маълумот бериш, зарарли одатлардан (чекиш, зарарли моддалар таъсири) воз кечишга туртки бўлади. Эрта ташхис ва самарали даволаш орқали беморларнинг умр давомийлиги ошади, бу эса жамиятда ижтимоий барқарорликни таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: ташхис қўйиш аниқлигини ошириш, такрорий текширувлар ва нотўғри ташхис қўйишнинг олдини олиш мақсадида ўпка саратонинг морфологик хусусиятларини минтақавий даражада стандартлаштириш натижасида гистологик таҳлил учун сарфланадиган 230000 сўм ва иммуногистокимёвий таҳлил учун 1800000 сўм, жами 2030000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: Хоразм вилояти беморларида Ki-67, p53, Bcl-2, TTF-1 ва CK5/6 иммуногистокимёвий биомаркерларининг экспрессияси гистологик турлар кесимида комплекс баҳоланиб, беморларнинг 60%да Ki-67 юқори (>60%) экспрессиясининг ўсма ҳужайралари полиморфизми, гиперхромия ва митотик фаоллик ошиши билан морфологик жиҳатдан мос келиши асосланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 29 январда 56-сон билан тасдиқланган «Хоразм вилояти аҳолиси орасида тарқалган ўпка саратонининг замонавий ташхисот усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.04.2025 йилдаги 18/1-сон, Қорақолпоғистон Республикаси патологик анатомия бюроси бўйича 26.03.2025 йилдаги 15/1-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро филиали бўйича 04.04.2025 йилдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпка саратонини эрта аниқлаш учун патоморфологик текширувлардан кенг фойдаланиш зарур. Бунда тўқималарнинг микроскопик ва иммуногистохимиявий тадқиқотлари катта аҳамиятга эга. Аниқ гистологик тур ва босқични аниқлаш касалликни самарали даволашга ёрдам беради. Бу ахоли саломатлигини сақлаш, ҳаёт сифатини ошириш, ва онкологик профилактикани кучайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: хавфли гуруҳлар орасида мунтазам флюорография ва компьютер томографияси каби скрининг тадбирларини ташкил қилиш орқали касалликни эрта аниқлаш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1100000 сўм маблағлар иқтисод қилинади; 
учинчи илмий янгилик: Ki-67 юқори экспрессияси ва p53 ижобийлиги паст дифференциацияланган ўсмаларда юқори митотик фаоллик ва агрессив клиник кечиш билан ишончли боғлиқлиги ҳамда ушбу маркерлар мажмуаси ўпка ракини прогнозлашда мустақил иммуногистокимёвий мезони эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 29 январда 56-сон билан тасдиқланган «Хоразм вилояти аҳолиси орасида тарқалган ўпка саратонининг замонавий ташхисот усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.04.2025 йилдаги 18/1-сон, Қорақолпоғистон Республикаси патологик анатомия бюроси бўйича 26.03.2025 йилдаги 15/1-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро филиали бўйича 04.04.2025 йилдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Хоразм вилояти шароитида ўпка саратонида Ki-67, Bcl-2, p53, TTF-1 ва CK5/6 иммуногистокимёвий маркерлар экспрессиясининг комплекс таҳлили аҳоли саломатлигини муҳофаза қилишда муҳим илмий асос яратади. Маркерлар орқали ўсма ҳужайраларининг пролифератив фаоллиги ва дифференциация даражаси аниқланиши шифокорларга тўғри ташхис қўйиш ва самарали даволаш усулларини танлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: иммуногистокимёвий усулларни самарали қўллаш туфайли қўшимча текширувлар (масалан, ПЭТ, МСКТ ва қўшимча кенг доирадаги муттахасислар кўриги учун тўланадиган харажатлар) эҳтиёжи камайиши натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2200000 сўмдан зиёд маблағлар иқтисод қилинади; 
тўртинчи илмий янгилик: TTF-1 ва CK5/6 маркерларини комбинацияда қўллашга асосланган, майда ҳужайрали бўлмаган ўпка саратонининг аденокарцинома (TTF-1⁺/CK5/6⁻) ва ясси ҳужайрали карцинома (TTF-1⁻/CK5/6⁺) турларини юқори аниқликда диагности қилишнинг ишончли иммуногистокимёвий ёндашуви ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 29 январда 56-сон билан тасдиқланган «Хоразм вилояти аҳолиси орасида тарқалган ўпка саратонининг замонавий ташхисот усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.04.2025 йилдаги 18/1-сон, Қорақолпоғистон Республикаси патологик анатомия бюроси бўйича 26.03.2025 йилдаги 15/1-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро филиали бўйича 04.04.2025 йилдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қиёсий ташхис беморларнинг ҳаёт даражасини оширади, ҳар бир беморга индивидуал ёндашувни таъминлайди ва ўпка саратони тури аниқланганидан сўнг даволаш усулини танлашда асосий кўрсаткич бўлиб хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: ТТF-1 ва СК5/6 маркерларини биргаликда қўллаш натижасида такрорий гистологик таҳлил учун сарфланадиган 230000 сўм, ортиқча биопсия учун 1005000 сўм ва қисман ортиқча жарроҳлик амалиёти учун 1530000 сўм, жами 2765000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади.